Từ quả hồng xứ Lạng đến sinh kế cho phụ nữ vùng biên

Từ quả hồng xứ Lạng đến sinh kế cho phụ nữ vùng biên

Từ bài toán đầu ra của quả hồng đến hành trình làm chủ kỹ thuật

Sinh ra và lớn lên tại Văn Lãng, Lạng Sơn, nơi có đặc sản hồng Vành Khuyên, chị Vương Thị Thương hiểu rõ giá trị của loại quả gắn với đời sống người dân địa phương. Trao đổi với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, chị Vương Thị Thương chia sẻ: tiềm năng của quả hồng chưa được khai thác tương xứng. Hồng chủ yếu được bán tươi theo mùa, đầu ra phụ thuộc vào thị trường, khiến người trồng có lúc rơi vào cảnh được mùa nhưng giá thấp.

Trăn trở trước thực tế đó, chị Thương tìm hướng chế biến hồng tươi thành hồng treo gió, với mong muốn kéo dài thời gian bảo quản, nâng giá trị sản phẩm và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.

Nhưng từ ý tưởng đến sản phẩm hoàn chỉnh là một hành trình không dễ dàng. Những mẻ hồng đầu tiên có quả bị mốc, rụng cuống, chất lượng không đồng đều. Có những lô nguyên liệu cùng công sức bỏ ra nhưng không thu được thành phẩm như mong muốn.

Chị Vương Thị Thương, Giám đốc Hợp tác xã Nông sản Toàn Thương (Lạng Sơn) chia sẻ cách nâng giá trị quả hồng Vành Khuyên quê nhà

"Khó khăn lớn nhất là chúng tôi chưa làm chủ được quy trình kỹ thuật, trong khi sản phẩm hồng treo gió phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, độ ẩm và kinh nghiệm chế biến", chị Thương chia sẻ.

Với một cơ sở khởi nghiệp ở địa bàn miền núi, những thất bại ban đầu không chỉ gây tổn thất nguyên liệu và công sức mà còn tạo áp lực về vốn đầu tư. Tuy nhiên, điều khiến chị tiếp tục theo đuổi là mong muốn nâng cao thu nhập cho người trồng hồng và tạo thêm việc làm cho phụ nữ ngay tại quê hương. "Tôi nghĩ nếu mình dừng lại thì quả hồng quê hương vẫn chủ yếu được bán tươi, còn cơ hội tạo thêm việc làm cho phụ nữ địa phương cũng chưa thể thực hiện", chị nói.

Từ suy nghĩ đó, chị Thương lựa chọn cách vừa làm vừa học, liên tục thử nghiệm và điều chỉnh quy trình. Với chị, khởi nghiệp từ nông sản bản địa không đơn thuần là kinh doanh một sản phẩm mới, mà là tìm cách để những giá trị sẵn có của quê hương được phát huy, giúp người nông dân có thể sống tốt hơn từ thành quả lao động của mình.

Quá trình phát triển sản phẩm cũng cho thấy một thực tế: có nguyên liệu tốt và ý tưởng phù hợp mới chỉ là điểm khởi đầu. Để sản phẩm có thể đứng vững trên thị trường, người làm nông sản còn phải giải quyết bài toán kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và tổ chức sản xuất.

Từ năm 2023, Hợp tác xã (HTX) Nông sản Toàn Thương chú trọng nghiên cứu, khảo sát và thử nghiệm các giải pháp kỹ thuật nhằm hoàn thiện quy trình làm hồng Vành Khuyên treo gió. HTX tập trung kiểm soát các công đoạn từ lựa chọn nguyên liệu, sơ chế, gọt vỏ, treo hồng đến theo dõi quá trình làm khô và bảo quản thành phẩm.

Đặc thù khí hậu miền núi với những thời điểm độ ẩm cao, nhiệt độ thay đổi khiến quá trình làm khô tự nhiên gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, HTX từng bước đầu tư cơ sở vật chất, cải thiện khu vực sản xuất và trang thiết bị, đồng thời tiếp tục thử nghiệm để tìm ra quy trình phù hợp với đặc tính của quả hồng Vành Khuyên.

Một dấu mốc quan trọng đến vào tháng 6/2026, khi quy trình làm hồng Vành Khuyên treo gió của HTX được cấp Bằng độc quyền giải pháp hữu ích. Sản phẩm hồng Vành Khuyên treo gió Toàn Thương trước đó đã được công nhận OCOP 3 sao năm 2024.

Theo chị Thương, việc được cấp bằng là kết quả của quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và kiên trì hoàn thiện trong thời gian dài. Với một HTX ở địa bàn miền núi, đây cũng là động lực để cơ sở tiếp tục phát triển sản phẩm dựa trên tri thức, kỹ thuật và sự sáng tạo.

So với giai đoạn đầu, hoạt động sản xuất hiện nay đã bài bản hơn, việc kiểm soát chất lượng được chú trọng hơn. Tuy nhiên, HTX vẫn tiếp tục theo dõi, đánh giá các chỉ tiêu sản xuất để giảm hao hụt, nâng tỷ lệ thành phẩm đạt yêu cầu và giữ chất lượng ổn định.

Đây là bước chuyển đáng chú ý trong hành trình khởi nghiệp của chị Thương: từ những thử nghiệm chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tế đến việc từng bước làm chủ quy trình, tạo cơ sở cho sản xuất ổn định và phát triển thương hiệu.

Giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở giá bán

Hiện mỗi vụ, HTX Nông sản Toàn Thương sản xuất khoảng 10–15 tấn hồng treo gió thành phẩm, với giá bán từ 380.000 đến 400.000 đồng/kg. Sản phẩm được tiêu thụ thông qua khách hàng cá nhân, người mua làm quà biếu, các đại lý và đối tác phân phối. HTX cũng đẩy mạnh quảng bá trên mạng xã hội, các nền tảng thương mại điện tử và phát triển mạng lưới khách hàng trên phạm vi toàn quốc.

Tuy nhiên, giá bán cao hơn so với quả hồng tươi không đồng nghĩa toàn bộ phần chênh lệch trở thành lợi nhuận. Theo chị Thương, trung bình để làm ra 1kg hồng treo gió thành phẩm, HTX cần khoảng 5kg hồng tươi. Ngoài chi phí nguyên liệu, cơ sở còn phải chi trả tiền công gọt hồng, treo hồng, kiểm tra chất lượng, đóng gói, điện, thiết bị và bảo quản.

Quá trình sản xuất đòi hỏi nhiều lao động thủ công, sự tỉ mỉ và thời gian. Vì vậy, việc rút ngắn quy trình một cách tùy tiện có thể ảnh hưởng đến chất lượng thành phẩm. Đặc thù mùa vụ cũng buộc HTX phải chủ động chuẩn bị nguyên liệu, nhân lực và nguồn vốn để duy trì sản xuất.

Bài toán đặt ra không chỉ là làm ra sản phẩm có giá trị cao hơn, mà còn phải tổ chức sản xuất phù hợp với năng lực chế biến, kiểm soát chi phí và duy trì đầu ra. Khi sản phẩm có chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, bao bì và thông tin nguồn gốc, cơ hội tiếp cận những thị trường rộng hơn mới có thể được mở ra.

Những mẻ Hông Vành Khuyên treo gió

Chị Thương cho biết, HTX đang tập trung nâng cao chất lượng, hoàn thiện quy trình, cải tiến bao bì và minh bạch thông tin về nguồn gốc sản phẩm. Cùng với đó là mở rộng kênh phân phối, tăng cường truyền thông và phát triển sản phẩm theo hướng đặc sản quà tặng.

"Trước đây, tôi dành phần lớn thời gian cho sản xuất, nhưng qua thực tế, tôi nhận ra rằng sản phẩm tốt thôi chưa đủ. Nếu không biết giới thiệu sản phẩm, kể câu chuyện về vùng nguyên liệu và kết nối khách hàng thì nông sản khó tiếp cận được thị trường rộng lớn", chị chia sẻ.

Nhận thức đó khiến chị từng bước chú trọng hơn đến hoạt động truyền thông, bán hàng trực tuyến và xây dựng thương hiệu gắn với sản phẩm của HTX. Mục tiêu không chỉ là bán được nhiều hàng hơn, mà còn giúp khách hàng hiểu về vùng đất, con người và giá trị của nông sản xứ Lạng.

Dù vậy, mở rộng thị trường vẫn là thách thức lớn đối với một HTX ở địa bàn miền núi. Theo chị Thương, cơ sở còn cần thêm nguồn vốn để nâng cấp nhà xưởng, đầu tư máy móc, thiết bị chế biến và bảo quản; đồng thời mong muốn được kết nối với chuyên gia, viện nghiên cứu và cơ quan chuyên môn để tiếp tục hoàn thiện kỹ thuật, giảm hao hụt và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Về tiêu thụ, HTX kỳ vọng được tham gia nhiều hơn vào các chương trình xúc tiến thương mại, hội chợ, kết nối cung cầu và các chương trình đưa nông sản địa phương vào hệ thống phân phối. Hỗ trợ về chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu và thương mại điện tử cũng là những nhu cầu thiết thực để sản phẩm tiếp cận thêm khách hàng.

Bên cạnh đó, việc củng cố liên kết với các hộ trồng hồng, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu và xây dựng mối quan hệ thu mua ổn định có ý nghĩa quan trọng. Khi người trồng yên tâm về đầu ra, họ có thêm động lực chăm sóc vườn cây, duy trì diện tích và nâng cao chất lượng quả hồng.

Khi phụ nữ có thể làm chủ kinh tế ngay tại quê hương

Với chị Vương Thị Thương, phát triển HTX không chỉ được đo bằng sản lượng hay doanh thu, mà còn bằng số lao động có việc làm, số hộ nông dân có đầu ra ổn định và những gia đình có cuộc sống tốt hơn nhờ mô hình.

Hiện HTX có khoảng 5 lao động làm việc thường xuyên và khoảng 20 lao động thời vụ vào những giai đoạn cao điểm, tùy theo sản lượng nguyên liệu và kế hoạch sản xuất. Phần lớn lao động tham gia các công đoạn chế biến hồng là phụ nữ địa phương.

Từ quả Hồng Vành Khuyên qua nhà tạo sinh kế cho Phụ nữ địa phương

Họ đảm nhiệm nhiều công việc như lựa chọn nguyên liệu, gọt hồng, treo hồng, kiểm tra chất lượng, phân loại và đóng gói sản phẩm. Đây là những công đoạn đòi hỏi sự cẩn thận, kiên trì và tỉ mỉ, góp phần trực tiếp tạo nên chất lượng thành phẩm.

Theo chị Thương, việc làm ngay tại địa phương mang lại ý nghĩa thiết thực đối với phụ nữ nông thôn, miền núi. Họ có thêm thu nhập, chủ động hơn về kinh tế mà vẫn có điều kiện chăm sóc con cái và gia đình. Không phải ai cũng có cơ hội đi làm ăn xa, vì vậy tạo được công việc phù hợp tại quê nhà là điều chị luôn hướng tới.

Tuy nhiên, mô hình cũng đối diện với thách thức về tính ổn định của việc làm. Do hồng Vành Khuyên có tính mùa vụ, nhu cầu lao động phụ thuộc vào thời điểm sản xuất, lượng nguyên liệu và đơn hàng. Vì thế, số lao động thời vụ có thể thay đổi theo từng giai đoạn, còn việc duy trì thu nhập thường xuyên đòi hỏi HTX phải mở rộng thị trường và đa dạng hóa sản phẩm.

Ngoài hồng treo gió, HTX đang phát triển các sản phẩm nông sản địa phương như mận cơm sấy dẻo không hạt, mác mật xí muội, trám nếp đen và một số đặc sản xứ Lạng. Việc đa dạng hóa sản phẩm được kỳ vọng giúp kéo dài thời gian sản xuất trong năm, giảm sự phụ thuộc vào một mặt hàng theo mùa và tạo thêm cơ hội việc làm cho người lao động.

Thời gian tới, chị Thương mong muốn mở rộng quy mô HTX, tạo thêm việc làm cho phụ nữ, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn, phụ nữ trung niên và những người chưa có công việc ổn định. Chị cũng kỳ vọng lao động nữ có cơ hội được đào tạo, nâng cao kỹ năng và tham gia nhiều hơn vào các công đoạn tạo ra giá trị gia tăng cao.

Mong muốn ấy đặt ra yêu cầu phát triển mô hình theo hướng bền vững hơn. Khi quy trình kỹ thuật được hoàn thiện, thị trường được mở rộng và nguồn nguyên liệu được tổ chức tốt, HTX mới có điều kiện duy trì hoạt động ổn định, tạo việc làm lâu dài và từng bước nâng cao thu nhập cho người lao động.

Từ câu chuyện của HTX Nông sản Toàn Thương có thể thấy, hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp không nên dừng ở việc hướng dẫn kỹ thuật hay giới thiệu sản phẩm tại hội chợ. Người sản xuất còn cần được hỗ trợ tiếp cận vốn, nâng cao năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu, hoàn thiện quy trình và kết nối thị trường.

Hành trình của Vương Thị Thương cho thấy một sản phẩm nông sản bản địa có thể trở thành điểm khởi đầu cho mô hình kinh doanh mới khi người làm chủ dám thử nghiệm, kiên trì học hỏi và tìm cách giải quyết những hạn chế của sản xuất truyền thống.

Từ quả hồng Vành Khuyên khó bảo quản đến sản phẩm hồng treo gió được đầu tư về kỹ thuật, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở công đoạn chế biến. Đó còn là cơ hội để nông sản địa phương được khai thác hiệu quả hơn, người trồng có thêm động lực duy trì vùng nguyên liệu và phụ nữ có thêm cơ hội làm chủ kinh tế ngay trên quê hương mình.

Thùy Linh