Từ vụ gian lận ở Tuyên Quang: Có nên tách thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học?

Đề xuất tách riêng kỳ thi

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đánh giá sai phạm trong kỳ thi tốt nghiệp THPT môn Toán tại Tuyên Quang là "rất nghiêm trọng".

Theo ông Vinh, áp lực đạt điểm cao để xét tuyển đại học là một trong những nguyên nhân dẫn đến tiêu cực trong kỳ thi. Vì vậy, cần nghiên cứu khả năng tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học thành hai kỳ thi độc lập.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ nên tập trung đánh giá kết quả học tập phổ thông và chất lượng giáo dục, còn việc tuyển sinh nên giao cho các cơ sở giáo dục đại học.

Trường THPT chuyên Tuyên Quang

Nhiều bạn đọc bày tỏ đồng tình với đề xuất trên. Ở góc độ phụ huynh, bà Trần Thị Minh Anh (TPHCM) cho biết gia đình có con học lớp 12 nên cảm nhận rất rõ áp lực của kỳ thi hiện nay.

"Tôi ủng hộ việc để địa phương xét tốt nghiệp, còn các trường đại học chủ động tuyển sinh bằng nhiều phương thức khác nhau. Khi đó, một sự cố hay tiêu cực ở kỳ thi sẽ không còn ảnh hưởng đến tương lai của rất nhiều thí sinh như hiện nay", bà Minh Anh chia sẻ.

Trong khi đó, anh Lê Quốc Bảo (TPHCM), cho rằng những vụ gian lận điểm thi từng xảy ra cho thấy cần thay đổi cách tổ chức thi, bởi một kỳ thi có quá nhiều ý nghĩa thì nguy cơ tiêu cực cũng cao hơn.

"Tôi đồng tình với việc địa phương chịu trách nhiệm xét công nhận tốt nghiệp dựa trên kết quả học tập, còn các trường đại học được tự chủ tuyển đúng người học phù hợp. Tuy nhiên, phải có cơ chế giám sát độc lập và xử lý nghiêm nếu xảy ra sai phạm để tránh bệnh thành tích", anh Bảo nói.

Nhìn đúng bản chất trước khi thay đổi chính sách

Trao đổi với Tiền Phong, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT), cho rằng cần nhìn nhận đúng bản chất của những bất cập trong thi cử trước khi thay đổi chính sách.

TS Hoàng Ngọc Vinh đánh giá những bất cập chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Từ kỹ thuật xây dựng đề thi, ứng dụng công nghệ, quy chế tổ chức thi cho đến công tác quản trị con người vẫn còn những lỗ hổng cần khắc phục. Đặc biệt, việc nhiều địa phương vừa dạy học, vừa coi thi, vừa chấm thi nhưng thiếu cơ chế giám sát độc lập dễ dẫn đến sai phạm.

Quy chế thi tốt nghiệp THPT hiện nay vẫn còn nhiều điểm cần hoàn thiện. Tuy nhiên, về mặt kỹ thuật, việc xây dựng một đề thi vừa đáp ứng yêu cầu xét tốt nghiệp, vừa đủ khả năng phân loại để phục vụ tuyển sinh đại học là hoàn toàn khả thi", ông Vinh nói

Để làm được điều này, theo ông Vinh, cần đầu tư xây dựng ngân hàng đề thi đủ lớn, đa dạng và có chất lượng thay vì chỉ dựa trên số lượng đề gốc hạn chế như hiện nay. Bên cạnh đó, có thể nghiên cứu tổ chức thi theo cụm nhằm nâng cao tính khách quan và giảm thiểu rủi ro trong quá trình tổ chức.

Về lâu dài, vị chuyên gia đề xuất xây dựng các trung tâm hoặc công ty khảo thí quốc gia hoạt động chuyên nghiệp, có thể do tư nhân vận hành dưới sự quản lý của Nhà nước. Các đơn vị này sẽ ứng dụng công nghệ số và quản trị dữ liệu để đánh giá năng lực người học xuyên suốt từ bậc tiểu học đến trung học, qua đó hỗ trợ công tác hướng nghiệp và tuyển sinh thay vì chỉ phụ thuộc vào kết quả của một kỳ thi.

Tiêu cực không xuất phát từ tổ chức một hay hai kỳ thi

Đồng quan điểm, rằng việc tách kỳ thi chưa phải là lời giải cho vấn đề tiêu cực, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM, bởi đây không phải là yếu tố mang tính quyết định. "Tiêu cực không xuất phát từ việc tổ chức một hay hai kỳ thi mà phụ thuộc vào chất lượng ngân hàng câu hỏi, quy trình ra đề, nhân sự coi thi, chấm thi, ứng dụng công nghệ và mức độ minh bạch của toàn bộ quy trình", ông Sơn nhấn mạnh.

Thí sinh tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026

"Nếu công tác quản trị được thực hiện chặt chẽ thì một kỳ thi vẫn có thể bảo đảm tính khách quan, minh bạch. Ngược lại, nếu quy trình quản lý còn nhiều lỗ hổng thì dù tổ chức nhiều kỳ thi vẫn có nguy cơ phát sinh tiêu cực", Thạc sĩ Phạm Thái Sơn

Ông Sơn cho rằng về lâu dài, cần chuyển từ mô hình đánh giá dựa vào một kỳ thi duy nhất sang đánh giá đa chiều. Việc kết hợp nhiều phương thức tuyển sinh sẽ giúp phản ánh toàn diện hơn năng lực của thí sinh, đồng thời giảm áp lực và hạn chế rủi ro nếu kết quả chỉ phụ thuộc vào một kỳ thi.

Đánh giá về xu hướng các trường đại học tổ chức kỳ thi riêng, ThS Phạm Thái Sơn nhìn nhận đây là hướng đi đang được nhiều quốc gia áp dụng và Việt Nam cũng đang từng bước triển khai. Các kỳ thi này có ưu điểm là phân loại thí sinh tốt hơn, đánh giá tư duy và khả năng vận dụng kiến thức thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ.

Tuy nhiên, ông Sơn cũng lưu ý không nên có quá nhiều kỳ thi riêng. Chỉ cần một số kỳ thi được chuẩn hóa, có chất lượng và được nhiều trường cùng sử dụng sẽ vừa bảo đảm hiệu quả tuyển sinh, vừa giảm gánh nặng cho thí sinh và nguồn lực xã hội.

Cùng chung quan điểm về việc không nên đặt toàn bộ kỳ vọng vào một kỳ thi duy nhất, TS Hoàng Ngọc Vinh đề xuất các trường đại học nên đa dạng hóa phương thức tuyển sinh, kết hợp với phỏng vấn và đánh giá hồ sơ học tập (portfolio).

Tuy nhiên, ông Vinh cũng lưu ý cùng với việc đổi mới tuyển sinh, giáo dục đại học cũng cần chuyển trọng tâm từ việc quá chú ý đến sàng lọc đầu vào sang kiểm soát chất lượng đầu ra.

"Không nên chỉ chăm chăm lọc đầu vào mà phải kiểm soát được đầu ra. Người học không đáp ứng yêu cầu thì không thể tốt nghiệp. Đây mới là cách sàng lọc hiệu quả để đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng, thay vì chỉ đặt nặng việc tuyển chọn ở đầu vào", ông Vinh nói.

Anh Nhàn