Từ cỏ bàng ven ruộng đến giỏ tiền triệu ở An Giang

Công đoạn làm sản phẩm thủ công từ cỏ bàng đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo của người thợ. Ảnh: Thanh Sang – TTXVN

Từ những sợi cỏ bàng mọc ven bờ ruộng, qua đôi tay khéo léo của bà Lê Thị Phương Thảo (49 tuổi, xã An Phú, tỉnh An Giang) đã “lột xác” trở thành các sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo, mang đậm hơi thở làng quê Nam Bộ. Hành trình khởi nghiệp của bà Thảo góp phần hồi sinh nghề thủ công truyền thống của gia đình trước nguy cơ mai một. Mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế nông thôn vùng biên giới An Giang.

Trước khi toàn tâm với nghề dệt chiếu, bà Thảo từng có 12 năm làm giáo viên cấp 3 dạy tiếng Anh. Ban ngày lên lớp, sau bữa cơm tối bà lại ngồi bên khung dệt, phụ gia đình làm chiếu. Xưởng chiếu ở xứ lụa Tân Châu (An Giang) nuôi sống cả gia đình, được truyền qua nhiều thế hệ.

Cùng với nhịp sống hiện đại, tiếng khung dệt thưa dần. Nguyên liệu dệt chiếu như cói ngày càng khan hiếm, giá tăng cao. Trong khi chiếu dệt thủ công lại khó cạnh tranh với sản phẩm công nghiệp. Từng lớp thanh niên rời quê tìm việc, lớp thợ cũ lần lượt bỏ nghề dệt chiếu do ít việc làm. Xưởng chiếu sản nghiệp của gia đình chị Thảo đứng trước nguy cơ đóng cửa.

Đầu năm 2009, bà Thảo chính thức quay về xưởng dệt với quyết tâm làm lại từ đầu. Bà lặn lội khắp các xã biên giới tìm thợ, mở lớp truyền nghề ngay tại nhà. Trong xưởng, bà cầm tay chỉ dạy, chỉnh từng đường dệt. Bà vừa làm thợ, vừa làm thầy đào tạo nghề dệt. Ngoài xưởng, bà xui ngược tìm mối tiêu thụ chiếu, bà chắt chiu từng đơn hàng nhỏ, lẻ để có thu nhập trả lương cho công nhân.

Khi xưởng có dấu hiệu hồi sinh thì dịch COVID-19 ập đến. Biên giới đóng cửa, nguồn nguyên liệu cói... nhập từ Campuchia bị đứt đoạn, xưởng buộc phải tạm ngưng hoạt động. Không gian từng rộn ràng tiếng dệt lại chìm trong im lặng.

Chính trong quãng thời gian khó khăn của dịch COVID-19, bà Thảo bắt đầu chú ý đến những đám cỏ bàng mọc dọc bờ ruộng, bờ kênh ngay tại địa phương. Bà bắt đầu cắt loài cây mọc dại mang về xưởng để đan thử nghiệm.

Những ngày đầu, sân nhà chất đầy cỏ bàng phơi nắng. Bà thử cắt, phơi, đan. Có mẻ cỏ đan thành công nhưng không đáp ứng tiêu chuẩn, có mẻ phải bỏ đi do không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Sau nhiều lần kiên trì thử nghiệm, những tấm chiếu, chiếc túi cỏ bàn đầu tiên dần thành hình từ những sợi cỏ thô ráp.

Qua những thử nghiệm, bà nhận ra ưu điểm của những sợ cỏ bàng mộc mạc không chỉ mềm, nhẹ mà còn bền màu, giữ dáng tốt, chịu lực cao. Cỏ bàng lại mọc dại, dễ tìm, dễ trồng, không giống như cói phải phụ thuộc vào mùa vụ và nhập khẩu. Đặc biệt cỏ bàng lại thân thiện với môi trường, phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh đang ngày càng được ưa chuộng.

Sau dịch, xưởng dệt bắt đầu thay đổi diện mạo. Khung dệt chiếu được giữ lại, bà Thảo vay vốn đầu tư bàn cắt, bàn may; kệ trưng bày túi xách, giỏ đan. Không gian xưởng có thêm nhiều sức sống. Công nhân trở lại xưởng làm việc, người phơi cỏ, người đan thân túi, người vẽ họa tiết.

Từ những mẫu túi đơn giản ban đầu, bà Thảo nghiên cứu thị hiếu người tiêu dùng trẻ. Nhận thấy giới trẻ thích các mẫu túi trang trí các họa tiết bắt mắt, tiện dụng. Bà Thảo dùng cỏ bàng làm nhiều mẫu túi hợp thời với nhiều kiểu dáng thêm quai gỗ, dây vải để tạo điểm nhấn.

Các mẫu túi xách vẽ họa tiết hoa sen, cây Thốt Nốt khi tham quan cơ sở sản xuất của bà Thảo. Ảnh: Thanh Sang – TTXVN

Bà Thảo còn tạo điểm nhấn bằng các họa tiết vẽ tay trực tiếp trên túi, giỏ. Các họa tiết như: Hoa sen, hoa hướng dương, cảnh làng quê Nam Bộ hay các danh thắng nổi tiếng của Việt Nam được thể hiện hài hòa trên nền cỏ bàng mộc mạc.
Các công đoạn vẽ, phơi nắng, phủ bóng đều thực hiện thủ công, giúp mỗi sản phẩm mang tính độc bản. Những mẫu đơn giản chỉ mất vài chục phút, tranh nhiều chi tiết cần 2–3 giờ, nhưng giá trị nghệ thuật và cảm xúc mang lại thì không hề nhỏ.
Năm 2024, bà Thảo thành lập Cơ sở Tân Phú Hưng chuyên sản xuất sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ cỏ bàn, lá buông… Hiện cơ sở do bà gây dựng sở hữu “bộ sưu tập” sản phẩm phong phú với hơn 150 dòng sản phẩm: túi sò, túi trụ, ba lô, giỏ đi biển, nón, dép, ví… Giá bán dao động từ 90.000 đến 350.000 đồng. Hiện sản phẩm được tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Trong số đó, ba sản phẩm từ cỏ bàng gồm: dép cỏ bàng, nón cuộn và cặp laptop cỏ bàng đã đạt OCOP 3 sao; riêng túi sò cỏ bàng đang được định hướng nâng lên OCOP 4 sao.
Hiện cơ sở của bà Thảo đang tạo việc làm ổn định cho khoảng 25 lao động tại địa phương. Không chỉ giải quyết bài toán việc làm, mô hình sản xuất của bà Thảo còn tạo điều kiện để phụ nữ nông thôn có việc làm thường xuyên với mức thu nhập từ 5–7 triệu đồng/người/tháng.
Trong xưởng hàng chục công nhân đang cần mẫn đan từng sợi cỏ bàng cho kịp tiến độ đơn hàng. Gắn bó với cơ sở suốt 5 năm qua, chị Huỳnh Thị Thủy (ấp Phước Mỹ) cho biết đây là công việc ổn định hiếm có ở vùng nông thôn. Công việc vừa sức, làm quanh năm. Mỗi tháng thu nhập ổn định khoảng 5 triệu đồng, đủ lo cho gia đình, con cái ăn học.
Theo bà Thảo, cơ sở luôn ưu tiên đào tạo việc làm và sử dụng lao động địa phương. Đây không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn góp phần nâng cao đời sống người dân, hạn chế tình trạng lao động rời quê tìm việc làm xa. Đây cũng là hướng đi bền vững, gắn phát triển kinh tế với trách nhiệm xã hội tại địa phương.
Giữa dòng chảy hiện đại khi nhiều nghề thủ công truyền thống dần mai một, mô hình khởi nghiệp từ cỏ bàng của bà Thảo mở ra một hướng đi đầy hy vọng. Từ việc khai thác hợp lý tài nguyên bản địa, kết hợp sáng tạo và nhạy bén với thị trường, nghề truyền thống không chỉ được hồi sinh mà còn vươn lên theo hướng bền vững, giữ người ở lại quê hương và giữ hồn cho làng nghề vùng biên An Giang.

Thanh Sang/vnanet.vn