Ukraine: Rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, Tổng thống Zelensky đã đi 'nước cờ' sai? Tân Tổng tư lệnh quân đội đối mặt thách thức

Theo truyền thông Ukraine, cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ những bất đồng kéo dài giữa Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov và Tổng tư lệnh Các lực lượng vũ trang Oleksandr Syrskyi về định hướng cải cách quân đội.

Trước khi đưa ra quyết định thay đổi nhân sự, ông Zelensky cho biết đã nhiều lần tìm cách hòa giải bất đồng giữa hai bên nhưng không thành công. Tổng thống Ukraine sau đó đã miễn nhiệm ông Fedorov - người được nhiều cựu binh và giới công nghệ quốc phòng ủng hộ, được xem là kiến trúc sư của chương trình hiện đại hóa lực lượng vũ trang dựa trên công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và tác chiến không người lái - khỏi vị trí Bộ trưởng Quốc phòng.

Báo The Guardian đưa tin, việc ông Fedorov bị miễn nhiệm đã làm bùng phát làn sóng phản đối trên cả nước. Trước áp lực dư luận, ngày 22/7, Tổng thống Zelensky tiếp tục miễn nhiệm Tổng tư lệnh Syrskyi và bổ nhiệm Đại tướng Mykhailo Drapatyi thay thế trong một đợt cải tổ sâu rộng bộ máy chỉ huy quân sự.

Đồng thời, nhà lãnh đạo cũng đề nghị ông Fedorov giữ chức Phó Thủ tướng phụ trách phát triển công nghệ nhằm xoa dịu dư luận. Tuy nhiên, theo truyền thông Ukraine, ông Fedorov đã từ chối đề nghị, cho rằng chỉ khi trở lại Bộ Quốc phòng mới có thể tiếp tục chương trình cải cách quân đội. Trong khi đó, chức Bộ trưởng Quốc phòng đã được giao tạm thời cho Tư lệnh lực lượng đặc nhiệm Yevhenii Khmara.

Các nhà hoạt động đã kêu gọi biểu tình trước Văn phòng Tổng thống ở Kiev vào ngày 24/7. Cựu binh Dmytro Koziatynsky, một trong những người tổ chức, cho biết việc khôi phục chức vụ cho ông Fedorov là một trong những yêu cầu trọng tâm của phong trào và khẳng định các cuộc biểu tình sẽ tiếp tục cho đến khi chính phủ đáp ứng những đòi hỏi của xã hội.

Theo một nguồn tin quân đội cấp cao, Tổng thống Zelensky đang rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Nếu đảo ngược quyết định và đưa ông Fedorov trở lại Bộ Quốc phòng, đây sẽ là thắng lợi lớn của cựu Bộ trưởng và có thể làm suy giảm uy tín của Tổng thống. Ngược lại, nếu giữ nguyên lập trường, các cuộc biểu tình nhiều khả năng sẽ tiếp diễn, kéo dài cuộc khủng hoảng chính trị.

Giới phân tích nhận định, những diễn biến vừa qua phản ánh sự khác biệt sâu sắc về tư duy giữa hai thế hệ lãnh đạo quân đội Ukraine. Trong khi ông Fedorov chủ trương đẩy nhanh hiện đại hóa quân đội bằng các công nghệ mới và hệ thống tác chiến không người lái, ông Syrskyi, 60 tuổi, đại diện cho mô hình chỉ huy truyền thống được đào tạo từ thời Liên Xô (cũ).

Tân Tổng tư lệnh đối mặt nhiều bài toán

Giữa lúc khủng hoảng chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, Đại tướng Mykhailo Drapatyi phải tiếp quản quân đội trong bối cảnh xung đột với Nga bước sang năm thứ năm.

Ngay sau khi nhậm chức Tổng tư lệnh Các lực lượng vũ trang Ukraine, ông Drapatyi được Tổng thống Zelensky giao nhiệm vụ tăng cường các hoạt động tiến công trên mọi hướng, mở rộng các chiến dịch phía sau phòng tuyến đối phương, đẩy mạnh phát triển công nghệ quân sự và nâng cao năng lực tác chiến của quân đội.

Theo Tạp chí Modern Diplomacy, ở tuổi 43, ông Drapatyi đại diện cho thế hệ chỉ huy trẻ hơn và từng tạo dựng uy tín từ kinh nghiệm thực chiến. Trước khi được bổ nhiệm, ông giữ chức Tư lệnh Lục quân Ukraine, tích lũy kinh nghiệm trong chỉ huy tác chiến, tuyển quân và giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực – một trong những khó khăn lớn nhất của Kiev hiện nay.

Việc bổ nhiệm ông Drapatyi nhìn chung nhận được sự ủng hộ từ nhiều chính trị gia và giới quân sự. Cựu Tổng thống Petro Poroshenko đánh giá ông là người có tư duy chiến lược, quyết đoán và được quân đội tin tưởng. Tuy nhiên, cựu Tổng tư lệnh Valerii Zaluzhnyi nhận định người kế nhiệm sẽ phải đối mặt với "một con đường đầy khó khăn", trong bối cảnh Ukraine vừa phải duy trì sức ép trên chiến trường, vừa đáp ứng kỳ vọng cải tổ quân đội.

Theo giới quan sát, việc thay đổi nhân sự cấp cao diễn ra khi Kiev đang gia tăng các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào các mục tiêu quân sự và hậu cần trên lãnh thổ Nga, trong nỗ lực làm suy giảm năng lực duy trì chiến dịch của Moscow. Tuy nhiên, Ukraine vẫn phải đối mặt với các đợt tập kích tên lửa ngày càng gia tăng của Nga, tình trạng thiếu hụt các hệ thống phòng không và áp lực về nhân lực sau hơn bốn năm xung đột.

Chuyên gia Mykola Bielieskov thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược quốc gia Ukraine cho rằng, nhiệm vụ của ông Drapatyi không chỉ là điều hành các hoạt động quân sự trên tiền tuyến mà còn phải tăng cường phối hợp giữa Bộ Tổng tham mưu và Bộ Quốc phòng, đồng thời xử lý các vấn đề tồn tại như lạm quyền, tham nhũng, quản lý yếu kém và những bất cập trong công tác tuyển quân.

Trong khi đó, một số chuyên gia quân sự cảnh báo, Nga có thể tiến hành thêm các đợt huy động lực lượng sau cuộc bầu cử vào tháng 9, tạo thêm sức ép đối với Kiev. Dù nhiều người kỳ vọng vào tầm nhìn cải cách và uy tín của vị tướng 43 tuổi, giới phân tích nhận định sẽ khó có những thay đổi nhanh chóng trong việc huy động lực lượng cũng như ổn định tình hình trên chiến trường trong ngắn hạn.

Bảo Minh