Từ nghịch cảnh đến hành trình lan tỏa giá trị

Thanh Quỳnh (Thực hiện) / Trình bày: Hồng Toại • 07/03/2026

*****

Họ là những người phụ nữ có xuất phát điểm còn nhiều khó khăn, nhưng bằng nghị lực, niềm tin và khát vọng vươn lên, đã bước qua những giới hạn của chính mình để viết nên những hành trình đầy ý nghĩa. Từ nỗ lực cá nhân, họ không chỉ khẳng định giá trị bản thân mà còn lan tỏa những thông điệp tích cực tới cộng đồng.

*****

Nhân dịp 8/3, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã có cuộc trò chuyện với chị Phan Thị Loan (SN 1990) – người phụ nữ khuyết tật vươn lên trở thành kế toán, Phó Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Wooin Vina (xã Diễn Châu) và nghệ nhân Sầm Thị Tình (SN 1987) – người phụ nữ dân tộc Thái, sáng lập Hoa Tiến Brocade, Hợp tác xã làng nghề dệt thổ cẩm Hoa Tiến, bản Hoa Tiến, xã Châu Tiến với nhiều sản phẩm vươn ra thị trường quốc tế.

P.V: Từ những xuất phát điểm còn nhiều khó khăn, khi một người lớn lên trong hoàn cảnh khuyết tật, một người sinh ra tại vùng sâu, vùng xa – điều gì đã giúp hai chị không dừng lại ở giới hạn của mình, mà dám bước xa hơn để khẳng định giá trị bản thân và đưa công việc mình theo đuổi chạm tới những thành tựu đáng quý?

Chị Phan Thị Loan: Có thể nói, động lực đầu tiên và quan trọng nhất với tôi chính là gia đình. Tôi sinh ra trong một gia đình thuần nông, có 3 chị em đều bị khuyết tật bẩm sinh, đau ốm thường xuyên. Dù hoàn cảnh rất khó khăn, bố mẹ vẫn luôn động viên chúng tôi cố gắng học tập, chưa bao giờ để các con cảm thấy mình là gánh nặng.

Càng lớn, tôi càng nhận rõ những hạn chế về sức khỏe của bản thân và hiểu rằng chỉ có con đường học tập mới giúp mình bù đắp phần nào khiếm khuyết ấy, có được một công việc phù hợp để tự nuôi sống mình, phụ giúp gia đình và sống có ích cho xã hội. Tôi luôn khao khát được lao động, được chứng minh rằng mình có thể làm việc như bao người khác.

Đại diện lãnh đạo Tỉnh ủy và Liên đoàn Lao động tỉnh Nghệ An trao bằng khen cho chị Phan Thị Loan - công nhân tiêu biểu làm theo lời Bác năm 2024.

Việc tốt nghiệp thủ khoa đại học và sau này được tuyên dương trong phong trào thi đua lao động giỏi của Liên đoàn Lao động tỉnh là những dấu mốc tôi luôn trân quý. Tôi xem đó không chỉ là thành quả của riêng mình, mà còn là món quà dành cho gia đình – những người đã âm thầm nâng đỡ tôi suốt chặng đường dài. Những ghi nhận ấy nhắc tôi phải tiếp tục nỗ lực, làm việc cẩn trọng và sống có trách nhiệm hơn mỗi ngày, để những cố gắng của mình thật sự mang lại ý nghĩa cho bản thân và những người đã luôn tin tưởng, đồng hành.

Nghệ nhân Sầm Thị Tình: Tôi nghĩ, động lực lớn nhất là niềm tin vào giá trị truyền thống của mình. Từ nhỏ tôi đã lớn lên bên khung cửi, mỗi sáng nghe tiếng thoi đưa lách cách, mỗi tối nghe tiếng mẹ quay sợi. Những hoa văn, những câu chuyện về vải của bà con cứ thế thấm vào tôi lúc nào không hay. Chính tình yêu ấy là động lực đầu tiên – một sự thôi thúc phải giữ lấy nghề của cha ông.

Từ khung cửi nơi bản làng, nghệ nhân Sầm Thị Tình cùng bà con nỗ lực làm mới nghề dệt thổ cẩm truyền thống, đưa sản phẩm vươn xa ra thị trường.

Sau này, khi có cơ hội ra thành phố học tập và tiếp xúc với nhiều điều mới, tôi nhận ra nếu chỉ yêu nghề thôi thì chưa đủ. Tôi tự hỏi: Vì sao một sản phẩm chứa đựng bao công sức, bao ký ức văn hóa lại chỉ quanh quẩn trong bản làng? Từ trăn trở đó, tôi bắt đầu học cách làm thị trường, học cách kể câu chuyện về thổ cẩm Hoa Tiến, tổ chức các buổi trải nghiệm dệt cho du khách, tìm hướng đưa sản phẩm vào các không gian sáng tạo và kết nối với khách hàng quốc tế.

Động lực của tôi không chỉ là phát triển kinh tế, mà còn là mong muốn để người phụ nữ trong bản tin rằng nghề của mình có giá trị, rằng những tấm vải dệt bằng đôi tay họ có thể xuất hiện ở những không gian trang trọng, được bạn bè trong và ngoài nước đón nhận. Khi mình vừa giữ được hồn cốt truyền thống, vừa mạnh dạn thay đổi tư duy, thì con đường đưa thổ cẩm bản làng bước ra thế giới tự nhiên sẽ rộng mở hơn.

P.V: Cùng phải gánh trên vai những trách nhiệm không hề nhỏ khi là người làm việc trong môi trường hơn 2.000 lao động với yêu cầu khắt khe, người kiên trì vận động bà con thay đổi nếp nghĩ, vậy cách làm, bí quyết hoặc cách thức nào giúp hai chị tháo gỡ những khó khăn và hoàn thành được mục tiêu của mình?

Chị Phan Thị Loan: Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là giữ cho mình tâm thế không bỏ cuộc. Tuy nhiên, chỉ quyết tâm thôi thì chưa đủ. Vì những hạn chế về sức khỏe, có những công việc tôi phải mất nhiều thời gian và công sức hơn người khác, nên tôi tự rèn cho mình thói quen làm việc khoa học: Lên kế hoạch rõ ràng, ưu tiên những việc quan trọng, chủ động trao đổi khi có vướng mắc để tránh sai sót.

Dù chỉ cao 1,26m, nặng 32kg, đi lại khó khăn, chân tay thường xuyên đau nhức nhưng chị Loan đã nỗ lực học tập, vươn lên trở thành kế toán kiêm Phó Chủ tịch Công đoàn doanh nghiệp FDI, với hơn 2.000 công nhân lao động.

Ở môi trường đông lao động và áp lực cao, tôi luôn ý thức phải làm việc cẩn trọng, đúng quy trình và không ngừng học hỏi để nâng cao chuyên môn. Những việc chưa biết, tôi chủ động tìm hiểu thêm hoặc xin ý kiến từ đồng nghiệp, cấp trên. Tôi cũng tự đặt kỷ luật cho bản thân về thời gian và trách nhiệm, bởi chỉ khi mình làm tốt phần việc của mình thì mới tạo được sự tin tưởng.

Nhìn lại chặng đường từ khi rời quê ra Hà Nội học tập, đến lúc có cơ hội làm việc trong môi trường chuyên nghiệp như hiện nay, tôi luôn tự nhắc mình không cho phép chán nản. Được làm việc, được chứng minh bản thân và có thể tự nuôi sống mình, phụ giúp gia đình đã là một ước mơ lớn. May mắn là tôi luôn có gia đình, lãnh đạo và đồng nghiệp động viên, hỗ trợ. Chính sự đồng hành đó, cùng với sự kiên trì và cách làm việc có kế hoạch, đã giúp tôi từng bước vượt qua khó khăn và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Nghệ nhân Sầm Thị Tình: Việc thuyết phục bà con thay đổi tư duy sản xuất truyền thống quả thật không dễ. Có những khoảnh khắc tôi thấy mình khá đơn độc trong hành trình ấy. Những ngày đầu khi nói về việc thay đổi mẫu mã theo nhu cầu của khách, mọi người lo lắng: Liệu có làm được không, có bán được không? Bà con vốn quen dệt những sản phẩm như áo, váy, khăn đội đầu… nên để cả một nhóm cùng thay đổi cách làm là điều rất khó.

Nghệ nhân Sầm Thị Tình cùng bà con bản Hoa Tiến đổi mới tư duy, phát triển nghề dệt thổ cẩm.

Tôi cũng từng nản lòng, từng tự hỏi liệu sẽ có ai đồng hành hay mình phải đi một mình. Nhưng rồi tôi hiểu rằng thay đổi cần thời gian và sự kiên nhẫn. Bí quyết của tôi là không ép buộc hay tranh luận nhiều, mà chọn cách làm trước để mọi người thấy. Tôi chủ động tìm hiểu thị hiếu khách hàng, thử nghiệm những mẫu mới, nhưng vẫn giữ nguyên kỹ thuật dệt, cách nhuộm màu, cách tạo hoa văn truyền thống. Tôi mang sản phẩm đi giới thiệu, lắng nghe phản hồi từ thị trường, rồi quay lại chia sẻ cụ thể với bà con: Vì sao mẫu này được đón nhận, vì sao cần điều chỉnh chi tiết kia.

Khi những sản phẩm đầu tiên bán được, khi thu nhập của chị em có chuyển biến, niềm tin dần được tạo dựng. Tôi nghĩ cách thức quan trọng nhất là làm bằng kết quả, nói bằng sự chân thành và luôn đặt lợi ích chung của cộng đồng lên trên mong muốn cá nhân. Khi bà con thấy sự đổi mới không làm mất đi bản sắc mà còn giúp nghề sống tốt hơn, mọi người đã sẵn sàng ủng hộ và đồng hành cùng tôi.

Sản phẩm thổ cẩm Hoa Tiến Brocade ngày càng được nhiều khách hàng yêu thích và đón nhận.

P.V:Đối với chị Sầm Thị Tình, trong quá trình cải tiến sản phẩm, chị có bao giờ sợ rằng sự sáng tạo quá mạnh có thể làm “nhạt” đi bản sắc? Và từ chính hành trình sáng tạo và gắn bó với khung cửi ấy, nghề dệt đã thay đổi cuộc sống của chị và những người phụ nữ trong bản làng ra sao?

Nghệ nhân Sầm Thị Tình: Đó là câu hỏi tôi luôn tự nhắc mình trong suốt hành trình làm nghề. Theo tôi, sáng tạo không có nghĩa là phải phá bỏ những giá trị cốt lõi của truyền thống. Với thổ cẩm của người Thái, hoa văn, kỹ thuật dệt và tinh thần văn hóa gửi gắm trong từng tấm vải là điều không thể thay đổi. Chúng tôi chỉ tìm cách ứng dụng tấm vải ấy vào đời sống hiện đại – từ khăn quàng cổ, tranh treo tường đến các sản phẩm thời trang, phụ kiện… Khi mình hiểu thật sâu gốc rễ văn hóa của mình thì sự sáng tạo sẽ giúp truyền thống sống tiếp trong một hình thức mới, chứ không làm nhạt đi bản sắc.

Với cá nhân tôi, nghề dệt đã thay đổi cuộc sống rất nhiều. Từ một cô gái lớn lên ở bản làng nghèo, quen với khung cửi và nếp sống giản dị của núi rừng, tôi dần học cách bước ra ngoài: Học cách làm việc với đối tác, học cách tổ chức sản xuất trong hợp tác xã và kể câu chuyện văn hóa của dân tộc mình với bạn bè trong nước và quốc tế.

Nghệ nhân Sầm Thị Tình mang các sản phẩm thổ cẩm Hoa Tiến đến nhiều hội chợ, gian hàng trong và ngoài nước.

Không chỉ riêng tôi, nghề dệt cũng đang mang lại sự đổi thay cho nhiều phụ nữ trong bản. Trước đây, nhiều gia đình dệt vải chỉ để dùng trong nhà vì không có đầu ra, thậm chí có người từng nghĩ phải bỏ nghề. Nhưng khi hợp tác xã được thành lập và có những đơn hàng ổn định, các chị em quay lại với khung cửi nhiều hơn. Mỗi tháng có thêm thu nhập, họ có thể lo cho con cái ăn học, sắm sửa những vật dụng cần thiết trong gia đình, cuộc sống cũng dần ổn định hơn.

Vì vậy, khi thổ cẩm Hoa Tiến được đến tay bạn bè quốc tế, điều tôi mong muốn không chỉ là bán được sản phẩm. Tôi muốn mọi người hiểu rằng phía sau mỗi tấm vải là bàn tay khéo léo và tâm huyết của những người phụ nữ Thái trong bản làng. Mỗi hoa văn đều mang một câu chuyện, một ý nghĩa riêng. Khi những tấm vải ấy đi xa hơn, tôi cảm thấy như chính văn hóa của bản làng mình cũng đang được bước ra thế giới.

Không chỉ được khách hàng trong nước yêu thích, sản phẩm thổ cẩm Hoa Tiến còn thu hút nhiều du khách và khách hàng quốc tế.

P.V: Còn với chị Phan Thị Loan, được biết chị hiện là Phó Chủ tịch Công đoàn công ty. Nhiều người nhận xét chị luôn giữ nụ cười và tinh thần tích cực trong công việc lẫn cuộc sống. Điều gì đã nuôi dưỡng nguồn năng lượng tích cực ấy? Và từ nguồn năng lượng của mình, đã khi nào chị trở thành một điểm tựa, một người lắng nghe và sẻ chia để giúp những đồng nghiệp đang gặp khó khăn tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống?

Chị Phan Thị Loan: Tôi cũng từng có một quãng thời gian khá dài cảm thấy tự ti, thu mình và chán nản. Nhưng rồi tôi dần nhận ra rằng có những điều mình không thể thay đổi được. Nếu cứ dừng lại ở sự mặc cảm ấy thì tương lai sẽ chỉ càng khó khăn hơn. Vì vậy, tôi học cách chấp nhận những khiếm khuyết của bản thân, học cách đối diện với thực tế.

Chị Phan Thị Loan

Tôi bắt đầu tự đặt cho mình những mục tiêu nhỏ, chẳng hạn như cố gắng học tập tốt, sau này tìm được một công việc phù hợp để có thể tự nuôi sống bản thân và phụ giúp gia đình. Những điều tưởng như rất giản đơn với nhiều người, nhưng với tôi lại là những cột mốc đáng quý. Mỗi khi đạt được một mục tiêu nhỏ như vậy, tôi lại có thêm động lực để bước tiếp và tin rằng mình vẫn có thể làm được nhiều điều có ích.

Sau này, khi có cơ hội gặp gỡ nhiều người hơn, đọc và biết thêm nhiều hoàn cảnh khó khăn qua báo chí và cuộc sống xung quanh, tôi càng nhận ra rằng không phải ai cũng có một khởi đầu thuận lợi. Điều quan trọng là mình học cách chấp nhận hoàn cảnh và cố gắng sống tốt với những gì mình đang có. Khi nghĩ như vậy, tôi thấy lòng mình nhẹ nhõm hơn và có thêm năng lượng tích cực để bước tiếp.

Trong vai trò Phó Chủ tịch Công đoàn của công ty, tôi cũng không dám nghĩ mình đã làm được điều gì thật lớn lao. Nhưng trong khả năng của mình, tôi luôn cố gắng lắng nghe, sẻ chia và hỗ trợ khi đồng nghiệp cần. Có những người sau khi trò chuyện cùng tôi đã nói rằng họ có thêm những suy nghĩ tích cực hơn về cuộc sống. Đôi khi, chỉ cần nhìn lại và nhận ra rằng ngoài kia vẫn có nhiều người đang nỗ lực vượt qua những hoàn cảnh còn khó khăn hơn mình, chúng ta sẽ thấy mình mạnh mẽ hơn.

Câu chuyện vươn lên của chị Loan đã truyền cảm hứng về nghị lực sống cho nhiều người, đặc biệt là những người đang đối diện với những khiếm khuyết của bản thân.

Tôi tin rằng có những điều rất nhỏ bé nhưng lại mang ý nghĩa lớn - như một lời động viên, một cuộc trò chuyện chân thành hay đơn giản là sự lắng nghe. Nếu mình có thể góp một phần nhỏ để ai đó cảm thấy vững vàng hơn, thì đó đã là điều đáng quý. Vì vậy, mỗi khi đối diện với khó khăn, tôi thường nhắc mình và cũng muốn gửi gắm tới mọi người rằng: Hãy tin vào bản thân, đừng vội bỏ cuộc. Kiên trì bước qua những thử thách của hiện tại, bởi phía trước biết đâu vẫn còn rất nhiều điều tốt đẹp đang chờ đợi.

P.V: Nhân ngày 8/3, từ những trải nghiệm và hành trình vươn lên của mình, hai chị muốn nhắn gửi điều gì tới những người phụ nữ – đặc biệt là những người đang cố gắng bước qua những giới hạn của hoàn cảnh để sống một cuộc đời ý nghĩa hơn?

Chị Phan Thị Loan: Phụ nữ hiện đại ngày càng khẳng định vị thế và có tiếng nói rõ ràng hơn trong mọi lĩnh vực của đời sống. Vì vậy, tôi mong rằng những người phụ nữ đang mang trong mình những thiệt thòi hay những giới hạn riêng sẽ nhận được nhiều hơn sự quan tâm và những cơ hội từ xã hội, cộng đồng. Đó là cơ hội được học tập, được làm việc, được hòa nhập và được sống một cuộc đời bình thường như bao người khác. Bởi mỗi người đều xứng đáng có cơ hội và quyền được hạnh phúc.

Chị Loan nhận được nhiều bằng khen, giấy khen vì sự cố gắng, nỗ lực không ngừng nghỉ.

Mong rằng trước những khó khăn, chúng ta sẽ không chọn cách bỏ cuộc, mà luôn nỗ lực, kiên trì và dũng cảm nắm lấy cơ hội khi nó xuất hiện!

Nghệ nhân Sầm Thị Tình: Tôi muốn nhắn gửi tới các chị em phụ nữ rằng, đừng ngại bắt đầu từ những điều nhỏ nhất. Dù đó là một nghề truyền thống, một công việc giản dị hay chỉ là một ý tưởng còn non nớt, nếu mình thật sự tin tưởng và kiên trì theo đuổi thì từng bước sẽ đưa mình đi xa hơn.

Phụ nữ chúng ta có một sức mạnh rất đặc biệt – đó là sự kiên trì. Chỉ cần không bỏ cuộc, rồi sẽ có lúc con đường phía trước tự mở ra!

P.V: Cảm ơn hai chị về cuộc trò chuyện!

Thanh Quỳnh (Thực hiện)