Từ Đền Hùng, nghĩ về trách nhiệm với Nhân dân và tương lai đất nước

Từ miền đất cội nguồn, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gợi mở nhiều thông điệp sâu sắc: tri ân tổ tiên phải được chuyển hóa thành trách nhiệm hành động; giữ nước hôm nay là giữ văn hóa, giữ niềm tin, giữ kỷ cương, giữ cuộc sống bình yên của Nhân dân; và phát triển đất nước phải được đo bằng sự đổi thay thật trong từng gia đình, từng bản làng, từng khu phố.

Giữ nước hôm nay phải là giữ cả phần hữu hình và vô hình của Tổ quốc

Có những thời khắc, một sự kiện trở thành lời nhắc nhở sâu xa về "căn cước" dân tộc, về trách nhiệm chính trị và đạo lý phát triển. Giỗ Tổ Hùng Vương là một thời khắc như vậy. Mỗi năm, khi hàng triệu người Việt Nam cùng hướng về núi Nghĩa Lĩnh, về Đền Hùng, chúng ta không chỉ trở về với một địa danh lịch sử, mà trở về với nơi bắt đầu của tình nghĩa đồng bào, của ý thức quốc gia, của khát vọng dựng nước và giữ nước đã bền bỉ chảy qua hàng nghìn năm lịch sử.

Bởi thế, sự kiện Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng và gặp gỡ, nói chuyện với Nhân dân tại Đền Hùng trong ngày mùng 10 tháng Ba âm lịch năm nay mang ý nghĩa đặc biệt.

Trong không khí trang nghiêm của ngày Quốc giỗ, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ là lời tri ân tổ tiên, mà còn là một thông điệp lớn về trách nhiệm của mỗi người Việt Nam hôm nay: phải sống xứng đáng với công đức tiền nhân, phải làm cho đất nước mạnh hơn, nhân văn hơn, có vị thế cao hơn, phải biến lòng tự hào dân tộc thành hành động cụ thể trong công việc, trong ứng xử, trong thực thi công vụ, trong xây dựng chính sách và trong phụng sự Nhân dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước khởi hành lên núi Nghĩa Lĩnh để dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Trước hết, bài phát biểu nhấn mạnh một chân lý giản dị mà thiêng liêng: dù ở miền xuôi hay miền ngược, dù trong nước hay ở xa Tổ quốc, người Việt Nam đều là con cháu Lạc Hồng, “con Rồng cháu Tiên”, đều có chung một nguồn cội, chung một mái nhà Việt Nam. Từ cách nói ấy, hai tiếng “đồng bào” được đặt lại vào đúng chiều sâu văn hóa và đạo lý. Đồng bào không chỉ là một khái niệm xã hội, càng không chỉ là cách xưng hô quen thuộc. Đồng bào là cùng một bọc trăm trứng, cùng chia sẻ vui buồn trong lịch sử, cùng nương tựa nhau qua khó khăn, cùng chung một trách nhiệm trước vận mệnh đất nước.

Đặt trong bối cảnh hôm nay, thông điệp ấy có ý nghĩa rất lớn. Đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới với nhiều mục tiêu phát triển cao hơn, yêu cầu cải cách mạnh mẽ hơn, đòi hỏi năng lực tổ chức thực hiện quyết liệt hơn. Nhưng dù thể chế có đổi mới đến đâu, công nghệ có phát triển đến đâu, mô hình tăng trưởng có thay đổi thế nào, thì nền tảng làm nên sức mạnh Việt Nam vẫn là khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Một quốc gia chỉ có thể đi xa nếu mọi người dân cảm thấy mình thuộc về một cộng đồng cùng chung vận mệnh; mọi vùng miền đều được quan tâm; mọi nhóm xã hội đều được tôn trọng; mọi người dân đều được tạo cơ hội tham gia, đóng góp và thụ hưởng thành quả phát triển.

Từ Đền Hùng, thông điệp đoàn kết không chỉ là lời kêu gọi tình cảm. Đó là yêu cầu chính trị, yêu cầu phát triển, yêu cầu của quản trị quốc gia. Đoàn kết phải được thể hiện bằng chính sách công bằng hơn, bằng phân bổ nguồn lực hợp lý hơn, bằng sự quan tâm thiết thực hơn đến miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo, người yếu thế. Đoàn kết cũng phải được thể hiện trong từng hành vi ứng xử của cán bộ với dân, của người dân với cộng đồng, của báo chí với xã hội, của thế hệ trẻ với lịch sử và tương lai đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đại biểu thực hiện nghi lễ tại Đền Thượng. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Thứ hai, trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc lại lời căn dặn bất hủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đền Giếng: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Câu nói ấy vốn đã trở thành lời thề thiêng liêng của dân tộc, nhưng trong bài phát biểu lần này, nội hàm “giữ nước” được mở rộng, được đặt trong bối cảnh phát triển mới. Giữ nước không chỉ là bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; không chỉ là bảo vệ hòa bình và cuộc sống bình yên của Nhân dân; mà còn là giữ văn hóa, giữ đạo lý, giữ niềm tin, giữ lòng tự trọng dân tộc. Giữ nước hôm nay còn là giữ rừng, giữ nguồn nước, giữ xã hội bình yên, giữ nề nếp gia phong, giữ tiếng nói và phong tục tốt đẹp của mỗi dân tộc, giữ sự trong sạch của đội ngũ cán bộ, giữ niềm tin của Nhân dân vào Đảng, Nhà nước và tương lai đất nước.

Đây là một cách tiếp cận rất hiện đại về bảo vệ Tổ quốc. Trong thế giới nhiều biến động, an ninh quốc gia không chỉ nằm ở biên giới, biển đảo, vùng trời, vùng biển; mà còn nằm trong môi trường sống, trong không gian văn hóa, trong niềm tin xã hội, trong chất lượng con người, trong đạo đức công vụ, trong khả năng tự điều chỉnh của cộng đồng. Một đất nước có thể bị tổn thương không chỉ bởi nguy cơ xâm phạm chủ quyền, mà còn bởi sự xuống cấp đạo đức, ô nhiễm môi trường, đứt gãy văn hóa, suy giảm niềm tin, sự xa dân của bộ máy, sự vô cảm trước những khó khăn của người yếu thế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nói chuyện với các tầng lớp nhân dân tại Khu di tích lịch sử Quốc gia Đặc biệt Đền Hùng. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Vì vậy, giữ nước hôm nay phải là giữ cả phần hữu hình và vô hình của Tổ quốc. Giữ đất, giữ biển, giữ trời là thiêng liêng; nhưng giữ hồn cốt văn hóa, giữ kỷ cương xã hội, giữ niềm tin Nhân dân, giữ phẩm giá con người Việt Nam cũng thiêng liêng không kém. Chính ở điểm này, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước có sức gợi mở rất lớn đối với công tác lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Bởi nếu “giữ nước” được hiểu đầy đủ như vậy, thì mỗi đạo luật, mỗi nghị quyết, mỗi chính sách phát triển đều phải trả lời được câu hỏi: chính sách ấy có góp phần giữ gìn văn hóa không, có củng cố niềm tin của Nhân dân không, có bảo vệ môi trường sống không, có làm cho xã hội nhân văn hơn không, có làm cho bộ máy gần dân, trọng dân, vì dân hơn không?

Đã chọn con đường dựng xây đất nước phồn vinh thì không được nản lòng trước khó khăn

Cũng trong mạch ấy, lời Bác Hồ năm 1962 tại Đền Hùng: “đã đi thì phải tới đích” được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc lại như một chuẩn mực hành động. Đó không chỉ là chuyện leo núi, mà còn là chuyện làm cách mạng, làm người, làm việc cho dân, cho nước. Đã đặt mục tiêu thì phải bền chí. Đã hứa với dân thì phải làm. Đã nhận trách nhiệm thì phải theo đến cùng. Đã chọn con đường dựng xây đất nước phồn vinh thì không được nản lòng trước khó khăn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các tầng lớp nhân dân tại Khu di tích lịch sử Quốc gia Đặc biệt Đền Hùng. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Thông điệp này rất gần với yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện hiện nay. Chúng ta không thiếu chủ trương đúng, không thiếu khát vọng lớn, không thiếu những mục tiêu đẹp. Điều Nhân dân chờ đợi là kết quả cụ thể. Một con đường được mở. Một trường học được xây. Một trạm y tế hoạt động tốt hơn. Một chính sách đến được đúng người cần hỗ trợ. Một thủ tục hành chính được rút ngắn. Một cán bộ cơ sở biết lắng nghe dân hơn. Một khu phố sạch đẹp hơn. Một người lao động có việc làm ổn định hơn. Một người nghèo có thêm cơ hội vươn lên. Chính những đổi thay ấy mới là thước đo thật của phát triển.

Vì vậy, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra những câu hỏi rất cụ thể: đường đến trường của trẻ em có thuận tiện hơn không; trạm y tế có phục vụ người dân tốt hơn không; người lao động có việc làm ổn định hơn không; bản làng, khu phố có sạch đẹp hơn không; người nghèo, người yếu thế có được quan tâm hơn không; cán bộ có gần dân, trọng dân, hiểu dân, vì dân hơn không, đó chính là cách đưa tư tưởng “Nhân dân là trung tâm, là chủ thể” trở thành tiêu chí đánh giá hiệu quả chính sách.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các tầng lớp nhân dân tại Khu di tích lịch sử Quốc gia Đặc biệt Đền Hùng. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Thứ ba là yêu cầu biến lòng tự hào thành hành động. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: chúng ta tự hào về lịch sử, nhưng tự hào phải đi cùng hành động; yêu nước phải thể hiện bằng việc làm mỗi ngày; nói về đoàn kết thì phải biết giúp nhau lúc khó khăn, đặt lợi ích chung lên trên; nói về văn hóa thì phải biết ứng xử có văn hóa trong gia đình, ngoài xã hội, trên đường phố, trong lễ hội; nói về phát triển thì phải cùng nhau lao động, học tập, đổi mới, giữ kỷ cương và bảo vệ môi trường sống.

Đây là một thông điệp rất quan trọng trong xây dựng văn hóa công dân. Lòng yêu nước nếu chỉ dừng lại ở cảm xúc thì chưa đủ. Niềm tự hào nếu chỉ bùng lên trong ngày lễ thì chưa bền. Văn hóa nếu chỉ hiện diện trong di tích, nghi lễ, lễ hội thì chưa đi vào đời sống. Điều cần thiết là mỗi người phải sống có trách nhiệm hơn trong phần việc của mình. Cán bộ yêu nước bằng sự tận tụy, liêm chính, gần dân, giải quyết việc dân đến nơi đến chốn. Người lao động yêu nước bằng năng suất, kỷ luật, sáng tạo. Doanh nhân yêu nước bằng kinh doanh tử tế, tạo việc làm, đóng góp cho xã hội. Người trẻ yêu nước bằng học tập, rèn luyện, đổi mới, khát vọng vươn lên. Báo chí yêu nước bằng thông tin trung thực, lan tỏa điều tốt đẹp, đấu tranh với cái xấu, giúp xã hội hiểu đúng, hành động đúng, tự hào đúng.

Từ Đền Hùng hôm nay, có thể thấy rõ một mạch thông điệp xuyên suốt: quá khứ không phải để chúng ta ngủ quên trong tự hào; quá khứ là điểm tựa để đi tới. Cội nguồn không phải để níu chân hiện đại; cội nguồn là nền móng để hiện đại hóa không lạc hướng. Tri ân tổ tiên không chỉ bằng nén hương ngày Giỗ Tổ; tri ân sâu sắc nhất là làm cho đất nước ngày càng giàu mạnh, Nhân dân ngày càng ấm no, xã hội ngày càng văn minh, con người ngày càng nhân ái.

Giỗ Tổ Hùng Vương vì thế không chỉ là ngày trở về với cội nguồn, mà còn là ngày để mỗi người Việt Nam tự hỏi mình sẽ làm gì cho Tổ quốc. Từ Đền Hùng, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vang lên như một lời hiệu triệu sâu sắc: lấy đoàn kết làm gốc, lấy dân làm nền, lấy văn hóa làm sức mạnh, lấy ý chí tự lực tự cường làm động lực, cùng nhau xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, mãi vững bước trên con đường độc lập, tự do, thống nhất, dân chủ, giàu mạnh và nhân ái.

Bùi Hoài Sơn