UAV Nga Geran-5 được phóng từ Su-25: Công thức hủy diệt mới trên bầu trời Ukraine?

Sự tiến hóa đáng lo ngại của dòng Geran

Trong thời gian gần đây, chiến trường Ukraine ghi nhận sự xuất hiện của các biến thể mới trong dòng vũ khí bay không người lái Geran do Nga triển khai. Khác với những chiếc Shahed-136 (Geran-2) bay chậm, sử dụng động cơ cánh quạt ồn ào, các mẫu mới cho thấy mức độ phát triển cao hơn rõ rệt.

Nổi bật trong số đó là Geran-5, loại vũ khí được nhiều chuyên gia đánh giá phù hợp hơn với khái niệm “lai” giữa UAV và tên lửa hành trình, nhờ tầm bay xa và đặc tính hoạt động gần với một phương tiện tấn công có điều khiển. Song song với đó, thông tin về Geran-4 - phiên bản được cho là sử dụng động cơ phản lực và thậm chí có khả năng mang theo tên lửa không đối không R-60 - cũng dần được hé lộ.

Hình ảnh rò rỉ về UAV Geran-4 (trái) và Geran-5 của Nga - Ảnh: Internet

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở những cải tiến kỹ thuật, mà ở cách thức triển khai hoàn toàn mới. Thay vì xuất phát từ các bệ phóng mặt đất như trước, Nga được cho là đang thử nghiệm phương án phóng Geran từ trên không, cụ thể là từ máy bay cường kích Su-25.

Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) đã xác nhận việc Nga tiến hành tích hợp Geran-5 lên Su-25, trong khi các hình ảnh và thảo luận xuất hiện trên mạng xã hội cũng củng cố khả năng Geran-4 sử dụng động cơ phản lực nằm trong cùng lộ trình phát triển.

“Nhét” Geran vào cánh Su-25 có khả thi?

Câu hỏi then chốt về mặt kỹ thuật là liệu Su-25 có đủ không gian và khả năng mang theo các UAV Geran hay không. Để đánh giá, cần nhìn vào các thông số kích thước đang được công bố, vốn vẫn tồn tại những khác biệt đáng kể giữa các nguồn.

Hình ảnh rò rỉ Su-25 được trang bị drone Geran-4 (trái) và tên lửa hành trình Geran-5 - Ảnh: Defense Express

Theo GUR, Geran-5 có sải cánh lên tới khoảng 5,5 mét, tương đương kích thước của một tên lửa hành trình cỡ lớn. Tuy nhiên, một số hình ảnh và tài liệu kỹ thuật khác lại cho thấy các con số nhỏ hơn, với Geran-4 có sải cánh khoảng 3 mét và Geran-5 vào khoảng 3,2 mét. Trong khi đó, Su-25 có sải cánh tổng thể 14,36 mét và được thiết kế với 10 giá treo vũ khí dưới cánh, vốn nổi tiếng về khả năng mang tải trọng lớn và đa dạng.

Nếu kích thước thực tế của Geran nằm trong khoảng 3 - 3,5 mét, việc treo chúng dưới cánh Su-25 được đánh giá là tương đối thuận lợi. Trong kịch bản này, UAV có thể được bố trí ở các giá treo gần thân hoặc các giá treo tầm trung mà không gây ảnh hưởng lớn đến khí động học hay an toàn khi cất, hạ cánh. Ngược lại, nếu Geran-5 thực sự có sải cánh tới 5,5 mét như một số báo cáo, bài toán trở nên phức tạp hơn. Với kích thước lớn như vậy, UAV sẽ chiếm nhiều không gian dưới cánh và chỉ có thể gắn ở các giá treo chịu lực chính. Khi đó, vấn đề không chỉ là khả năng treo vũ khí, mà còn là khoảng sáng gầm, tức khoảng cách từ cánh xuống mặt đất khi máy bay di chuyển trên đường băng, nhằm tránh nguy cơ va chạm trong quá trình cất hoặc hạ cánh.

UAV Geran-5 của Nga bị bắn rơi - Ảnh: GUR

Tuy nhiên, treo được UAV lên máy bay mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức kỹ thuật thực sự nằm ở khâu tích hợp hệ thống. Geran-4 và Geran-5 là các phương tiện tấn công có dẫn đường, không phải bom rơi tự do. Để phóng từ trên không, Su-25 cần có khả năng cấp nguồn ban đầu cho UAV, truyền dữ liệu mục tiêu và thông số bay ngay trước thời điểm thả, đồng thời bảo đảm cơ chế tách an toàn trong môi trường khí động học phức tạp quanh thân máy bay.

Hiện vẫn chưa rõ Nga đã cải tiến sâu hệ thống điện tử hàng không của Su-25 để thực hiện đầy đủ các bước này, hay lựa chọn phương án đơn giản hơn, trong đó UAV được lập trình sẵn từ mặt đất và chỉ kích hoạt động cơ sau khi được thả. Dù vậy, với kinh nghiệm gần đây trong việc tích hợp bom lượn UMPK lên nhiều nền tảng khác nhau, khả năng các kỹ sư Nga tìm ra giải pháp phù hợp cho Su-25 là điều hoàn toàn có cơ sở.

Lợi ích chiến thuật

Nếu Nga thành công trong việc biến Su-25 thành bệ phóng trên không cho các UAV Geran, cách thức tiến hành các đợt tập kích đường không có thể thay đổi đáng kể.

Lợi ích đầu tiên và dễ thấy nhất là khả năng gia tăng mạnh mật độ hỏa lực trong một khoảng thời gian rất ngắn. Các bệ phóng mặt đất, dù được ngụy trang tốt, vẫn bị giới hạn bởi số lượng đạn mang theo và vị trí triển khai cố định. Trong khi đó, chỉ cần huy động vài biên đội Su-25, mỗi chiếc mang một hoặc hai UAV, Nga có thể phóng cùng lúc hàng chục Geran từ nhiều điểm khác nhau trên không. Khi các đợt phóng này được phối hợp với UAV và tên lửa xuất phát từ mặt đất hoặc trên biển, hệ thống radar và tên lửa phòng không Ukraine sẽ phải đối mặt với lượng mục tiêu dày đặc, thật - giả đan xen, làm tăng nguy cơ bị quá tải.

Máy bay cường kích Su-25 - Ảnh: Internet

Một lợi thế quan trọng khác nằm ở sự linh hoạt về điểm phóng và hướng tấn công. Các bãi phóng mặt đất thường nằm trong tầm theo dõi của vệ tinh và trinh sát phương Tây, khiến hướng tấn công phần nào có thể dự đoán. Ngược lại, Su-25 có thể xuất phát từ các sân bay sâu trong lãnh thổ Nga, bay tới những khu vực an toàn ngoài tầm phòng không Ukraine rồi thả Geran theo các hướng hoàn toàn mới. Điều này cho phép Nga tạo ra những đòn đánh bất ngờ, tấn công vào sườn hoặc phía sau mạng lưới phòng không, nơi mức độ cảnh giác thường thấp hơn.

Phóng từ trên không còn mang lại lợi thế rõ rệt về tầm bắn và động năng. Khi được thả ở độ cao vài kilomet với tốc độ ban đầu hàng trăm km/h, Geran không phải tiêu tốn nhiên liệu cho giai đoạn tăng tốc và lấy độ cao như khi phóng từ mặt đất. Phần nhiên liệu tiết kiệm được có thể chuyển hóa thành tầm bay xa hơn, ước tính tăng thêm khoảng 100km, đồng thời giúp UAV tiếp cận khu vực mục tiêu nhanh hơn và vượt qua các vùng nguy hiểm trong thời gian ngắn hơn.

Cuối cùng là yếu tố chi phí. Phóng từ trên không có thể giúp Nga cắt giảm các bộ phận hỗ trợ cần thiết cho phóng mặt đất, đặc biệt là tầng đẩy sơ cấp. Khi được thả từ máy bay, động cơ của Geran có thể kích hoạt ngay trong không trung, đơn giản hóa kết cấu và giảm chi phí cho mỗi lần triển khai. Trong một cuộc chiến tiêu hao, những lợi thế nhỏ về chi phí như vậy có thể tích lũy thành khác biệt lớn về hiệu quả tổng thể.

Với Ukraine, mối đe dọa này mang tính thực tế và ngày càng nghiêm trọng. Khi Geran không còn phụ thuộc hoàn toàn vào các bệ phóng mặt đất, việc dự đoán hướng, thời điểm và quy mô các đợt tấn công sẽ trở nên khó khăn hơn nhiều. Hệ thống phòng không sẽ phải đối mặt với những đòn tập kích có mật độ dày hơn, tốc độ tiếp cận nhanh hơn và đến từ nhiều hướng khác nhau. Diễn biến này cho thấy cuộc chiến tại Ukraine đang thúc đẩy quá trình lai tạo vũ khí diễn ra với tốc độ chóng mặt, nơi ranh giới giữa máy bay, tên lửa và UAV ngày càng mờ nhạt.

Hoàng Vũ