Vạch mặt 4 'cạm bẫy' học sinh hay mắc phải trong kỳ thi tốt nghiệp THPT

Bốn sai lầm kinh điển

Trong quá trình đồng hành cùng học sinh lớp 12, nhà giáo Nguyễn Bội Quỳnh, Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức, Hà Nội nhấn mạnh, nhiều học sinh dù có học lực khá nhưng vẫn thường xuyên lặp lại những sai lầm cũ, dẫn đến kết quả không tương xứng với năng lực thực tế. Qua quan sát, bà Quỳnh cho biết, có 4 “cái bẫy” phổ biến nhất mà học sinh dễ mắc phải.

Học sinh lớp 12 tại Hà Nội bước vào giai đoạn ôn thi nước rút. Ảnh: V.H

Thứ nhất, học lệch và tư duy “đoán tủ”. Đây là sai lầm nguy hiểm nhất. Nhiều học sinh chỉ tập trung vào những mảng kiến thức mình yêu thích hoặc tự tin, đồng thời bỏ qua những phần kiến thức khác vì cảm tính cho rằng chúng sẽ không xuất hiện trong đề thi. Cách học “đánh bạc” này tiềm ẩn rủi ro cực lớn. Khi đề thi có phần kiến thức bị bỏ qua, học sinh dễ rơi vào trạng thái mất bình tĩnh, dẫn đến đổ vỡ toàn bộ tâm lí làm bài.

“Bẫy” thứ hai, dồn ép kiến thức trong thời gian ngắn. Chiến thuật “nước đến chân mới nhảy”, học ngày cày đêm sát kì thi thường phản tác dụng. Khi não bộ và cơ thể rơi vào trạng thái quá tải, khả năng ghi nhớ sẽ giảm sút nghiêm trọng. Hệ quả là học sinh nhanh quên, nhầm lẫn kiến thức cơ bản và suy giảm sức khỏe ngay trước thời điểm quan trọng nhất.

“Đây là giai đoạn thầy cô và cha mẹ cần sát cánh cùng học sinh, biến áp lực thành động lực. Sự đồng hành chặt chẽ này giúp học sinh đủ tự tin để gặt hái thành công”. Nhà giáo Nguyễn Bội Quỳnh

Thứ ba, quá chú trọng lý thuyết, thiếu kĩ năng thực hành. Việc thuộc lòng công thức, định nghĩa mà thiếu rèn luyện kĩ năng giải đề khiến học sinh lúng túng khi gặp các dạng biến thể. Sự thiếu hụt kĩ năng phân bổ thời gian và xử lý các lỗi kĩ thuật (như tô nhầm mã đề, nhầm phương án trắc nghiệm) thường gây ra những mất điểm đáng tiếc.

Cuối cùng, sử dụng tài liệu thiếu chọn lọc. Trong kỉ nguyên số, học sinh dễ dàng tham gia quá nhiều hội nhóm học tập và tiếp cận nguồn đề trôi nổi không rõ chất lượng. Sự nhiễu loạn thông tin khiến các em hoang mang, mất phương hướng và lãng phí thời gian quý báu vào những nội dung không trọng tâm.

Từ thực tế này, nhà giáo Nguyễn Bội Quỳnh khuyến nghị học sinh cần quay về với giá trị cốt lõi: Nắm chắc kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa làm nền tảng vững chắc trước khi tham vọng chinh phục các nội dung nâng cao.

Để giúp học sinh lớp 12 vượt qua áp lực, Trường THPT Việt Đức đã triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược ngay từ đầu năm học 2025-2026. Nhà trường không chỉ dừng lại ở việc giảng dạy theo chương trình mà còn tổ chức khảo sát, định hướng lựa chọn môn học sát với năng lực và nguyện vọng của từng em.

Bên cạnh kì khảo sát của Sở GD&ĐT Hà Nội, trường chủ động tổ chức các đợt kiểm tra riêng vào cuối học kì I và đầu tháng 5. Mục tiêu cốt lõi là tạo môi trường áp lực giả định, giúp học sinh làm quen với nhịp độ phòng thi và rèn luyện kĩ năng thích ứng. Dựa trên kết quả khảo sát, nhà trường tiến hành phân loại học sinh theo từng nhóm năng lực. Những em có kết quả chưa đạt yêu cầu được bố trí vào các lớp ôn tập tăng cường với đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm nhất.

Tìm “mỏ điểm” từ những sai lầm

Chia sẻ về bối cảnh kì thi năm 2026, nhà giáo Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành TH, THCS&THPT FPT Bắc Giang, nhận định, áp lực năm nay lớn hơn nhiều so với các năm trước. Học sinh không chỉ đối mặt với kì thi tốt nghiệp mà còn phải xoay xở trong một ma trận các phương thức xét tuyển đại học đầy biến động.

Theo ông Hiền, học sinh không nên ôn thi một cách cảm tính mà cần có “chiến thuật rà soát”. Ông gợi ý phân loại kiến thức thành 3 nhóm: Phần chắc chắn phải giữ điểm (kiến thức nhận biết - thông hiểu); phần còn sai nhưng có thể cải thiện nhanh; phần quá khó (cân nhắc không nên sa đà nếu mục tiêu không phải là điểm tuyệt đối).

“Điểm số trong giai đoạn nước rút không tăng nhờ học nhiều nhất, mà tăng nhờ biết sửa lỗi đúng nhất. Một đề thi chỉ thật sự có giá trị khi học sinh biết mình sai ở đâu, vì sao sai, do hổng kiến thức, đọc thiếu dữ kiện hay mất bình tĩnh. Chính những câu sai mới là “mỏ điểm” để các em khai thác”, nhà giáo Đinh Đức Hiền nói.

Bên cạnh kiến thức, ông Hiền cũng cảnh báo về rủi ro từ thao tác hồ sơ. Đôi khi thất bại không đến từ việc học chưa tốt mà đến từ sự chủ quan trong việc kiểm tra dữ liệu cá nhân, học bạ, chứng chỉ hoặc các mốc thời gian xác nhận theo quy định.

Gửi thông điệp đến hơn 1,2 triệu thí sinh sắp thi tốt nghiệp THPT trên cả nước, GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) nhấn mạnh yếu tố tiên quyết là sự kỉ luật và bám sát lộ trình của nhà trường. Ông lưu ý thí sinh tuyệt đối không sa đà vào các “mẹo” làm bài thiếu căn cứ khoa học.

“Thời điểm này, thí sinh cần bám sát lộ trình ôn tập của nhà trường, tập trung củng cố kiến thức trong sách giáo khoa, khắc phục những điểm yếu và phát huy thế mạnh vốn có. Đặc biệt, hãy dành thời gian nghiên cứu kĩ quy chế thi để tránh những lỗi vi phạm không đáng có”, GS Huỳnh Văn Chương lưu ý.

Nhìn lại bức tranh tuyển sinh năm 2025, phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn chiếm vị trí chủ đạo với 50% thí sinh trúng tuyển, tiếp theo là xét học bạ (29%) và xét tuyển kết hợp (15%). Với tầm quan trọng đó, GS Huỳnh Văn Chương khuyên thí sinh cần bình tĩnh, xác định đúng môn sở trường để chọn tổ hợp môn thi phù hợp nhất. Việc Bộ GD&ĐT quy định ngưỡng đầu vào không ngoài mục đích nâng cao chất lượng giáo dục và định hướng nghề nghiệp lâu dài cho học sinh.

Nghiêm Huê