Ứng phó lũ rừng ngang: Phương án phải sát thực tế

Tuy nhiên, để ứng phó hiệu quả hơn, phương án phải bám sát địa bàn, năng lực công trình và điều kiện từng khu vực.

Sớm nhận diện nguy cơ, chủ động xây dựng phương án

Đoàn công tác của thành phố Hà Nội kiểm tra công trình phòng chống lũ ở xã Hương Sơn. Ảnh: Kim Nhuệ

Ngày 23-7, đoàn công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội và các sở, ngành, đơn vị liên quan của thành phố kiểm tra công tác phòng, chống thiên tai tại xã Hương Sơn và xã Trần Phú. Đây là hai địa bàn phía Tây thành phố có địa hình đồi gò xen vùng trũng, thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ rừng ngang, ngập úng trong mùa mưa lũ.

Tại xã Hương Sơn, Trưởng phòng Kinh tế Trần Mạnh Cường cho biết, địa phương đã xây dựng các phương án ứng phó thiên tai theo cấp độ rủi ro; bảo đảm an toàn đê điều, hồ đập, công trình thủy lợi; chống úng khu dân cư; ứng phó bão mạnh, siêu bão và phục hồi sản xuất nông nghiệp sau ngập úng. Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự xã, lực lượng xung kích và các tổ phòng, chống thiên tai tại thôn được kiện toàn, phân công nhiệm vụ.

Lực lượng xung kích của xã có khoảng 261 người, nòng cốt là dân quân, công an, lực lượng an ninh cơ sở và các tổ chức đoàn thể. Địa phương đã chuẩn bị áo phao, phao cứu sinh, bộ đàm, máy phát điện, máy bơm chống ngập, 20.000 bao tải cùng nhiều dụng cụ cứu hộ; đồng thời ký hợp đồng nguyên tắc với các đơn vị cung ứng cát, đá, cọc tre, máy xúc, ô tô, lương thực và hàng thiết yếu để huy động khi cần thiết.

Tuy nhiên, hiệu quả ứng phó còn bị hạn chế do hệ thống đê chưa được đầu tư đồng bộ; một số kênh mương bị bồi lắng; cỏ, bèo, rác cản trở dòng chảy, làm giảm năng lực tiêu úng. Xã kiến nghị thành phố quan tâm nâng cấp đê Mỹ Hà, đầu tư các đoạn kè chống sạt lở bờ hữu sông Đáy, cải tạo hồ đập, trạm bơm và nạo vét hệ thống kênh tiêu.

Chiến sĩ các đơn vị quân đội hỗ trợ xã Hương Sơn làm sạch bờ sông Mỹ Hà, nâng cao năng lực tiêu thoát lũ. Ảnh: Kim Nhuệ

Tại xã Trần Phú, địa hình thấp dần từ khu vực giáp tỉnh Phú Thọ về phía sông Bùi, xen các ô trũng sâu và dòng suối thoát lũ của hồ Đồng Sương, hồ Văn Sơn. Xã có khoảng 2.702ha đất sản xuất nông nghiệp, phần lớn chịu ảnh hưởng của lũ rừng ngang.

Nhận diện nguy cơ trên, địa phương đã xây dựng kế hoạch, phương án ứng phó theo cấp độ rủi ro; lực lượng xung kích 142 người cùng ô tô, máy xúc, xuồng, áo phao, máy phát điện, đất, đá, cát và bao tải. Các phương án bước đầu xác định nhiệm vụ bảo vệ khu dân cư, sản xuất, công trình thủy lợi, bảo đảm giao thông và hậu cần khi xảy ra mưa lũ.

Dù vậy, một số kênh mương trên địa bàn bị bồi lắng, cỏ, bèo và rác cản dòng; cống, rãnh thoát nước qua đường có vị trí khẩu độ nhỏ hoặc xuống cấp; thiết bị cứu hộ còn thiếu, trong khi lực lượng cơ sở chủ yếu kiêm nhiệm. Đây là những điểm nghẽn cần được xử lý trước khi xuất hiện mưa lớn kéo dài.

Gỡ điểm nghẽn, nâng hiệu quả ứng phó

Đoàn công tác của thành phố Hà Nội kiểm tra hồ sơ công tác chuẩn phòng chống thiên tai tại xã Trần Phú. Ảnh: Kim Nhuệ

Qua kiểm tra hồ sơ, thực địa và làm việc với hai địa phương, đoàn công tác ghi nhận Hương Sơn, Trần Phú đã quan tâm kiện toàn bộ máy chỉ huy, xây dựng kế hoạch, phương án và chuẩn bị lực lượng, vật tư theo phương châm “4 tại chỗ”.

Trao đổi tại các buổi kiểm tra, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Nguyễn Duy Du đề nghị hai xã tiếp tục rà soát kế hoạch phòng, chống thiên tai đến năm 2030, đánh giá đầy đủ các loại hình thiên tai có thể xảy ra; lồng ghép nhiệm vụ phòng, chống thiên tai vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và xác định rõ nhu cầu đầu tư, nguồn lực thực hiện.

Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Nguyễn Duy Du trao đổi tại buổi kiểm tra. Ảnh: Kim Nhuệ

Theo ông Nguyễn Duy Du, phương án không thể chỉ đầy đủ về hồ sơ mà phải sử dụng được khi tình huống xảy ra. Với mỗi kịch bản, địa phương phải xác định rõ người chỉ huy trực tiếp, lực lượng tham gia, phương tiện huy động, nguồn vật tư, vị trí tập kết, cự ly vận chuyển và thời gian đưa đến hiện trường. Trường hợp nhiều sự cố xảy ra cùng lúc, phải phân công cụ thể từng lãnh đạo phụ trách, không dồn mọi nhiệm vụ cho người đứng đầu.

Đặc biệt, các địa phương phải xác định được những điểm xung yếu theo từng cấp báo động; khu vực có nguy cơ ngập trước; số hộ, số người cần sơ tán; tuyến di chuyển, nơi tiếp nhận và phương án bảo đảm đời sống. Kịch bản cứu trợ cũng cần tính tới tình huống ngập kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, thay vì chỉ chuẩn bị cho một khoảng thời gian ngắn.

Phương án phòng, chống thiên tai không phải xây dựng một lần rồi để đó, mà phải thường xuyên rà soát, cập nhật theo diễn biến thời tiết và những thay đổi trên thực địa. Những loại hình thiên tai từng ít xảy ra nhưng đã xuất hiện tại địa phương hoặc khu vực lân cận cũng cần được bổ sung vào kịch bản ứng phó.

Ông Nguyễn Duy Du cũng lưu ý các xã duy trì tuần tra, canh gác đê điều, hồ đập và công trình thủy lợi, nhất là trong thời gian mưa lớn và ban đêm, nhằm sớm phát hiện, xử lý sự cố ngay từ giờ đầu. Công tác thống kê, báo cáo thiệt hại phải nhanh, chính xác, thực hiện đúng quy trình báo cáo trực tuyến để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Phó Chủ tịch UBND xã Trần Phú Nguyễn Mạnh Hà tiếp thu ý kiến của đoàn công tác thành phố. Ảnh: Kim Nhuệ

Đối với các đề xuất đầu tư, địa phương cần tính toán tổng thể, đồng bộ, tránh manh mún; công trình không chỉ đáp ứng yêu cầu phòng, chống lũ mà còn phải phù hợp với giao thông và hệ thống hạ tầng khu vực. Những vi phạm đê điều, công trình thủy lợi còn tồn tại cũng phải được phân loại, xây dựng lộ trình xử lý cụ thể, không để kéo dài.

Phương châm “4 tại chỗ” chỉ thực sự hiệu quả khi phương án rõ người, rõ việc, rõ nguồn lực và có thể kích hoạt ngay. Đó cũng là yêu cầu quan trọng để Hương Sơn, Trần Phú chủ động hơn trước lũ rừng ngang, không bị động, bất ngờ khi mưa lớn xảy ra.

Kim Nhuệ