Từ món ăn thời khó đến đặc sản giá cao: Thứ từng ăn với cơm trắng cho qua bữa nay thành đồ nhắm được săn tìm

Từ phần mỡ thừa trong gian bếp cũ thành ký ức của nhiều thế hệ

Với nhiều người Việt, đặc biệt là thế hệ lớn tuổi, tóp mỡ là hình ảnh rất quen thuộc trong căn bếp gia đình những năm trước. Khi dầu ăn thực vật chưa phổ biến, mỡ lợn gần như là nguồn chất béo chính trong nấu nướng hằng ngày. Người nội trợ thường mua mỡ lợn về thắng lấy mỡ nước để dùng dần, còn phần xác mỡ sau khi rán chính là tóp mỡ.

Những miếng tóp mỡ vàng ruộm, giòn tan, thơm béo ấy khi đó không phải món ăn sang hay cầu kỳ. Chỉ cần để nguội, cất vào hũ, đến bữa lấy ra ăn kèm cơm nóng hoặc chấm nước mắm mặn là đã đủ làm bữa ăn thêm đậm vị.

Ở không ít vùng nông thôn, nhất là trong giai đoạn đời sống còn thiếu thốn, tóp mỡ từng là món “chống đói” quen thuộc. Khi nhà không có thịt cá hay rau xanh khan hiếm, vài miếng tóp mỡ ăn với cơm trắng cũng đủ khiến bữa ăn trở nên dễ nuốt hơn. Chính vì vậy, món ăn này không chỉ đơn thuần là thực phẩm mà còn gắn với ký ức rất riêng của nhiều gia đình.

Với nhiều người Việt, tóp mỡ là hình ảnh rất quen thuộc trong căn bếp gia đình những năm trước

Khi điều kiện sống dần cải thiện, thói quen ăn uống của nhiều gia đình cũng thay đổi. Dầu thực vật xuất hiện nhiều hơn trong gian bếp, trong khi mỡ lợn và tóp mỡ dần ít được sử dụng. Không ít người chủ động hạn chế món này vì lo ngại chứa nhiều chất béo, ăn không tốt cho sức khỏe nếu dùng thường xuyên.

Thế nhưng vài năm trở lại đây, tóp mỡ lại bất ngờ xuất hiện trở lại trên thị trường. Không còn là món ăn chống đói ngày nào, tóp mỡ giờ được làm mới để trở thành món ăn vặt, món nhắm hoặc nguyên liệu tăng độ hấp dẫn cho nhiều món ăn.

Từ món dân dã thành đồ ăn vặt, món nhắm và đặc sản

Nếu như trước đây tóp mỡ thường chỉ ăn kèm cơm, nay nguyên liệu này được biến tấu theo nhiều cách hấp dẫn hơn. Có thể kể đến các món như tóp mỡ chiên mắm tỏi ớt, tóp mỡ rim mắm, tóp mỡ cay giòn hay tóp mỡ lắc muối ớt. Vị béo ngậy hòa cùng vị mặn, ngọt, cay khiến món ăn này trở nên bắt miệng, nhất là khi dùng như món ăn vặt hoặc món nhâm nhi.

Nếu như trước đây tóp mỡ thường chỉ ăn kèm cơm, nay nguyên liệu này được biến tấu theo nhiều cách hấp dẫn hơn

Ở một số địa phương miền Tây, tóp mỡ còn được đưa vào những món biến tấu lạ miệng hơn như bánh tóp mỡ heo quay. Món này có lớp ngoài vàng sậm, giòn rụm, kết hợp giữa da heo quay và tóp mỡ ép lại, thường được đóng gói bán như đặc sản địa phương.

Nhờ cách chế biến đa dạng và đánh đúng tâm lý thích ăn món xưa theo kiểu mới, tóp mỡ dần được nhiều người săn tìm. Trên thị trường, các loại tóp mỡ đóng gói, rim sẵn hoặc tẩm vị hiện có giá khá cao, dao động khoảng 250.000-500.000 đồng/kg tùy nguyên liệu và cách làm.

Sự trở lại của tóp mỡ không đơn thuần xuất phát từ hương vị. Đây còn là ví dụ khá rõ cho xu hướng ẩm thực hoài niệm, khi nhiều món ăn từng gắn với tuổi thơ, với căn bếp cũ và những ngày tháng khó khăn được làm mới để phù hợp hơn với nhịp sống hiện đại.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng thích tìm lại hương vị xưa, những món như tóp mỡ, cơm cháy, mỡ hành, cá kho hay bánh dân dã cũng có cơ hội “hồi sinh” mạnh mẽ, thậm chí trở thành đặc sản được bán với giá cao hơn trước.

Bên cạnh yếu tố hương vị, mỡ lợn cũng từng gây chú ý khi được nhiều bài báo quốc tế nhắc lại từ một bảng xếp hạng dinh dưỡng phổ biến, trong đó mỡ lợn đứng thứ 8 với số điểm 73/100. Tuy nhiên, đây là cách chấm điểm dựa trên mật độ dinh dưỡng của thực phẩm, không đồng nghĩa với việc có thể ăn nhiều mà không cần kiểm soát.

Nói cách khác, mỡ lợn vẫn có một số giá trị dinh dưỡng nhất định, nhưng cũng giống nhiều thực phẩm giàu năng lượng khác, việc sử dụng cần ở mức hợp lý để tránh nạp quá nhiều chất béo trong khẩu phần ăn hằng ngày. Việc tóp mỡ ngon miệng và dễ gây “ghiền” cũng là lý do người ăn nên tiết chế.

Tiểu Châu (T/h)