Từ những 'dự án ma' trên đất nông nghiệp: VKSND TP Đồng Nai kiến nghị siết quản lý đất đai, hoạt động công chứng

Phiên tòa xét xử bị cáo Phan Chí Linh phạm tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” xảy ra tại xã An Viễn.

Những năm gần đây, cùng với sự sôi động của thị trường bất động sản, các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan đến chuyển nhượng quyền sử dụng đất cũng có chiều hướng gia tăng. Không chỉ gây thiệt hại lớn cho người dân, loại tội phạm này còn tác động tiêu cực đến công tác quản lý đất đai, làm phát sinh nhiều hệ lụy đối với quy hoạch, trật tự xây dựng và an ninh trật tự tại địa phương.

Qua công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, VKSND TP Đồng Nai nhận thấy, nhiều vụ án xảy ra không đơn thuần xuất phát từ thủ đoạn của các đối tượng phạm tội mà còn bộc lộ những sơ hở trong hoạt động công chứng và công tác quản lý nhà nước về đất đai.

Một trong những vụ án điển hình được VKSND TP Đồng Nai viện dẫn là vụ Phan Chí Linh phạm tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” xảy ra tại xã An Viễn.

Theo hồ sơ vụ án, mặc dù không được cơ quan có thẩm quyền cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất, không được chấp thuận chủ trương đầu tư dự án khu dân cư, nhưng Phan Chí Linh vẫn lợi dụng pháp nhân doanh nghiệp để tự ý phân lô hai thửa đất nông nghiệp với tổng diện tích hơn 2.500m² thành 23 lô đất và đặt tên là “Khu dân cư An Viễn”. Sau đó, đối tượng quảng cáo rầm rộ trên mạng xã hội, phát tờ rơi giới thiệu dự án để chào bán cho khách hàng. Thực chất đây là dự án hoàn toàn không có thật, nhưng bằng nhiều thủ đoạn tạo lòng tin, Linh đã chiếm đoạt hơn 5,6 tỷ đồng của nhiều bị hại.

Một vụ án khác là vụ Ngô Thùy Lan và Phạm Văn Hổ xảy ra tại xã Suối Tre, nay là phường Long Khánh.

Dù quyền sử dụng đất đang được thế chấp tại ngân hàng để bảo đảm khoản vay 3 tỉ đồng, nhưng sau khi mượn lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, các đối tượng đã đưa ra thông tin gian dối về tình trạng pháp lý của tài sản, đồng thời sử dụng các giấy tờ xác nhận liên quan đến thửa đất để tạo niềm tin cho người mua. Sau khi ký hợp đồng chuyển nhượng và nhận tiền, các đối tượng không thực hiện việc chuyển giao quyền sử dụng đất theo thỏa thuận, dẫn đến việc người mua bị chiếm đoạt tài sản.

Từ hai vụ án trên, VKSND TP Đồng Nai nhận định, dù thủ đoạn phạm tội khác nhau nhưng đều cho thấy những bất cập cần được sớm khắc phục.

Đối với hoạt động công chứng, Viện kiểm sát cho rằng, việc kiểm tra điều kiện pháp lý của giao dịch tại một số trường hợp chưa được thực hiện đầy đủ. Có hồ sơ vẫn thể hiện tình trạng tài sản đang thế chấp, chưa hoàn tất thủ tục giải chấp nhưng vẫn được tiếp nhận để thực hiện các bước công chứng. Một số trường hợp hợp đồng chưa hoàn thiện đầy đủ nội dung, chưa bảo đảm các điều kiện cần thiết nhưng vẫn được lập, vô hình trung tạo tâm lý tin tưởng cho người dân và bị các đối tượng lợi dụng làm công cụ thực hiện hành vi gian dối.

Theo VKSND TP Đồng Nai, việc kiểm tra nguồn gốc tài sản, quyền định đoạt và tình trạng pháp lý của bất động sản ở một số trường hợp còn mang tính hình thức; chưa kịp thời phát hiện hoặc yêu cầu làm rõ những dấu hiệu bất thường của giao dịch, nhất là đối với các trường hợp đất đang thế chấp, đất chưa đủ điều kiện chuyển nhượng hoặc liên quan đến hoạt động phân lô, bán nền trái quy định.

Bên cạnh đó, công tác quản lý nhà nước về đất đai tại cơ sở cũng bộc lộ nhiều hạn chế.

Qua các vụ án, VKSND TP Đồng Nai nhận thấy việc xác nhận tình trạng đất tại một số trường hợp chưa bảo đảm chặt chẽ, dẫn đến việc các giấy tờ xác nhận được sử dụng như một căn cứ để tạo niềm tin cho người tham gia giao dịch. Mặt khác, công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý các hành vi tự ý phân lô, bán nền, quảng cáo dự án không có thật tại một số địa bàn chưa được thực hiện thường xuyên và kịp thời.

Đáng chú ý, trong vụ Phan Chí Linh, dù các thửa đất chỉ là đất nông nghiệp, chưa được phép chuyển mục đích sử dụng đất, chưa được chấp thuận đầu tư dự án và chưa được phép phân lô, nhưng hoạt động quảng cáo, rao bán dưới danh nghĩa “Khu dân cư An Viễn” vẫn diễn ra trong thời gian dài. Trong khi đó, cơ quan chức năng xác định không có bất kỳ dự án nào được cấp phép hoặc tiếp nhận hồ sơ thực hiện dự án tại khu vực này.

Theo VKSND TP Đồng Nai, thực trạng trên cho thấy trách nhiệm quản lý địa bàn, kiểm tra hiện trạng sử dụng đất và phát hiện vi phạm tại cơ sở có thời điểm còn chưa chặt chẽ, tạo điều kiện để các đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi phạm tội, gây thiệt hại cho người dân.

Từ những tồn tại được phát hiện qua hoạt động kiểm sát, VKSND TP Đồng Nai đã kiến nghị Chủ tịch UBND TP Đồng Nai chỉ đạo Sở Tư pháp tăng cường thanh tra, kiểm tra hoạt động của các tổ chức hành nghề công chứng; chấn chỉnh việc kiểm tra điều kiện chuyển nhượng quyền sử dụng đất; không thực hiện công chứng đối với hồ sơ chưa đầy đủ hoặc tài sản chưa đủ điều kiện giao dịch; nâng cao trách nhiệm của công chứng viên trong việc xác minh tình trạng pháp lý của bất động sản. Đồng thời tổ chức kiểm điểm, rút kinh nghiệm đối với những thiếu sót đã được chỉ ra nhằm phòng ngừa các vi phạm tương tự tái diễn.

Đối với lĩnh vực quản lý đất đai, VKSND TP Đồng Nai kiến nghị tăng cường trách nhiệm của UBND các xã, phường trong công tác quản lý nhà nước; thực hiện đúng quy định khi xác nhận các nội dung liên quan đến quyền sử dụng đất; thường xuyên kiểm tra địa bàn nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi tự ý phân lô, bán nền, quảng cáo dự án không có thật hoặc giao dịch đất đai trái quy định. Cùng với đó là tăng cường phối hợp giữa cơ quan đăng ký đất đai, cơ quan tư pháp và cơ quan điều tra để chủ động phòng ngừa các hành vi lợi dụng giao dịch đất đai nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đối với các tập thể, cá nhân buông lỏng quản lý để xảy ra vi phạm kéo dài, cần xem xét xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Kiến nghị của VKSND TP Đồng Nai không chỉ hướng đến việc xử lý hậu quả của những vụ án đã xảy ra mà còn tập trung nhận diện, khắc phục các nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tội phạm. Trong bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo liên quan đến đất đai ngày càng tinh vi, việc kịp thời phát hiện những lỗ hổng trong công tác quản lý, đồng thời đề xuất giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai và hoạt động công chứng trên địa bàn TP Đồng Nai.

Việt An