Úc ký thỏa thuận với Vanuatu, ngăn nước ngoài lập căn cứ quân sự

Thủ tướng Úc Anthony Albanese và Thủ tướng Vanuatu Jotham Napat ký thỏa thuận Nakamal. (Ảnh: AP)

Thủ tướng Úc Anthony Albanese và người đồng cấp Vanuatu Jotham Napat đã ký thỏa thuận mang tên Nakamal tại thủ đô Canberra, 9 tháng sau khi Chính phủ Vanuatu từ chối bản dự thảo trước đó. Khi ấy, Vanuatu lo ngại thỏa thuận sẽ hạn chế khả năng thu hút đầu tư phát triển hạ tầng.

“Thỏa thuận của chúng tôi phản ánh và khẳng định vai trò của Úc với tư cách là đối tác kinh tế, an ninh và phát triển lớn nhất, toàn diện nhất của Vanuatu, trách nhiệm mà chúng tôi rất coi trọng”, Thủ tướng Albanese phát biểu với báo chí.

Thủ tướng Napat cho biết hiệp ước “tái khẳng định cam kết chung của hai nước trong việc duy trì và tăng cường quan hệ đối tác toàn diện, được xây dựng trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, tin cậy và cùng chia sẻ tầm nhìn về khu vực Thái Bình Dương hòa bình, ổn định và thịnh vượng”.

Theo thỏa thuận, Vanuatu sẽ không cho phép nước ngoài đặt bất kỳ căn cứ quân sự hay cơ sở hạ tầng quân sự nào trên lãnh thổ của họ, đồng thời bảo đảm các hạ tầng trọng yếu không bị quân sự hóa, không bị can thiệp từ bên ngoài hoặc bị tiếp cận trái phép.

Vanuatu sẽ tham vấn Úc khi xem xét sự tham gia của bên thứ ba vào các dự án hạ tầng trọng yếu. Tuy nhiên, Canberra sẽ không có quyền phủ quyết, khác với đề xuất trong dự thảo ban đầu.

Vanuatu cũng cam kết ưu tiên hợp tác bảo đảm an ninh nội địa với các thành viên của Diễn đàn quần đảo Thái Bình Dương, gồm 18 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có Úc. Tuy nhiên, thỏa thuận không loại trừ lực lượng cảnh sát Trung Quốc. Bắc Kinh hiện không duy trì lực lượng cảnh sát thường trực tại Vanuatu, nhưng các sĩ quan cảnh sát Trung Quốc thường xuyên đến quốc đảo với khoảng 350.000 dân này.

Ngoài ra, Vanuatu cũng nhất trí sẽ tìm đến Úc, New Zealand và Pháp trước tiên, trong trường hợp cần hỗ trợ ứng phó với thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng.

Theo dự thảo ban đầu, Úc đề xuất hỗ trợ Vanuatu 500 triệu AUD (khoảng 344 triệu USD) trong vòng 10 năm. Thủ tướng Albanese cho biết tổng chi phí của thỏa thuận mới sẽ được công bố trước tháng 12.

Ông Napat cũng tiết lộ, thỏa thuận song phương mà Vanuatu đang đàm phán với Trung Quốc sẽ được công bố sau khi “được Bắc Kinh thông qua”.

Trước đó, ông mô tả thỏa thuận mang tên Namele với Trung Quốc là hiệp định về “hợp tác phát triển toàn diện”, khẳng định đây không phải là hiệp ước an ninh.

Trong nhiều năm qua, Vanuatu nhận nhiều khoản vay và viện trợ lớn từ Trung Quốc để xây dựng trụ sở, cầu cảng và nhiều công trình hạ tầng khác.

“Hiện nay thỏa thuận vẫn chưa được ký. Chúng tôi sẽ công bố nội dung của thỏa thuận (Namele). Không có gì phải che giấu. Chính phủ của chúng tôi hoạt động minh bạch và tôi rất cảm kích khi Thủ tướng Albanese cũng cho phép tôi chia sẻ thỏa thuận Nakamal với phía Trung Quốc”, ông Napat nói.

Tháng 9 năm ngoái, ngay trước chuyến công du Vanuatu để ký kết thỏa thuận, Thủ tướng Albanese nhận thông báo rằng bản dự thảo trước đó đã bị Chính phủ Vanuatu bác bỏ.

Bình Giang