Ứng dụng công nghệ số thúc đẩy chuyển đổi xanh trong logistics

Quang cảnh Sự kiện.

Nhiều dư địa để giảm chi phí và phát thải

Ngày 19/6, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP Hồ Chí Minh - SIHUB (Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh) tổ chức sự kiện “Kết nối ý tưởng” với chủ đề “Ứng dụng giải pháp xanh trong chuỗi cung ứng và logistics”, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và đơn vị sản xuất, kinh doanh.

Tại sự kiện, các chuyên gia cho rằng logistics và chuỗi cung ứng đang đứng trước yêu cầu phải thực hiện đồng thời chuyển đổi số và chuyển đổi xanh nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Ông Võ Ngọc Hải, Phó Giám đốc SIHUB cho biết, việc ứng dụng công nghệ trong chuỗi cung ứng và logistics không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh mà còn góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực, giảm phát thải và tăng khả năng cạnh tranh.

Theo ông Hải, nhu cầu chuyển đổi số của doanh nghiệp ngày càng gia tăng. Trong giai đoạn 2020 - 2025, thông qua các chương trình kết nối cung - cầu công nghệ, Sàn Giao dịch công nghệ TP Hồ Chí Minh đã tổ chức 48 kỳ kết nối, thu hút 310 đơn vị tham gia và ghi nhận 287 biên bản ghi nhớ hợp tác.

Ông cho rằng, sự kiện lần này tiếp tục đóng vai trò kết nối giữa các đơn vị cung cấp giải pháp với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhằm hỗ trợ tiếp cận các công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tiễn.

Theo các số liệu được chia sẻ tại chương trình, chi phí logistics tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 16 - 20% GDP, cao hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực. Trong khi đó, tỷ lệ xe tải chạy rỗng chiều về vẫn dao động từ 40 - 60%, gây lãng phí đáng kể về nhiên liệu, nhân lực và chi phí vận hành.

Bên cạnh đó, khoảng 70% khối lượng hàng hóa hiện vẫn phụ thuộc vào vận tải đường bộ. Hoạt động điều phối vận tải tại nhiều doanh nghiệp còn được thực hiện theo phương thức thủ công hoặc bán thủ công, thiếu khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng phương tiện mà còn làm gia tăng lượng phát thải khí nhà kính.

TS Phạm Thái, Giám đốc Công ty Cổ phần Tin học Smartway cho rằng, một trong những nguyên nhân khiến chi phí logistics còn ở mức cao là việc các doanh nghiệp chủ yếu tối ưu hoạt động trong phạm vi riêng lẻ, thay vì tiếp cận theo hướng tối ưu hóa mạng lưới.

Theo ông Thái, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào số lượng phương tiện sở hữu mà còn gắn với khả năng khai thác dữ liệu và tối ưu hóa hoạt động vận tải trên quy mô toàn hệ thống.

Logistics Việt Nam đang lãng phí ở quy mô quốc gia. Nguồn: TS Phạm Thái

Ông Thái dẫn chứng, đối với doanh nghiệp vận tải sở hữu khoảng 100 xe, những hạn chế trong công tác điều phối có thể làm phát sinh khoản chi phí đáng kể mỗi năm. Con số này tiếp tục gia tăng đối với các doanh nghiệp có quy mô đội xe lớn hơn.

Nhiều ý kiến tại sự kiện nhận định, logistics xanh không chỉ là việc đầu tư phương tiện sử dụng năng lượng sạch hay nâng cấp hạ tầng, mà còn bắt đầu từ việc nâng cao hiệu quả vận hành thông qua số hóa dữ liệu, tự động hóa quy trình và tăng cường kết nối giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp logistics vừa và nhỏ vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi số. Không ít đơn vị chưa triển khai đầy đủ các hệ thống quản lý vận tải (TMS) hoặc quản lý kho bãi (WMS), dẫn đến hạn chế trong việc khai thác dữ liệu phục vụ điều hành và ra quyết định.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu thời gian thực đang mở ra khả năng tối ưu hóa vận tải ở quy mô lớn hơn. Thông qua việc phân tích dữ liệu vận hành, hệ thống có thể hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng mô hình quản trị số, tối ưu hóa lộ trình, phân bổ phương tiện phù hợp và nâng cao hiệu quả khai thác năng lực vận tải.

Dẫn chứng từ một dự án tối ưu hoạt động trung chuyển hàng hóa tại Thái Nguyên, TS Phạm Thái cho biết việc ứng dụng các thuật toán điều phối đã giúp tiết giảm khoảng 40 triệu đồng chi phí logistics và giảm khoảng 1.800 kg khí thải CO2 trong một chu kỳ vận hành.

Theo đánh giá tại chương trình, nếu doanh nghiệp cải thiện hiệu quả vận hành từ 5 - 10% và tăng cường khả năng kết nối trong hệ sinh thái logistics, lượng xe chạy rỗng và phát thải phát sinh từ hoạt động vận tải có thể giảm đáng kể.

TS Phạm Thái, Giám đốc Công ty Cổ phần Tin học Smartway chia sẻ tại Sự kiện.

Minh bạch hóa chuỗi cung ứng trên nền tảng số

Bên cạnh hoạt động vận tải, các chuyên gia cũng cho rằng giảm phát thải trong chuỗi cung ứng cần được thực hiện đồng bộ từ khâu mua sắm, lựa chọn nhà cung cấp đến quản lý giao dịch và truy xuất dữ liệu.

Theo ông Khiêm Trần, Giám đốc Kinh doanh Công ty Cổ phần Apetechs, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn tập trung vào việc cắt giảm phát thải trong nhà máy hoặc quy trình sản xuất, trong khi chưa quan tâm đầy đủ đến lượng phát thải phát sinh từ chuỗi giá trị.

Dẫn số liệu từ CDP năm 2024, ông Khiêm Trần cho biết khoảng 75% dấu chân carbon của doanh nghiệp đến từ chuỗi giá trị. Trong đó, phát thải từ chuỗi cung ứng chiếm tỷ trọng lớn và là khu vực còn nhiều dư địa để tối ưu.

Theo ông Khiêm Trần, đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, rào cản lớn trong quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là chi phí đầu tư công nghệ cùng thói quen giao dịch truyền thống. Việc tìm kiếm nhà cung cấp chủ yếu thông qua các mối quan hệ quen biết hoặc trao đổi trực tiếp khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đối chiếu thông tin, đánh giá năng lực đối tác và kiểm soát chi phí.

Trong khi đó, các quy trình báo giá, ký kết hợp đồng và nghiệm thu vẫn phụ thuộc nhiều vào giấy tờ, gây khó khăn cho việc lưu trữ, truy xuất dữ liệu cũng như đáp ứng các yêu cầu kiểm toán, quản trị doanh nghiệp và báo cáo phát triển bền vững.

Tại sự kiện, các chuyên gia đã giới thiệu một số mô hình nền tảng giao dịch B2B nhằm hỗ trợ kết nối cung - cầu trên môi trường số. Theo đó, toàn bộ quy trình giao dịch từ khi phát sinh nhu cầu đến khi hoàn tất hợp đồng có thể được thực hiện trên cùng một nền tảng, giúp tăng tính minh bạch và khả năng theo dõi dữ liệu.

Hệ sinh thái công nghệ toàn diện cho quản lý đô thị thông minh. Nguồn: Ông Khiêm Trần, Giám đốc Kinh doanh Công ty Cổ phần Apetechs

Bên cạnh đó, các công cụ báo giá và đấu thầu trực tuyến cũng được đánh giá là giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp so sánh chi phí, lựa chọn nhà cung cấp phù hợp và giảm các chi phí phát sinh trong quá trình giao dịch.

Nhiều ý kiến cho rằng, việc số hóa hoạt động mua sắm có thể mang lại nhiều lợi ích như giảm sử dụng giấy tờ, hạn chế nhu cầu đi lại để khảo sát hoặc giao dịch trực tiếp, ưu tiên nguồn cung tại địa phương và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản trị doanh nghiệp.

Đặc biệt, việc lưu trữ và quản lý dữ liệu giao dịch một cách có hệ thống sẽ hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình xây dựng báo cáo ESG, truy xuất nguồn gốc sản phẩm cũng như đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững từ đối tác và thị trường xuất khẩu.

Ông Nguyễn Huỳnh Phương Bảo, đại diện Công ty Cổ phần Giải pháp Công nghệ Trực tuyến GTEL cho rằng, các doanh nghiệp hiện không thiếu dữ liệu nhưng thiếu khả năng kết nối và khai thác dữ liệu phục vụ ra quyết định. Theo ông, việc xây dựng các nền tảng mở và kết nối giữa các bên trong chuỗi cung ứng sẽ giúp giảm chi phí vận hành và tăng tính minh bạch.

Các giải pháp ứng dụng dữ liệu lớn, API mở và công nghệ tự động hóa được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao khả năng liên thông dữ liệu giữa các doanh nghiệp, giúp hoạt động giao dịch, vận hành và quản trị chuỗi cung ứng diễn ra hiệu quả hơn.

Đại diện các đơn vị thực hiện nghi thức ký kết biên bản ghi nhớ kết nối ý tưởng trong khuôn khổ Sự kiện.

Trong bối cảnh các yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện tham gia thị trường, việc ứng dụng công nghệ số để tối ưu vận hành và giảm phát thải được xem là hướng đi quan trọng, giúp doanh nghiệp logistics nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với xu thế thương mại xanh toàn cầu.

Bài và ảnh: Lưu Niệm/Báo Tin tức và Dân tộc