Ưu và nhược điểm khi dùng ví điện tử trên điện thoại

Ảnh: Shih-wei/Getty Images

Chỉ trong khoảng một thập kỷ, ví điện tử như Apple Pay và Google Wallet đã đi từ phương thức thanh toán mới lạ tại vài cửa hàng tiên phong trở thành lựa chọn được chấp nhận ở hầu hết mọi nơi. Ngay khi thiết lập điện thoại mới, hệ thống thường khuyến khích người dùng thêm thẻ tín dụng vào ví ảo, trong khi hầu hết công ty phát hành thẻ lớn đều tham gia hỗ trợ hình thức thanh toán này.

Không ví điện tử nào là lựa chọn tốt nhất cho tất cả mọi người, vì loại ví khả dụng phụ thuộc vào thiết bị đang dùng, Apple Pay dành cho hệ sinh thái Apple, Google Wallet phục vụ người dùng Android, còn chủ sở hữu thiết bị Samsung có thể thử thêm Samsung Pay, ứng dụng tích hợp tốt hơn với điện thoại hãng này nhưng lại không tương thích rộng bằng sản phẩm của Google.

Ví điện tử mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng tồn tại một số giới hạn cần lưu ý, và người dùng không nên biến thanh toán số thành phương án duy nhất trong ví, bởi việc chuẩn bị thêm vài phương thức thanh toán dự phòng vẫn hữu ích ngay từ đầu, trước khi quen dần và khai thác triệt để những lợi ích ẩn sau lớp bề mặt tiện dụng của ví điện tử.

Ảnh: Fg Trade/Getty Images

Sự tiện lợi của ví điện tử

Khi thẻ thanh toán nằm chung trên chiếc điện thoại vốn đã mang theo mọi lúc, người dùng có thể bớt cồng kềnh ví vật lý hoặc thậm chí không cần mang ví trong một số trường hợp. Nếu chỉ dùng một thẻ cho một cửa hàng cụ thể, người dùng không cần giữ thẻ đó bên người thường xuyên, còn với ai sở hữu nhiều thẻ tín dụng để tận dụng các chương trình hoàn tiền khác nhau, ví điện tử giúp chọn đúng thẻ mang lại mức hoàn tiền cao nhất chỉ bằng vài thao tác.

Tốc độ cũng là một lợi thế, thanh toán không chạm gần như tức thời so với việc chờ vài giây để đầu đọc chip xử lý, và với Apple Watch cùng nhiều đồng hồ thông minh Android, người dùng có thể thanh toán ngay từ cổ tay thay vì rút điện thoại ra.

Ví điện tử cũng không chỉ dừng ở thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ, bởi vé xem hoà nhạc, thẻ tích điểm cửa hàng, thẻ lên máy bay và chìa khoá phòng khách sạn dạng số đều có thể lưu trong đó, người dùng chỉ cần tìm nút thêm vào Apple Wallet hoặc thêm vào Google Wallet trên các ứng dụng hỗ trợ để gom mọi thứ về một chỗ. Tại một số bang, người dùng thậm chí có thể thêm giấy tờ tuỳ thân dạng số vào Apple Wallet hoặc Google Wallet, còn những mẫu ô tô tương thích cũng cung cấp chìa khoá số đi kèm.

Bên cạnh giao dịch trực tiếp tại cửa hàng, các giao dịch trên điện thoại và nhiều thiết bị khác cũng thuận tiện hơn nhờ thanh toán số. Trên những ứng dụng và trang web hỗ trợ, người dùng có thể thanh toán bằng Apple Pay hoặc các nền tảng tương tự chỉ trong một bước, không cần điền lại thông tin thẻ và thông tin liên hệ mỗi lần ghé một trang mới, nhờ đó tiết kiệm thời gian và tránh sai sót khi gõ phím.

Ảnh: Erman Gunes/Shutterstock

Lợi ích bảo mật của ví điện tử

Giá trị lớn khác của ví điện tử nằm ở các tính năng bảo mật đi kèm. Nếu ai đó lấy trộm một chiếc thẻ vật lý, họ vẫn có thể dùng thẻ để mua những món hàng giá trị nhỏ mà thường không cần xác thực thêm, thậm chí nhiều cửa hàng còn không hỏi chữ ký, chứ chưa nói đến việc đối chiếu với thông tin trên thẻ. Ngược lại, người lấy trộm điện thoại không thể dùng ví điện tử trên máy, vì máy luôn yêu cầu mã PIN hoặc quét khuôn mặt, vân tay trước khi cho phép thanh toán.

Thanh toán di động mang lại mức bảo vệ tương đương thẻ chip hoặc thao tác chạm thẻ không tiếp xúc, các phương thức này tạo ra một mã giao dịch dùng một lần theo cơ chế token hoá, mã này trở nên vô dụng nếu ai đó đánh cắp, thay vì để lộ toàn bộ dữ liệu thẻ thật như khi quẹt dải từ. Tuy vậy, ví điện tử còn bổ sung thêm một lớp bảo mật khác bằng cách lưu một mã số riêng cho từng thẻ, mã này không gắn với số thẻ thật.

Thanh toán không tiếp xúc bằng điện thoại cũng giảm bớt rủi ro khi dùng thẻ vật lý. Nếu đầu đọc chip gặp trục trặc, người dùng có thể phải quẹt thẻ như phương án dự phòng, đây lại chính là cách dễ nhất để kẻ gian đánh cắp dữ liệu thẻ, dù rủi ro này tuy nhỏ nhưng vẫn tồn tại. Với điện thoại, người dùng cũng không có nguy cơ quên mang máy về sau khi thanh toán, khác với trường hợp bỏ quên thẻ trong đầu đọc chip.

Nếu làm mất điện thoại, người dùng có thể báo mất qua cổng trực tuyến để vô hiệu hoá quyền truy cập thẻ trên máy đó, trong khi việc đánh dấu một thiết bị bị mất không ảnh hưởng tới các thiết bị khác, chẳng hạn Apple Pay trên máy Mac vẫn hoạt động bình thường dù người dùng đã báo mất chiếc iPhone gắn với cùng tài khoản.

Người dùng cũng có thể vô hiệu hoá một thẻ tín dụng bị mất qua tài khoản ngân hàng trực tuyến theo cách tương tự, nhưng cách này đòi hỏi chờ thẻ thay thế gửi qua đường bưu điện, còn hệ thống sẽ khoá thẻ cũ ở mọi nơi từng dùng nó. Cuối cùng, việc gom toàn bộ thông tin thanh toán vào một ví duy nhất giúp giảm bề mặt tấn công so với việc gõ thông tin thẻ vào từng trang web mua sắm, bởi mỗi nơi lưu thông tin thanh toán của người dùng đều là một điểm có thể lộ dữ liệu nếu bị tấn công.

Ảnh: Evgenia Parajanian/Shutterstock

Những hạn chế cần lưu ý

Không phải nơi nào cũng chấp nhận thanh toán số, đó là lý do luôn nên mang theo ít nhất một thẻ vật lý cùng một khoản tiền mặt. Ngay cả khi một cửa hàng chấp nhận thẻ tín dụng, đầu đọc tại đó có thể thiếu đầu quét NFC cần thiết cho thanh toán di động, và khi mua sắm ở những địa điểm chưa quen thuộc, người dùng chắc chắn không muốn rơi vào cảnh không có cách nào để trả tiền.

Các công cụ như Apple Pay và Google Pay vẫn hoạt động ngay cả khi điện thoại không có kết nối mạng, nhưng máy vẫn cần nguồn điện, vì vậy nếu hết pin, người dùng buộc phải tìm phương thức thanh toán khác. Một ngoại lệ nhỏ là tính năng Express Mode của Apple Pay, cho phép chìa khoá số ô tô, vé giao thông công cộng và một số loại thẻ khác vẫn quét được ngay cả khi máy đang khoá hoặc đã hết pin. Apple cho biết tính năng này hoạt động trong tối đa năm giờ sau khi máy tự tắt vì cạn pin, nhưng sẽ không hoạt động nếu người dùng chủ động tắt nguồn thiết bị.

Phần lớn rủi ro bảo mật tiềm ẩn với ví điện tử đến từ các chiêu trò lừa đảo tâm lý, chứ không phải lỗ hổng trong chính nền tảng. Kẻ gian nhiều khả năng sẽ tìm cách lừa người dùng tự chuyển tiền qua Apple Cash hơn là tìm cách xâm nhập trực tiếp vào hệ thống Apple Pay. Một số nguyên tắc bảo mật chung khác cũng vẫn áp dụng, chẳng hạn nên ưu tiên dùng thẻ tín dụng thay vì thẻ ghi nợ trong ví điện tử, bởi gian lận qua thẻ tín dụng sẽ không lập tức lấy đi tiền thật trong tài khoản của người dùng.

Nguyên Anh