Từ nền tảng thể chế đến năng lực kiến tạo giá trị

Diễn đàn Quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp năm 2026” diễn ra chiều 21.3

Ở đó, văn hóa không còn là “phần mềm bổ trợ”, mà trở thành hạ tầng mềm của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bước chuyển quan trọng từ “Nhà nước quản lý” đến “Nhà nước kiến tạo”

Phiên tọa đàm 1 với chủ đề “Chính phủ kiến tạo - Hoàn thiện thể chế cho hệ giá trị văn hóa kinh doanh mới” đặt ra một vấn đề cốt lõi: nếu không có một hệ sinh thái thể chế minh bạch, ổn định và có khả năng dẫn dắt, mọi nỗ lực xây dựng văn hóa kinh doanh sẽ khó đi đến thực chất.

Điều phối phiên thảo luận, GS.TS Từ Thị Loan, Phó chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam nhấn mạnh: “Với rất nhiều Nghị quyết của Bộ Chính trị ra đời thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước mong muốn xây dựng hệ thống thể chế, chính sách và môi trường kinh doanh minh bạch để doanh nghiệp phát triển”.

Ở tầng sâu hơn, đây là yêu cầu về cải cách hành chính và là một chuyển dịch tư duy phát triển quan trọng. PGS.TS Triệu Thế Hùng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội chỉ rõ: Thể chế và chính sách giữ vai trò “cực kỳ quan trọng”, đồng thời khẳng định tinh thần xuyên suốt là chuyển mạnh từ “Nhà nước quản lý” sang “Nhà nước kiến tạo”, phục vụ doanh nghiệp và người dân.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn

Trong logic đó, văn hóa kinh doanh không thể hình thành một cách tự phát. Nó cần được “nuôi dưỡng” bằng một môi trường pháp lý thông suốt, nơi các chuẩn mực được định hình rõ ràng, và các giá trị được bảo vệ bằng chính cơ chế vận hành của thị trường.

PGS.TS Triệu Thế Hùng cũng thẳng thắn chỉ ra một điểm nghẽn quen thuộc nhưng chưa được xử lý triệt để: “Nhà nước giữ vai trò khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển; tuy nhiên, nếu chủ trương đúng nhưng tổ chức thực hiện không hiệu quả sẽ trở thành điểm nghẽn, do đó cần sự đồng bộ từ Trung ương đến các bộ, ngành, địa phương”.

Nhận định này gợi mở một vấn đề lớn: văn hóa kinh doanh là câu chuyện của giá trị và cũng là câu chuyện của năng lực thực thi. Khi chính sách không “chạm” được vào đời sống doanh nghiệp, thì mọi hệ giá trị dù được thiết kế công phu vẫn khó trở thành hành vi thực tế.

Phiên tọa đàm 1 với chủ đề “Chính phủ kiến tạo - Hoàn thiện thể chế cho hệ giá trị văn hóa kinh doanh mới”

Văn hóa - hạ tầng mềm của phát triển bền vững

Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ VHTTDL) nhấn mạnh, việc xây dựng môi trường văn hóa và triển khai hệ giá trị văn hóa trong doanh nghiệp đã được đặt trong nhiều nghị quyết quan trọng.

Nhưng điểm đáng chú ý nằm ở cách tiếp cận, văn hóa là một cấu phần trong kiến trúc phát triển tổng thể. “Để tạo dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, cần một nền tảng phát triển tổng thể, trong đó văn hóa là cốt lõi, kinh tế là trọng tâm và con người là trung tâm của sự phát triển”, bà Hương nhấn mạnh.

Đây chính là cách tiếp cận hiện đại của nhiều nền kinh tế phát triển: văn hóa không đi sau kinh tế, mà song hành, thậm chí dẫn dắt kinh tế. Khi văn hóa trở thành chuẩn mực ứng xử, nó giúp giảm chi phí giao dịch, tăng niềm tin thị trường và tạo ra sức bền cho doanh nghiệp trong các chu kỳ biến động.

Ở cấp độ doanh nghiệp, ông Trần Quang Dũng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cũng chỉ ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế để xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như những động lực tăng trưởng mới.

Đáng chú ý, ông nhấn mạnh một điểm then chốt: các tiêu chí văn hóa kinh doanh cần được thể chế hóa để tăng tính ràng buộc. Điều này phản ánh một thực tế khi văn hóa chỉ dừng ở khuyến nghị, nó dễ bị “mềm hóa” nhưng khi được tích hợp vào hệ thống quy chuẩn, nó trở thành lực đẩy thực sự.

Phiên tọa đàm 2 mang chủ đề “Doanh nghiệp hành động - Lan tỏa giá trị và nâng tầm doanh nghiệp Việt Nam”

Văn hóa là “kiến trúc có chủ định”

Nếu ở tầng vĩ mô, văn hóa cần thể chế, thì ở cấp độ vi mô, văn hóa cần được “thiết kế”.

Trong phiên tọa đàm 2 mang chủ đề “Doanh nghiệp hành động - Lan tỏa giá trị và nâng tầm doanh nghiệp Việt Nam”, bà Trần Thị Quyên, Giám đốc Nhân sự TH true MILK đưa ra một cách tiếp cận đáng chú ý: văn hóa không phải yếu tố “tùy duyên” mà là “một kiến trúc có chủ định”.

“Kiến trúc” ấy được xây dựng từ giá trị cốt lõi, vai trò lãnh đạo, cơ chế vận hành và được thể hiện trong từng hành vi hàng ngày của mỗi cá nhân.

Từ đó, doanh nghiệp TH đã cụ thể hóa thành các trụ cột vận hành, trong đó “nơi làm việc hạnh phúc” trở thành một chỉ số đo lường cụ thể, với 5 khía cạnh gồm tinh thần, thể chất, trí tuệ, quan hệ và cảm xúc.

Điểm đáng nói ở đây là cách doanh nghiệp chuyển hóa giá trị thành công cụ quản trị. Khi “hạnh phúc” được đo lường, khảo sát định kỳ và phản hồi thành chính sách, văn hóa không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành một hệ thống vận hành.

Ở một lát cắt khác, bà Phùng Kim Vy, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Du lịch Dốc Đá - Phú Hài cho thấy văn hóa có thể bắt đầu từ những điều rất giản dị: triết lý “Khách hàng hạnh phúc - Nhân viên hạnh phúc” được cụ thể hóa thành hành động ở từng bộ phận.

Điều đáng chú ý là vai trò của người đứng đầu. “Nhân viên hạnh phúc” không phải trách nhiệm riêng của bộ phận nhân sự, mà là trách nhiệm lãnh đạo, một cách tiếp cận cho thấy văn hóa luôn bắt đầu từ đỉnh của hệ thống.

Một trong những luận điểm quan trọng nhất tại Diễn đàn được TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế đưa ra: Doanh nghiệp có văn hóa mạnh, có hiệu suất sinh lời cao hơn từ 1,3 đến 1,8 lần, trung bình khoảng 1,5 lần so với doanh nghiệp không có nền tảng văn hóa rõ ràng.

Con số này có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi doanh nghiệp. Nó khẳng định rằng văn hóa không phải là “chi phí”, mà là “tài sản sinh lợi”.

Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp, cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, thì chính những giá trị vô hình như niềm tin, uy tín, chuẩn mực… lại trở thành lợi thế khác biệt.

TS. Cấn Văn Lực cũng nhấn mạnh: “Các doanh nghiệp, hiệp hội cần thúc đẩy để các giá trị văn hóa kinh doanh được triển khai hiệu quả trong thực tiễn”.

Điều này đặt ra một yêu cầu kép: vừa phải có cơ chế, vừa phải có sự cam kết nội tại từ mỗi doanh nghiệp.

Đại biểu tham dự Diễn đàn

Biến văn hóa thành năng lực quốc gia

Bên lề Diễn đàn, ông Daniel Nguyễn, Chủ tịch Vietfund cho biết: “Việt Nam là quốc gia có cam kết tăng trưởng rất cao. Hiện nay, Việt Nam được đánh giá có môi trường kinh doanh rất cởi mở, có nhiều dư địa phát triển, thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài”.

“Rõ ràng khi tăng trưởng cao thì tốc độ tạo ra của cải vật chất của xã hội sẽ cao và đòi hỏi năng lực quản trị phải cao, nơi văn hóa đóng vai trò nền tảng. Chúng tôi rất quan tâm tới các doanh nghiệp khởi nghiệp trong nước và mong muốn đầu tư cho họ, giúp hình thành hệ thống quản trị tốt, tạo ra sản phẩm sớm và hệ sinh thái tin cậy”, ông Daniel Nguyễn cho biết.

Theo ông, Vietfund có một hệ sinh thái toàn cầu, có thể giúp doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sản phẩm ra thế giới, bán hàng sớm. Đây sẽ là động lực để doanh nghiệp Việt Nam phát triển, mở rộng hợp tác với các thị trường lớn trên thế giới. Khi doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, văn hóa kinh doanh không chỉ là bản sắc, mà còn là “ngôn ngữ chung” để kết nối.

Từ những góc nhìn cụ thể, cho thấy một chiều kích khác của văn hóa kinh doanh, Hoa hậu Thể thao Việt Nam 2022 Đoàn Thu Thủy cho biết: “Từ công việc của mình, tôi cho rằng văn hóa có vai trò rất quan trọng giúp cho các doanh nghiệp định vị thương hiệu và lan tỏa văn hóa Việt Nam ra thế giới. Cụ thể hơn, văn hóa kinh doanh sẽ giúp hình thành hành vi, thái độ của nhân viên trong việc phục vụ, chăm sóc khách hàng”.

Ở đây, văn hóa không chỉ tạo nên “cách doanh nghiệp vận hành”, mà còn định hình “cách doanh nghiệp được nhìn nhận”.

Nhìn tổng thể, Diễn đàn đã cho thấy một sự chuyển động rõ ràng: từ nhận thức về văn hóa kinh doanh sang yêu cầu thể chế hóa, đo lường hóa và hành động hóa.

Vấn đề còn lại ở chỗ làm thế nào để văn hóa trở thành năng lực nội sinh của doanh nghiệp và xa hơn là năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào một chu kỳ phát triển mới, nơi tăng trưởng không thể chỉ dựa vào tài nguyên hay lao động giá rẻ, thì văn hóa với tư cách là nền tảng của niềm tin, kỷ luật và sáng tạo sẽ quyết định độ bền của hành trình đó.

Và khi văn hóa thực sự “đi vào” doanh nghiệp, nó không chỉ tạo ra những thương hiệu mạnh, mà còn góp phần định hình một nền kinh tế có bản sắc, có trách nhiệm và có khả năng đi xa.

NGUYỄN ANH