Vai trò công tác tư tưởng - văn hóa của Đảng trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị - Bài 1: Kiên định, vững vàng trong khói lửa chiến tranh

Công tác tư tưởng - văn hóa là một trong những nội dung cơ bản, trọng yếu của công tác Đảng, công tác chính trị, trực tiếp xây dựng và giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội. Trải qua khói lửa chiến tranh, công tác tư tưởng - văn hóa trong Quân đội đóng góp quan trọng trong việc định hướng tư tưởng, củng cố niềm tin, thống nhất ý chí và hành động của cán bộ, chiến sĩ. Đây không chỉ là một mặt công tác, mà còn là trục xuyên suốt chi phối chất lượng, hiệu quả của toàn bộ hoạt động xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị.

Những bước đầu sơ khai

Quá trình tổ chức, lãnh đạo, giáo dục và rèn luyện Quân đội, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, xem đó là xây dựng “cái gốc”, làm cơ sở để nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của Quân đội. Bước vào cuộc trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Quân đội thu hút đông đảo các thành phần gia nhập với khí thế từ cuộc cách mạng Tháng Tám “long trời lở đất”, với lòng yêu nước nồng nàn nhưng cũng mang theo những suy nghĩ, tâm tư khác nhau. Trong khó khăn gian khổ, ác liệt của cuộc chiến, bộ đội bộc lộ những diễn biến tư tưởng phức tạp, đòi hỏi phải giáo dục, định hướng, cổ vũ, động viên.

Công tác tư tưởng - văn hóa giai đoạn này còn sơ khai, phải mò mẫm, tìm tòi, thử nghiệm nhiều nội dung, hình thức, biện pháp khác nhau để góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, thực hiện thắng lợi đường lối “kháng chiến, kiến quốc” mà Đảng đã đề ra.

Công tác tư tưởng - văn hóa đã tập trung các hoạt động củng cố và phát huy tinh thần dân tộc, tinh thần yêu nước của Quân đội theo đường lối chính trị của giai cấp công nhân; quán triệt sâu sắc tư tưởng trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi; đấu tranh tư tưởng giữa yêu cầu kiên định kháng chiến với “tư tưởng cầu an, dao động” hoặc lúc “tả” lúc “hữu”. Phấn đấu cho mục tiêu: Độc lập dân tộc, ruộng đất cho dân cày và tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trước mắt dồn sức cho kháng chiến giành thắng lợi.

Các đại biểu dự hội nghị công tác tuyên truyền trong mùa luyện quân (1948). Ảnh tư liệu

Với những hoạt động thường xuyên, liên tục, bám sát đối tượng, bám sát hoạt động thực tiễn, kịp thời rút kinh nghiệm; kết quả của công tác tư tưởng - văn hóa thời kỳ này đã xác lập vai trò hàng đầu với những nội dung cơ bản trong xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, góp phần vào sự trưởng thành, lớn mạnh và chiến thắng của Quân đội. Trình độ giác ngộ giai cấp, giác ngộ dân tộc được nâng cao, Quân đội luôn trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân, chiến đấu vì độc lập tự do của Tổ quốc.

Bám sát thực tiễn động viên tinh thần bộ đội

Từ nửa cuối năm 1954 đến hết năm 1964 là thời kỳ toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tập trung khôi phục và phát triển kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược ở miền Nam. Đây cũng là thời kỳ mà thế giới và ở Việt Nam diễn ra cuộc đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp hết sức quyết liệt với nhiều biến động phức tạp... Đảng ta khẳng định phải: “Tăng cường lực lượng Quân đội nhân dân, xây dựng một Quân đội nhân dân mạnh mẽ và thích hợp với yêu cầu của tình hình mới” và xác định chủ trương “Xây dựng Quân đội tiến lên chính quy, hiện đại trên miền Bắc, xây dựng Lực lượng vũ trang nhân dân ở miền Nam, phát triển từ đấu tranh chính trị lên đấu tranh vũ trang chống Mỹ xâm lược và ngụy quân, ngụy quyền tay sai của đế quốc Mỹ”. Thực hiện chủ trương của Đảng, Quân đội tiếp tục phát triển nhanh các quân chủng, binh chủng kỹ thuật ở miền Bắc và xây dựng các đơn vị chủ lực tập trung ở miền Nam.

Phát huy những kết quả, kinh nghiệm hoạt động trong kháng chiến chống Pháp; quán triệt đường lối quân sự của Đảng và chủ trương xây dựng Quân đội thời kỳ mới; bám sát thực tiễn, nhận rõ những thuận lợi, khó khăn, công tác tư tưởng - văn hóa của Đảng trong Quân đội đã từ giáo dục giác ngộ dân tộc, dân chủ, tiến lên giáo dục giác ngộ sâu sắc tư tưởng xã hội chủ nghĩa, tư tưởng vô sản, tăng cường bản chất cách mạng cho Quân đội. Chống ảnh hưởng của chủ nghĩa xét lại hiện đại, mơ hồ về bản chất của chủ nghĩa đế quốc, về chiến tranh và hòa bình... Giáo dục, quán triệt đường lối tiến hành đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược ở hai miền. Chống tư tưởng hòa bình chủ nghĩa, mất cảnh giác với âm mưu và hành động của đế quốc Mỹ, ngại lâu dài, gian khổ, sợ hy sinh, cầu an, hưởng lạc... Tiếp tục giáo dục nâng cao lập trường chính trị, tính tổ chức, kỷ luật cao hơn; nâng cao trình độ văn hóa, nắm vững kiến thức khoa học tiên tiến, làm cho tư tưởng của bộ đội luôn kiên định vững vàng, đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ của Quân đội thời kỳ mới... Công tác tư tưởng - văn hóa thời kỳ này còn tập trung cao độ cho xây dựng quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, bảo vệ vững chắc miền Bắc, sẵn sàng chi viện cho miền Nam, tiến tới thống nhất đất nước.

Đồng chí Lê Liêm, Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị đọc diễn văn khai mạc triển lãm “Hình ảnh chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam” (1-1-1955). Ảnh tư liệu

Bằng những cố gắng thường xuyên, liên tục, đồng bộ, toàn diện, song biết tập trung những nội dung cốt lõi, công tác tư tưởng - văn hóa giai đoạn 1954 -1964 đã góp phần to lớn xây dựng Quân đội trưởng thành vững mạnh về chính trị tư tưởng. Mọi cán bộ, chiến sĩ đều hăng hái, quyết tâm, sẵn sàng nhận nhiệm vụ trong bất kỳ tình huống nào khi Đảng và nhân dân giao phó.

Từ năm 1965 đến 1975 là thời kỳ thế giới, Đông Dương và ở Việt Nam tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp. Do tiến hành chiến tranh tại Đông Dương, nội bộ nước Mỹ càng lục đục, nền kinh tế Mỹ bị suy thoái nặng nề vào năm 1973... Phong trào cách mạng thế giới vẫn ở thế tiến công và phát triển rộng khắp, nhưng sự bất đồng quan điểm về đường lối chiến lược và sách lược đấu tranh trong phong trào cộng sản quốc tế cũng ngày càng sâu sắc và nặng nề hơn, điển hình là hai trung tâm lớn là Liên Xô và Trung Quốc, đã gây chia rẽ, thiếu sự đoàn kết gắn bó cả trong nội bộ và trong quan hệ quốc tế, ảnh hưởng không nhỏ đến cách mạng Việt Nam.

Bán đảo Đông Dương, nhất là ở Việt Nam diễn ra cuộc chiến tranh khốc liệt. Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Quân đội phát huy cao độ chủ nghĩa anh hùng cách mạng và ý chí quyết chiến, quyết thắng kẻ thù xâm lược. Bối cảnh và diễn biến nêu trên tác động mạnh mẽ, sâu sắc đến đời sống xã hội của đất nước, đến tâm lý, tình cảm, chính trị tư tưởng của cán bộ chiến sĩ-những người trực tiếp chiến đấu với kẻ thù trên các hướng chiến trường. Đòi hỏi Quân đội phải thực sự hùng mạnh trước hết là về bản lĩnh chính trị

Chính vì thế, công tác tư tưởng - văn hóa tiếp tục phát triển có chiều sâu, phong phú, đa dạng hơn để đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị. Trong đó, công tác tư tưởng - văn hóa tập trung bồi dưỡng lập trường giai cấp công nhân, nâng cao giác ngộ xã hội chủ nghĩa cho bộ đội. Tập trung quán triệt đường lối, nhiệm vụ cách mạng của Đảng, của Quân đội trong giai đoạn cách mạng mới. Phân tích, đánh giá sâu sắc bản chất, âm mưu, thủ đoạn, chỗ mạnh, chỗ yếu của Mỹ, đưa ra những kết luận chuẩn xác “Mỹ giàu nhưng không mạnh”, từ đó xây dựng quyết tâm dám đánh và quyết thắng Mỹ.

Cán bộ Tuyên huấn tổ chức đọc báo chí tuyên truyền trước trận đấu. Ảnh tư liệu

Khi chiến tranh lan rộng ra cả nước và toàn cõi Đông Dương, công tác tư tưởng - văn hóa đã tập trung giáo dục cho bộ đội kiên định lập trường giai cấp vô sản, bản chất truyền thống của Quân đội, nâng cao lòng tự hào dân tộc, ý thức tự chủ, tự lực, tự cường, ý thức cảnh giác cách mạng, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu thắng lợi trong mọi tình huống. Kiên quyết chống tư tưởng hữu khuynh, tiêu cực, dao động, sợ Mỹ, ngại hy sinh gian khổ, ngại chiến tranh lâu dài, ảo tưởng vào thương lượng hòa bình... Chính lòng yêu nước nồng nàn và ý chí căm thù giặc sâu sắc đã tạo nên sức mạnh tinh thần vô cùng to lớn để Quân đội ta chiến đấu và chiến thắng kẻ thù mạnh hơn ta về vũ khí, trang bị kỹ thuật ở thời kỳ này.

Chiến tranh diễn ra ngày càng ác liệt, hơn nửa triệu quân Mỹ và chư hầu cùng nhiều trang bị vũ khí hiện đại được đưa vào miền Nam, đẩy mạnh chiến tranh, gây tổn thất lớn cho nhân dân và lực lượng vũ trang. Công tác tư tưởng - văn hóa đã bám sát hoạt động của bộ đội, tập trung bồi dưỡng “Đạo đức và khí tiết cách mạng, trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng hy sinh cho cách mạng, không sợ khổ, không sợ chết, giàu sang không quyến rũ, gian khổ không chuyển lay, uy vũ không khuất phục” và quán triệt sâu sắc chỉ thị của Quân ủy Trung ương “... Dù hoàn cảnh nào cũng đạp bằng mọi trở ngại, với dũng khí phi thường, kiên quyết đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn”. Tập trung chống tư tưởng hữu khuynh, dao động, nhất là dao động về đường lối, dao động trong chiến đấu.

Giương cao ngọn cờ “Quyết chiến quyết thắng” của Bác trao cho. Đẩy mạnh phong trào thi đua “Giết giặc lập công, đánh thắng giặc Mỹ xâm lược” ... Thực tiễn ở giai đoạn này cho thấy: Tình hình càng khó khăn, nhiệm vụ càng nặng nề, phức tạp, chiến đấu càng quyết liệt, thì việc củng cố xây dựng tinh thần, tư tưởng và ý chí chiến đấu cho bộ đội càng được đề cao, lấy xây dựng chính trị làm cơ sở, lấy lãnh đạo tư tưởng làm gốc, tạo được sức mạnh tinh thần to lớn để hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Sau nhiều thất bại nặng nề, đế quốc Mỹ phải ký kết hiệp định về chấm dứt chiến tranh ở Việt Nam, mở ra bước ngoặt mới cho cách mạng Việt Nam. Công tác tư tưởng đã tập trung giáo dục xây dựng tinh thần đoàn kết, đề cao cảnh giác với âm mưu thủ đoạn xảo quyệt của Mỹ, ngụy, củng cố những thắng lợi đã giành được, giữ vững hòa bình lâu dài, tiến tới hòa bình thống nhất nước nhà. Đấu tranh khắc phục tư tưởng dừng lại, lỏng lẻo ý chí chiến đấu, tự do vô kỷ luật, kiêu ngạo, công thần, mơ hồ mất cảnh giác. Ngăn ngừa các quan điểm sai trái, ảnh hưởng xấu đến đoàn kết nhất trí, đến hoàn thành nhiệm vụ, đập tan chiến tranh tâm lý của địch.

Có thể khẳng định, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, công tác tư tưởng - văn hóa trong Quân đội đã phát triển lên một bước mới, phong phú hơn về nội dung, đa dạng hơn về hình thức, sáng tạo hơn về phương pháp tiến hành, kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống; phát huy được sức mạnh tổng hợp của nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều đối tượng cả trong và ngoài Quân đội, góp phần to lớn làm cho sức mạnh chính trị tinh thần của Quân đội được phát huy cao độ, làm cơ sở cho Quân đội ta không ngừng trưởng thành và lớn mạnh, đánh thắng quân xâm lược có tiềm lực kinh tế, quân sự hàng đầu thế giới.

(còn nữa)

Trung tướng MAI HỒNG BỈNH, nguyên Cục trưởng Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị