Từ những phiên tòa giả định

Quang cảnh phiên tòa giả định về chống khai thác IUU được Tòa án Nhân dân khu vực 4 phối hợp tổ chức tại phường Sầm Sơn.

Từ nâng cao nhận thức pháp luật cho thanh, thiếu niên

Giữa tháng 3/2026, tại Trường THPT Cẩm Thủy 2, Tòa án Nhân dân khu vực 12 đã phối hợp tổ chức phiên tòa giả định với sự chứng kiến, theo dõi của toàn thể học sinh nhà trường. Phiên tòa diễn ra với các tình huống pháp luật là những hành vi dễ phát sinh từ sự bồng bột, thiếu suy nghĩ của không ít học sinh THPT, thông dụng nhất là hành vi gây rối trật tự công cộng.

Cụ thể, tình huống giả định là Nguyễn Đình Nam và Phạm Thanh Tùng là học sinh lớp 10 và 12 của Trường THPT C, cùng trú tại thôn PT, xã Cẩm Tân có hành vi chặn đường, dùng xe máy rượt đuổi, chửi bới, dùng mũ bảo hiểm và gậy tre đánh Nguyễn Trung Kiên, học sinh lớp 11 cùng trường bị thương. Mâu thuẫn xảy ra do Nam thường xuyên vi phạm nội quy của nhà trường, bị Kiên là thành viên đội cờ đỏ của nhà trường phát hiện, báo cáo với thầy, cô giáo để có biện pháp xử lý. Hành vi của các đối tượng xảy ra trên Quốc lộ 217 vào giờ tan tầm gây ách tắc giao thông, gây ảnh hưởng xấu đến trật tự, an toàn xã hội địa phương. Tại phiên tòa giả định, hội đồng xét xử đã tuyên phạt Nguyễn Đình Nam 30 tháng tù treo, thời gian thử thách 36 tháng; Phạm Thanh Tùng 24 tháng tù treo, thời gian thử thách là 36 tháng.

Thẩm phán Vũ Thị Dung, Phó Chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 12, chủ tọa phiên tòa cho biết: “Không chỉ tuyên truyền thông qua tình huống luật, phần xét hỏi, tranh luận và tuyên án tại phiên tòa giả định, ban tổ chức còn đặt các câu hỏi pháp luật để học sinh tương tác, tìm hiểu, trả lời, góp phần tuyên truyền, giáo dục pháp luật, ngăn ngừa từ sớm các hành vi gây rối trật tự công cộng trong lứa tuổi thanh, thiếu niên”.

Ở góc độ khác, như quan điểm của thẩm phán Lê Xuân Vinh, Chánh án Tòa án Nhân dân khu vực 10, phiên tòa giả định còn “mềm hóa” những quy định của pháp luật bằng những tình huống pháp luật cụ thể, thay cho cung cấp điều, khoản, quy định máy móc, khô khan, mọi người sẽ nhớ đến hành vi vi phạm của các bị cáo trong buổi xét xử, dễ tiếp thu nội dung kiến thức pháp luật.

Trong năm 2025, Tòa án Nhân dân khu vực 10 đã phối hợp tổ chức thành công 2 phiên tòa giả định tại các trường THPT trên địa bàn, với sự tham gia của đông đảo học sinh và phụ huynh. Một phiên tòa về các tội danh “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” và “Giao cho người không đủ điều kiện điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ”, phạt tù đối với 2 bố con. Phiên còn lại được tổ chức với các tình huống luật liên quan đến hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy và tàng trữ trái phép chất ma túy, phạt tù 4 thanh niên.

Đến tuyên truyền kiến thức pháp luật về chống khai thác IUU

Phiên tòa trực tuyến tuyên truyền, giáo dục pháp luật về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) được Tòa án Nhân dân khu vực 4 phối hợp tổ chức tại nhà văn hóa tổ dân phố Thọ Xuân, phường Sầm Sơn vào cuối năm 2025.

Phiên tòa được tổ chức với sự theo dõi của đông đảo ngư dân trên địa bàn, trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực ngăn chặn tình trạng khai thác IUU để gỡ thẻ vàng của Ủy ban châu Âu, tạo điều kiện thuận lợi phát triển bền vững nghề cá, nâng cao thu nhập cho người dân. Diễn ra với đầy đủ trình tự, thủ tục, thành phần theo quy định của pháp luật, các tình huống trong phiên tòa là những hành vi phổ biến nảy sinh trong quá trình đánh bắt của ngư dân trên biển.

Theo đó, 2 bị cáo gồm: Trần Văn Khánh (chủ tàu cá, sinh năm 1985) và Dương Minh Hiền (thuyền trưởng, sinh năm 1987), đã tổ chức đưa 6 ngư dân, cùng hai tàu cá ra khỏi lãnh hải Việt Nam để khai thác thủy sản trái phép tại vùng biển nước ngoài, nhằm thu lợi bất chính. Để qua mắt cơ quan chức năng, bị cáo Khánh chỉ đạo Hiền tháo gỡ hai thiết bị giám sát hành trình (VMS) và xóa số hiệu tàu cá.

Căn cứ tính chất, mức độ vi phạm, phần tranh tụng tại tòa, hội đồng xét xử đã ra phán quyết giả định nghiêm khắc, tuyên phạt Trần Văn Khánh 6 năm tù về tội “Tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép” và 4 năm tù về tội “Gây rối loạn hoạt động của phương tiện điện tử”. Dương Minh Hiền bị tuyên phạt 5 năm tù về tội “Tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép” và 3 năm tù về tội “Gây rối loạn hoạt động của phương tiện điện tử”.

Với nhiều ngư dân theo dõi, phiên tòa thực sự là lời cảnh tỉnh dễ nhớ, dễ hiểu rằng: Hành vi khai thác IUU không còn chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính mà sẽ bị xử lý hình sự nghiêm khắc. Như chia sẻ của ông Nguyễn Văn Hanh (54 tuổi) ở tổ dân phố Thọ Xuân, phường Sầm Sơn: “Quá trình khai thác, vì suy nghĩ muốn đánh bắt được nhiều cá lớn, nên không ít tàu cá đã tự ý tắt thiết bị giám sát hành trình, đi ra vùng biển nước ngoài mà không hề hay biết mình vi phạm pháp luật. Phiên tòa đã giúp chúng tôi hiểu rõ quy định của pháp luật và sẽ không thực hiện hành vi này”.

Từ thực tiễn chứng minh, việc tổ chức phiên tòa giả định là một hoạt động giáo dục pháp luật trực quan, thiết thực. Ở đó, người xem trực tiếp chứng kiến tình huống pháp luật gần gũi, mức án, trách nhiệm bồi thường và nỗi đau của gia đình nạn nhân, việc thay đổi hành vi sẽ trở nên tự nhiên, có chiều sâu hơn nhiều so với các hình thức tuyên truyền thông thường.

Bài và ảnh: Đỗ Đức