Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội

Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội - Ảnh:VPQH

Đối với Dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô, Tờ trình số 404/TTr-CP của Chính phủ cho biết, tuyến đường dài 349 km, đi qua 7 địa phương với quy mô 6 làn xe cao tốc và đường song hành 2 làn xe. Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án là 288.268 tỷ đồng, sử dụng 100% vốn đầu tư công, bao gồm ngân sách trung ương 215.192 tỷ đồng và ngân sách địa phương 73.076 tỷ đồng. Dự án đề xuất không áp dụng hình thức PPP do khó bảo đảm đầu tư đồng bộ, khép kín và mức thu phí cao làm giảm phân luồng, tăng chi phí logistics. Thay vào đó, Chính phủ đề xuất đầu tư công và dự kiến thu về 105.697 tỷ đồng tiền phí trong 20 năm để hoàn trả ngân sách.

Thẩm tra nội dung này, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ giải trình rõ độ chênh lệch giữa quy hoạch hạ tầng đường bộ (chỉ 272 km) và phạm vi đầu tư thực tế của dự án (349 km). Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cần chứng minh rõ lợi ích kinh tế đối với hướng tuyến mới qua tỉnh Thái Nguyên và so sánh chi phí vòng đời giữa phương án đi thấp và đi trên cao tại tỉnh Ninh Bình.

Đặc biệt, với quy mô vốn lớn, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ khả năng cân đối nguồn vốn ngân sách trung ương trong giai đoạn 2026 - 2030 so với nhu cầu vốn của các dự án quan trọng quốc gia khác, tránh tình trạng kéo dài làm giảm hiệu quả đầu tư.

Đối với Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Tờ trình số 391/TTr-CP kiến nghị điều chỉnh tổng mức đầu tư từ mức được Quốc hội phê duyệt ban đầu lên 289.975 tỷ đồng, tăng 86.744 tỷ đồng. Nội dung điều chỉnh quan trọng nhất là nâng cấp đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng thành đường đôi ngay trong giai đoạn 1, giúp tiết kiệm 12.587 tỷ đồng so với việc phân kỳ đầu tư, giảm sử dụng 115 ha đất và tăng tốc độ lữ hành.

Thẩm tra nội dung này, cơ quan thẩm tra đề nghị không bổ sung chi phí di dời các công trình điện từ 110kV trở lên thuộc 2 dự án độc lập của TP. Hà Nội vào sơ bộ tổng mức đầu tư của dự án đường sắt. Yêu cầu này nhằm tuân thủ đúng nguyên tắc của Luật Đầu tư công: mỗi khoản chi chỉ được tính vào tổng mức đầu tư của một dự án, tránh chồng chéo nhiệm vụ chi và vướng mắc trong quyết toán, kiểm toán sau này.

Đồng thời, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị làm rõ lộ trình chuyển sang nhiên liệu sạch, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0", thay vì tiếp tục sử dụng đầu máy diesel đối với các tuyến nhánh kết nối cảng biển...

Kết luận phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất sự cần thiết của 2 dự án nhằm phát triển kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược. Tuy nhiên, để hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội, Chính phủ cần giải trình thêm các yêu cầu dựa trên số liệu thực tế.

Với Dự án Vành đai 5, Chính phủ cần đánh giá kỹ tính khả thi của phương án đầu tư công với tổng mức đầu tư rất lớn, cập nhật đầy đủ các yếu tố chi phí có khả năng biến động. Chính phủ cần làm rõ cơ cấu nguồn vốn, khả năng cân đối ngân sách các cấp, tác động đến kế hoạch đầu tư công trung hạn và đề ra các giải pháp kiểm soát chi phí nhằm hạn chế tối đa việc điều chỉnh tổng mức đầu tư trong quá trình thực hiện. Các cơ chế chính sách đặc thù phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ, phòng chống thất thoát, lãng phí.

Đối với Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Chính phủ cần làm rõ các nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến việc đội vốn. Nhấn mạnh tính chất thay đổi quá lớn của dự án so với ban đầu, UBTVQH cũng đề nghị Chính phủ cân nhắc kỹ lưỡng việc trình Quốc hội phê duyệt một chủ trương đầu tư hoàn toàn mới thay vì ban hành nghị quyết điều chỉnh Nghị quyết 187/2025/QH15. Hồ sơ phải khẳng định rõ ngoài 6 nội dung đang xin ý kiến, sẽ không còn nội dung nào phải điều chỉnh trong tương lai.

Thống nhất quan điểm với Ủy ban Kinh tế và Tài chính, UBTVQH đề nghị Chính phủ rà soát, loại bỏ việc dùng vốn dự án đường sắt để chi trả cho các hạng mục điện 110kV độc lập của Hà Nội nhằm bảo đảm nguyên tắc quản lý vốn đầu tư công. UBTVQH giao Chính phủ chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng hồ sơ, khẩn trương xin cấp có thẩm quyền cho phép điều chỉnh mức vốn tăng thêm và hoàn thiện tài liệu trình Quốc hội chậm nhất trước ngày 25/7/2026.

Dương Công Chiến