Vắc xin ung thư mRNA Moderna đạt kết quả giai đoạn 3

Vắc xin ung thư mRNA Moderna đạt kết quả giai đoạn 3. Ảnh chụp phòng thí nghiệm tại trụ sở chính của Moderna ở Cambridge, Massachusetts - Getty.

Vắc xin được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân

Vắc xin ung thư mRNA cá nhân hóa do Moderna và Merck phát triển vừa đạt các mục tiêu quan trọng trong thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3, tạo thêm bằng chứng cho khả năng sử dụng công nghệ mRNA trong điều trị ung thư.

Ngày 19/8, hai công ty công bố kết quả ban đầu của thử nghiệm INTerpath-001, đánh giá liệu pháp intismeran autogene, còn được biết đến với tên V940 hoặc mRNA-4157, kết hợp thuốc miễn dịch Keytruda, tên hoạt chất pembrolizumab.

Thử nghiệm có 1.137 bệnh nhân mắc ung thư hắc tố da giai đoạn IIB đến IV đã được phẫu thuật loại bỏ hoàn toàn khối u.

Kết quả phân tích giữa kỳ cho thấy nhóm sử dụng intismeran autogene kết hợp Keytruda có thời gian sống không tái phát bệnh tốt hơn nhóm chỉ dùng Keytruda. Liệu pháp kết hợp cũng cải thiện thời gian bệnh không xuất hiện di căn xa.

Đây lần lượt là mục tiêu chính và một mục tiêu phụ quan trọng của nghiên cứu. Merck và Moderna cho biết mức cải thiện đạt ý nghĩa thống kê và có ý nghĩa lâm sàng.

Các công ty chưa công bố đầy đủ các con số chi tiết về mức giảm nguy cơ trong thử nghiệm giai đoạn 3. Nghiên cứu vẫn tiếp tục để đánh giá những chỉ số khác, trong đó có tỷ lệ sống còn toàn bộ của bệnh nhân.

Điểm khác của intismeran autogene so với vắc xin phòng bệnh thông thường nằm ở mục đích sử dụng. Đây là liệu pháp điều trị ung thư được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân, thay vì một loại vắc xin giống nhau dành cho số đông.

Mỗi khối u có thể mang một tập hợp đột biến riêng. Các nhà nghiên cứu phân tích đặc điểm di truyền của khối u ở từng bệnh nhân, từ đó lựa chọn những dấu hiệu ung thư phù hợp để tạo ra liệu pháp mRNA cá nhân hóa.

Khi được đưa vào cơ thể, mRNA đóng vai trò như một bộ hướng dẫn, giúp hệ miễn dịch học cách nhận diện những dấu hiệu đặc trưng của tế bào ung thư. Mục tiêu là tạo ra các tế bào miễn dịch có khả năng tìm và tấn công tế bào mang những dấu hiệu này.

Keytruda đóng vai trò hỗ trợ phản ứng đó. Đây là liệu pháp miễn dịch ức chế điểm kiểm soát PD-1, giúp tháo một trong những cơ chế mà tế bào ung thư sử dụng để né tránh hệ miễn dịch.

Nói một cách đơn giản, intismeran autogene giúp hệ miễn dịch nhận ra "mục tiêu", còn Keytruda giúp các tế bào miễn dịch có điều kiện tấn công mục tiêu hiệu quả hơn.

Từ dữ liệu 5 năm đến thử nghiệm giai đoạn 3

Kết quả mới củng cố những tín hiệu mà Moderna và Merck thu được trong thử nghiệm giai đoạn 2b KEYNOTE-942 trước đó. Dữ liệu theo dõi 5 năm được công bố năm nay cho thấy việc kết hợp intismeran autogene với Keytruda giúp giảm 49% nguy cơ tái phát hoặc tử vong so với chỉ sử dụng Keytruda ở nhóm bệnh nhân ung thư hắc tố giai đoạn III và IV nguy cơ cao sau phẫu thuật.

Thử nghiệm giai đoạn 3 có ý nghĩa lớn hơn vì được thực hiện trên số bệnh nhân đông hơn và đóng vai trò quan trọng trong quá trình đánh giá một liệu pháp trước khi cơ quan quản lý xem xét cấp phép.

Kết quả INTerpath-001 cũng được giới chuyên môn quan tâm vì đây là thử nghiệm giai đoạn 3 đầu tiên cho kết quả tích cực đối với một liệu pháp ung thư mRNA dựa trên kháng nguyên mới được cá nhân hóa.

Ung thư hắc tố chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số ung thư da nhưng là dạng nguy hiểm do khả năng xâm lấn và di căn. Với những bệnh nhân đã được phẫu thuật loại bỏ khối u, nguy cơ bệnh quay trở lại vẫn là vấn đề lớn, khiến điều trị bổ trợ sau phẫu thuật giữ vai trò quan trọng.

Tiến sĩ Jane Healy, lãnh đạo phụ trách phát triển ung thư giai đoạn đầu của Merck, cho rằng kết quả mới cho thấy sự cải thiện có ý nghĩa về mặt lâm sàng so với Keytruda đơn trị liệu.

Theo Merck và Moderna, thử nghiệm chưa phát hiện tín hiệu an toàn mới so với những dữ liệu trước đây. Tuy nhiên, dữ liệu chi tiết về hiệu quả và an toàn vẫn cần được trình bày, đánh giá đầy đủ trước khi có thể đưa ra kết luận cuối cùng về lợi ích của liệu pháp.

Hai công ty dự kiến công bố kết quả chi tiết tại một hội nghị y khoa quốc tế trong thời gian tới và trao đổi với các cơ quan quản lý về dữ liệu của nghiên cứu.

Cổ phiếu Moderna tăng 177%

Kết quả thử nghiệm lập tức tạo phản ứng mạnh trên thị trường chứng khoán Mỹ. Trong phiên giao dịch ngày 19/8, cổ phiếu Moderna tăng khoảng 177%, mức tăng mạnh nhất từ trước tới nay của doanh nghiệp công nghệ sinh học này. Cổ phiếu Merck cũng tăng hơn 12%.

Biến động của Moderna mạnh hơn do quy mô hai doanh nghiệp chênh lệch lớn. Trước đợt tăng giá, Moderna có vốn hóa nhỏ hơn nhiều so với Merck, tập đoàn dược phẩm sở hữu Keytruda.

Phản ứng của giới đầu tư còn xuất phát từ kỳ vọng rằng thành công của INTerpath-001 có thể chứng minh nền tảng mRNA của Moderna có giá trị ngoài lĩnh vực vắc xin phòng bệnh truyền nhiễm.

Sau thành công của vắc xin Covid-19, một trong những câu hỏi lớn đối với Moderna là công nghệ mRNA có thể tạo ra những sản phẩm thương mại lớn tiếp theo ở lĩnh vực nào. Ung thư được xem là một trong những thị trường quan trọng nhất mà công ty theo đuổi.

Nhà phân tích Mani Foroohar của Leerink Partners, công ty nghiên cứu và dịch vụ tài chính tập trung vào lĩnh vực y tế, từng đánh giá kết quả giai đoạn 3 của chương trình này là một sự kiện có khả năng tác động mạnh đến định giá Moderna.

Dù vậy, phản ứng của thị trường chứng khoán không đồng nghĩa liệu pháp đã được chứng minh đủ điều kiện để sử dụng rộng rãi. Intismeran autogene hiện vẫn là liệu pháp thử nghiệm và chưa được cơ quan quản lý phê duyệt.

Không dừng ở ung thư hắc tố

Tham vọng của Merck và Moderna không giới hạn ở ung thư hắc tố. Hai doanh nghiệp đang đánh giá intismeran autogene trong nhiều nghiên cứu khác thuộc chương trình INTerpath, bao gồm ung thư phổi không tế bào nhỏ, ung thư bàng quang và ung thư biểu mô tế bào thận.

Điều này liên quan trực tiếp đến nguyên lý của liệu pháp cá nhân hóa. Thay vì phát triển một mRNA cố định cho một loại khối u, nền tảng có thể phân tích đột biến của từng bệnh nhân rồi tạo ra liệu pháp phù hợp với những dấu hiệu riêng của khối u đó.

Nếu phương pháp này tiếp tục chứng minh hiệu quả ở nhiều loại ung thư, mRNA có thể trở thành một nền tảng điều trị chứ không chỉ là công nghệ sản xuất vắc xin phòng bệnh.

Tuy nhiên, cá nhân hóa cũng đặt ra thách thức lớn. Mỗi bệnh nhân cần lấy mẫu khối u, giải trình tự, phân tích đột biến, lựa chọn mục tiêu và sản xuất một liệu pháp riêng. Quy trình này phức tạp hơn nhiều so với sản xuất một loại thuốc giống nhau cho hàng triệu người.

Chi phí, thời gian sản xuất, năng lực xét nghiệm và khả năng mở rộng quy mô sẽ là những vấn đề phải giải quyết nếu liệu pháp được phê duyệt.

Hiện Moderna và Merck chưa công bố thời điểm cụ thể nộp hồ sơ xin cấp phép tại Mỹ. Dean Li, Chủ tịch Merck Research Laboratories, cho biết hai doanh nghiệp dự kiến trao đổi với các cơ quan quản lý về phương pháp điều trị và dữ liệu an toàn trong những tháng tới.

Vì vậy, kết quả giai đoạn 3 là dấu mốc quan trọng, nhưng chưa phải điểm cuối. Dữ liệu chi tiết, tỷ lệ sống còn toàn bộ, đánh giá an toàn dài hạn và quyết định của cơ quan quản lý sẽ quyết định liệu vắc xin ung thư mRNA cá nhân hóa có thể chuyển từ phòng thí nghiệm và thử nghiệm lâm sàng sang điều trị thực tế hay không.

Vắc xin ung thư này khác vắc xin phòng bệnh thế nào?

Vắc xin thông thường được tiêm cho người khỏe mạnh nhằm huấn luyện hệ miễn dịch nhận biết virus hoặc vi khuẩn trước khi mắc bệnh.

Intismeran autogene là liệu pháp điều trị dành cho người đã mắc ung thư. Các nhà nghiên cứu phân tích khối u của từng bệnh nhân để tìm những đột biến đặc trưng, sau đó thiết kế mRNA nhằm giúp hệ miễn dịch nhận diện các dấu hiệu này.

Vì vậy, hai bệnh nhân cùng mắc ung thư hắc tố có thể nhận những phiên bản intismeran khác nhau.

Thế Kiên