Ứng dụng AI phát triển khu công nghiệp thông minh

Ngành nào chiếm tỷ trọng tiêu thụ năng lượng lớn nhất?

Theo báo cáo thống kê năng lượng mới nhất, ngành công nghiệp hiện tiêu thụ hơn 50% tổng năng lượng toàn quốc. Qua các khảo sát, đánh giá thực tế, ngành công nghiệp Việt Nam có thể tiết kiệm từ 20-30% mức tiêu thụ năng lượng. Đối với các công trình xây dựng, tiềm năng tiết kiệm năng lượng cũng được ước tính đạt 30-35%.

Chia sẻ tại hội thảo "Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả: Lực đẩy từ chính sách và công nghệ" diễn ra ngày 29/6 tại Hà Nội, ông Nguyễn Trọng Hậu - Trưởng phòng Tư vấn Giải pháp, Công ty CP Giải pháp Công nghệ Việt Nam cho biết, đến tháng 9/2025, Việt Nam có 536 khu công nghiệp (KCN), trong đó 434 khu đã đi vào hoạt động và 102 khu đang trong giai đoạn đầu tư hạ tầng, thu hút đầu tư. Cùng với đó là 2.171 cụm công nghiệp (CCN) với tổng diện tích gần 100.000 ha.

Các KCN hiện tập trung chủ yếu tại các vùng kinh tế trọng điểm như Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng. Chính sự phân bố này khiến khu vực công nghiệp trở thành nơi tiêu thụ năng lượng lớn nhất cả nước.

Theo ông Hậu, trong cơ cấu tiêu thụ năng lượng của Việt Nam, ngoài công nghiệp còn có các lĩnh vực như hộ gia đình, giao thông vận tải và nông nghiệp. Tuy nhiên, ngành công nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng tiêu thụ năng lượng lớn nhất, đặc biệt tập trung tại các khu, CCN với nhiều doanh nghiệp sử dụng năng lượng trọng điểm. Vì vậy, đây là khu vực cần được ưu tiên triển khai các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Hội thảo nằm trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 – 2030 (VNEEP3).

Đối với các CCN, quy mô nhìn chung còn nhỏ, tập trung chủ yếu các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận công nghệ và việc triển khai các chính sách về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vẫn còn hạn chế.

"Với quy mô và mức độ phân bố như hiện nay, các CCN cần được quan tâm nhiều hơn trong việc triển khai các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đây cũng là khu vực cần được nhân rộng các mô hình quản lý và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng", ông Hậu nhận định.

Theo chuyên gia, tiêu thụ năng lượng tại KCN, CCN không chỉ đến từ các doanh nghiệp sản xuất mà còn nằm ở hệ thống hạ tầng kỹ thuật dùng chung như bơm nước, xử lý nước thải, chiếu sáng và phân phối điện. Trong khi đó, doanh nghiệp sử dụng nhiều dạng năng lượng khác nhau như điện, nhiệt, hơi, khí nén và hệ thống lạnh, tùy thuộc vào đặc điểm sản xuất.

Ngoài dây chuyền công nghệ, các hệ thống tiêu thụ năng lượng lớn tại doanh nghiệp gồm động cơ, khí nén, lò hơi, lò nung, hệ thống lạnh và chiếu sáng. Đối với từng hệ thống đều đã có nhiều giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Tuy nhiên, theo ông Hậu, điều quan trọng là doanh nghiệp cần duy trì việc đánh giá, cải tiến và áp dụng các giải pháp một cách thường xuyên, bởi quản lý năng lượng là quá trình cải tiến liên tục.

Chuyển đổi số và AI mở hướng phát triển khu công nghiệp thông minh

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Thái Hoàng Quỳnh - Phó Tổng Giám đốc Khối Hệ thống năng lượng, Schneider Electric Việt Nam và Campuchia cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ dưới tác động của biến đổi khí hậu.

Thế giới đặt mục tiêu cắt giảm 50% lượng phát thải vào năm 2030 và đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Song song với đó, tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu năng lượng được dự báo tăng gấp ba lần trong giai đoạn 2023-2030.

Ông Thái Hoàng Quỳnh - Phó Tổng Giám đốc Khối Hệ thống năng lượng, Schneider Electric Việt Nam và Campuchia.

Sự phát triển của kinh tế toàn cầu cũng kéo theo nhu cầu tiêu thụ năng lượng ngày càng lớn, đòi hỏi phải mở rộng nguồn cung điện và hạ tầng lưới điện. Trong lĩnh vực công nghiệp, xu hướng điện hóa ngày càng rõ nét khi nhiều quy trình sản xuất sử dụng nhiệt được thay thế bằng điện. Bên cạnh đó, công nghệ sử dụng điện một chiều (DC) cũng đang dần phổ biến trong cả sản xuất và sinh hoạt.

"Những xu hướng này đang làm thay đổi bức tranh năng lượng toàn cầu, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh", ông Quỳnh nói.

Bên cạnh chuyển dịch năng lượng, thế giới còn chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Trong bối cảnh đó, năng lượng, AI và dữ liệu có mối quan hệ ngày càng chặt chẽ.

Năng lượng là điều kiện tiên quyết để các KCN và hoạt động sản xuất vận hành, trong khi AI giúp tối ưu việc sử dụng năng lượng, nâng cao hiệu quả vận hành và thúc đẩy tự động hóa. Ngược lại, AI cũng đòi hỏi năng lực tính toán lớn, đồng nghĩa với nhu cầu năng lượng ngày càng tăng.

"Nếu không có năng lượng, chúng ta không thể phát triển. Nhưng để phát triển linh hoạt và hiệu quả hơn, cần sử dụng AI và quản lý năng lượng một cách thông minh", ông Quỳnh nhấn mạnh.

Theo ông, sử dụng năng lượng thông minh không chỉ dừng lại ở việc tiết kiệm điện mà còn phải dựa trên dữ liệu, kết nối các thiết bị và toàn bộ quá trình vận hành để tối ưu hiệu suất, nâng cao khả năng giám sát và ra quyết định theo thời gian thực.

Từ đó, ông Quỳnh giới thiệu khái niệm "Trí tuệ năng lượng và công nghiệp". Theo đó, một KCN hiện đại không chỉ bao gồm hạ tầng điện, nước, xử lý nước thải và các nhà máy sản xuất mà còn tích hợp các hệ thống kho vận, trung tâm dữ liệu, tòa nhà và các công trình dịch vụ khác để hình thành một hệ sinh thái thống nhất.

"Để xây dựng KCN thông minh, điều quan trọng là phải kết nối dữ liệu và trí tuệ trong quản lý năng lượng với toàn bộ hoạt động sản xuất, dịch vụ và hạ tầng của khu công nghiệp", ông Quỳnh cho biết.

Trước xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu, các quốc gia, doanh nghiệp và khu công nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận, hướng tới quản lý và sử dụng năng lượng thông minh hơn. Việc đẩy mạnh điện hóa, tự động hóa và số hóa sẽ là những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng sức cạnh tranh.

Nguyệt Minh