Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Đón được phái đoàn cấp cao Iran tới Islamabad là thành tựu đáng nể của Pakistan

Hành trình không dễ dàng

Nhìn lại toàn bộ tiến trình can dự của Pakistan, giới phân tích nhận định đây là một chiến lược ngoại giao con thoi được tính toán vô cùng chuẩn xác và linh hoạt. Một thời gian sau khi cuộc chiến bùng nổ ngày 28/2/2026, Iran đóng cửa eo biển Hormuz huyết mạch, cuộc chiến khu vực đã lập tức tác động đến toàn bộ nền kinh tế thế giới, trong đó đặc biệt ảnh hưởng đến khu vực Nam Á.

Giới lãnh đạo Pakistan đã nhận thức rõ những hiểm họa sát sườn đối với an ninh quốc gia và sự ổn định kinh tế của mình. Ngoài dầu mỏ, Pakistan còn phụ thuộc rất lớn vào nguồn phân bón từ cánh cửa Hormuz để duy trì nền nông nghiệp nhằm nuôi sống hơn 250 triệu dân của mình. Thay vì chọn giải pháp đứng ngoài cuộc hoặc chọn bên, Pakistan lập tức kích hoạt các kênh ngoại giao kết nối.

Bước đi cụ thể đầu tiên diễn ra ngày 25/3, khi các quan chức cấp cao của Islamabad trực tiếp chuyển giao bản đề xuất ngừng bắn gồm 15 điểm từ chính quyền Tổng thống Donald Trump tới Tehran. Dù ban đầu bị phía Iran bác bỏ để thay thế bằng một kế hoạch phản hồi 10 điểm, hành động của Pakistan là tín hiệu đối thoại đầu tiên được ghi nhận giữa hai bên xung đột, đem đến một cánh cửa hy vọng cho thế giới.

Dưới sự dẫn dắt của Thủ tướng Shehbaz Sharif, Bộ trưởng Ngoại giao Ishaq Dar và đặc biệt là Tổng Tham mưu trưởng quân đội, Đại tướng Asim Munir, những liên kết này đã mang lại quả ngọt đầu tiên là một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời có hiệu lực vào ngày 8/4/2026. Thỏa thuận này đã tạo ra khoảng lặng quân sự vô cùng quý giá giúp hạ nhiệt chiến trường để hai bên xung đột có thể mặc cả với nhau.

Đỉnh cao của tiến trình hòa giải này chính là Hội nghị Thượng đỉnh Islamabad diễn ra trong 2 ngày 11 và 12/4. Đây được ví như một sự kiện lịch sử, phá băng khi lần đầu tiên sau gần nửa thế kỷ, kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, các phái đoàn cấp cao của cả Mỹ và Iran mới chịu ngồi đối thoại trực tiếp trên cùng một bàn đàm phán.

Quy mô của hội nghị phản ánh rõ tính chất căng thẳng của cuộc khủng hoảng khi phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu cùng các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đối diện với đoàn đàm phán của Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi dưới sự điều phối trung gian của Pakistan.

Cuộc đối thoại kéo dài liên tục suốt 21 tiếng đồng hồ nghẹt thở qua 3 vòng đã bóc tách từng bất đồng từ chương trình hạt nhân cho đến quyền tự do hàng hải. Dù vòng đàm phán này kết thúc mà chưa đưa đến những thỏa thuận ký kết do những tuyên bố cứng rắn nối tiếp từ Washington về việc duy trì phong tỏa, nhưng chính bộ khung pháp lý và các nguyên tắc cốt lõi được định hình tại Islamabad đã đặt nền móng vững chắc cho con đường tới hòa bình sau đó.

Để đưa hai đối thủ không đội trời chung đi đến thỏa thuận cuối cùng, Pakistan đã áp dụng một chiến lược dung hòa lợi ích thực tế tối đa mang tên Bản ghi nhớ Islamabad. Đây là một cách làm thông minh khi kéo hai bên xung đột vào một ràng buộc cụ thể.

Đến ngày 12/6, một kế hoạch hòa bình được công bố với 14 điểm, nó đã cho thấy khả năng dàn xếp của chủ nhà Pakistan khi đề ra lộ trình hòa bình với việc lập tức ngừng bắn, ngừng phong tỏa và để trống thời hạn đàm phán cụ thể tiếp theo cho những vấn đề gai góc khác. Việc đạt được thỏa thuận ngừng bắn ngay lập tức này thực sự đã đem đến một cú thở phào cho thế giới khi nút thắt đã được mở.

Dòng chảy Hormuz nối lại cũng có nghĩa là mạch máu dầu mỏ lưu thông sẽ cứu thế giới khỏi một cuộc khủng hoảng nhãn tiền khi những kho dự trữ đã bắt đầu cạn. Việc văn bản hòa bình sau đó lập tức được ký kết điện từ bởi hai nguyên thủ Donald Trump và Masoud Pezeshkian hôm 17/6 cũng là cách làm chưa từng có tiền lệ.

Văn bản thỏa thuận được công bố sau đó đã đem đến cái nhìn cụ thể hơn về những nỗ lực đàm phán của Islamabad. Theo các điều khoản được phê chuẩn, Iran cam kết mở cửa ngay lập tức eo biển Hormuz để khôi phục dòng chảy dầu khí toàn cầu, đồng thời đồng ý kéo dài thời hạn ngừng bắn thêm 60 ngày nhằm mở ra lộ trình tái đàm phán hạt nhân định kỳ.

Đổi lại, phía Mỹ chấp nhận dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran, đồng thời tạo cơ chế nới lỏng trừng phạt kinh tế từng bước và mở đường cho việc giải băng các tài sản ngoại tệ của Tehran ở nước ngoài. Sự can thiệp khéo léo của Pakistan đã biến những yêu sách tưởng chừng như không thể điều hòa thành một lộ trình hạ nhiệt có đi có lại hợp lý.

Cho đến thời điểm này, dù những căng thẳng chưa phải là đã kết thúc nhưng việc công khai thỏa thuận với chữ ký của hai nhà lãnh đạo đã ghi dấu ấn của chính quyền Pakistan trong việc tái thiết hòa bình cho khu vực.

Những toan tính riêng

Thực tế, trong những năm gần đây, mối quan hệ giữa Pakistan với cả Mỹ và Iran đều không thực sự tốt. Việc Mỹ ủng hộ Ấn Độ trong cuộc xung đột biên giới với Pakistan, tháng 5/2025, khiến mối quan hệ giữa hai bên ngày càng xa cách.

Tháng 9/2025, Pakistan cũng mới ký kết Điều khoản an ninh tập thể với Saudi Arabia, đối thủ lớn của Iran trong khu vực khiến mối quan hệ hai bên khó có thể coi là nồng ấm. Tuy nhiên, việc vẫn duy trì được kênh đối thoại với cả hai nước đã giúp Pakistan có thuận lợi để đứng ra làm trung gian cho lần đàm phán này.

Hành động hòa giải đầy dũng cảm của chính quyền Pakistan dĩ nhiên không đơn thuần là một nghĩa vụ quốc tế, mà mang lại cho Pakistan những lợi ích chiến lược vô cùng to lớn trên cả 3 phương diện: an ninh, kinh tế và vị thế quốc tế. Không thể phủ nhận, hòa bình tại Trung Đông ảnh hưởng trực tiếp đến hòa bình tại khu vực Nam Á, trong đó có Pakistan, quốc gia chung đường biên giới với Iran.

Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz cũng làm ảnh hưởng tới hoạt động kinh tế của Pakistan

Về mặt kinh tế, một nghiên cứu tổng hợp được công bố trên Tạp chí Đánh giá khoa học xã hội Pakistan chỉ ra rằng, sự đứt gãy nguồn cung tại eo biển Hormuz chiếm tới 35% tác động tiêu cực đến lạm phát nội địa của quốc gia này. Bằng việc thúc đẩy mở lại eo biển, Pakistan tự cứu lấy nền kinh tế của chính mình trước bóng ma khủng hoảng giá nhiên liệu.

Thống kê cho thấy, có tới 80-85% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Pakistan đến từ các nước Vùng Vịnh phải đi qua Hormuz. Khai thông Hormuz cũng sẽ đảm bảo an toàn cho tuyến đường thương mại huyết mạch của Pakistan ở cảng Gwadar gần đó.

Về mặt chiến lược đối ngoại, thành tựu này giúp Pakistan tái định hình hoàn toàn mối quan hệ vốn có nhiều thăng trầm với Washington.

Từ vị thế một quốc gia từng phải hứng chịu những chỉ trích nặng nề về mặt ngoại giao trong quá khứ, Pakistan giờ đây chứng minh bản thân là một đối tác không thể thay thế trong khu vực.

Các chuyên gia nhận định rằng, vai trò trung gian này mang lại cho Pakistan một lợi thế bất đối xứng, buộc Mỹ phải cân nhắc nới lỏng các áp lực trừng phạt gián tiếp. Đồng thời, việc giữ được mối liên kết chặt chẽ mang tính tôn giáo và lịch sử với quốc gia láng giềng Iran mà không làm mất lòng các đồng minh chiến lược ở Vùng Vịnh như Saudi Arabia đã khẳng định sự thành công của học thuyết "ngoại giao đa phương cân bằng" của nước này.

Ngay sau khi bản thỏa thuận được ký kết, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã gửi lời cảm ơn đến Pakistan vì đã hỗ trợ và thúc đẩy thỏa thuận.

Cho đến thời điểm này, Thỏa thuận Islamabad vẫn là bước tiến lớn nhất cho hòa bình khu vực, đó là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy vai trò không thể thay thế của Pakistan trong một thế giới đa cực, nơi mà sức mạnh quân sự đơn thuần phải nhường chỗ cho nghệ thuật đối thoại và sự thấu hiểu chiến lược. Pakistan đã chứng minh vai trò của những quốc gia tầm trung trong việc quản trị khủng hoảng tại các vùng trũng địa lý phức tạp, đây cũng là bài học mà cả thế giới sẽ phải ghi nhớ.

Tử Uyên