Từ bãi đất hoang đến làng du lịch nổi tiếng giữa cao nguyên đá

Làng Văn hóa Du lịch Cộng đồng Dân tộc Mông ở thôn Pả Vi Hạ, xã Mèo Vạc (Tuyên Quang) nằm giữa cao nguyên đá Đồng Văn, dưới chân đèo Mã Pí Lèng, bao quanh bởi núi đá tai mèo, dòng Nho Quế và những cánh đồng tam giác mạch.

Điểm đến này được Cục Du lịch Quốc gia bình chọn là điểm du lịch cộng đồng tốt nhất Việt Nam năm 2025, trở thành một trong những địa chỉ nổi bật, thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế.

Không gian làng tái hiện đậm nét kiến trúc truyền thống của đồng bào Mông với những ngôi nhà trình tường, mái ngói âm dương, hàng rào đá cùng sân sinh hoạt cộng đồng, tạo nên dấu ấn riêng giữa vùng núi đá.

Làng H'Mông nằm giữa vùng cao nguyên đá, bao quanh bởi núi rừng

Ít ai hình dung khoảng 10 năm trước, nơi đây chỉ là bãi đất trống, hoang vu và lầy lội trước khi được quy hoạch xây dựng thành làng du lịch cộng đồng gắn với mục tiêu bảo tồn văn hóa bản địa.

Đề án được triển khai từ năm 2016 với định hướng lưu giữ không gian kiến trúc nguyên bản của đồng bào Mông, đồng thời tạo điểm nhấn phát triển du lịch và mở ra hướng sinh kế mới cho người dân địa phương.

Thời điểm bắt đầu, nhiều hộ dân còn e ngại vì thiếu kinh phí, kinh nghiệm và chưa hình dung hiệu quả của mô hình mới, trong khi đề án ban đầu chỉ dành cho đồng bào Mông.

Sau đó, phạm vi tham gia được mở rộng, khuyến khích nhiều dân tộc khác, người sinh sống ngoài Mèo Vạc, công nhân, viên chức và các hình thức liên danh, liên kết cùng đầu tư phát triển du lịch.

Làng được khởi công cuối năm 2016 và chính thức đón khách từ tháng 4.2019, với quy hoạch hơn 27.000m2, gồm 3 khu vực (A, B, C), hiện có 29 căn hộ do 19 hộ gia đình trực tiếp tham gia quản lý, kinh doanh dịch vụ cộng đồng.

Nơi đây tọa lạc trên diện tích hơn 27.000m2 với lối kiến trúc độc đáo

Pả Vi được nhiều du khách quốc tế biết đến từ những năm đầu hoạt động khi hình ảnh ngôi làng liên tục xuất hiện trên mạng xã hội và các chuyên trang du lịch, tạo sức lan tỏa rộng rãi.

Đến nay, khách quốc tế vẫn chiếm một nửa lượng lưu trú, chủ yếu đến từ Canada, Mỹ, Australia và nhiều quốc gia châu Âu, trong khi lượng khách Việt cũng dần tăng nhanh trong vài năm gần đây.

Người dân trong làng được đào tạo kỹ năng làm du lịch, quảng bá trên nền tảng số, đồng thời duy trì các nhóm kết nối để phối hợp phục vụ du khách và tổ chức các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Hiện toàn bộ cơ sở lưu trú tại Pả Vi đều được số hóa giúp du khách dễ dàng tiếp cận thông tin và đặt phòng trực tuyến, từ đó góp phần mở rộng thị trường khách trong và ngoài nước.

Cả làng hiện có 185 phòng khép kín (371 giường) và 17 phòng ngủ tập thể (203 giường) đáp ứng tối đa khoảng 800 khách mỗi ngày, với mỗi hộ trung bình khoảng 10 phòng, hộ nhiều nhất có khoảng 20 phòng riêng cùng phòng cộng đồng.

Giá phòng đôi dao động từ 400.000 đồng đến hơn 1 triệu đồng mỗi đêm, trong khi phòng cộng đồng có giá từ 200.000 đồng mỗi đêm, tùy thời điểm và loại hình lưu trú.

Vào mùa hè, lượng khách thường giảm, nhưng từ tháng 9 khi bước vào mùa hoa tam giác mạch và các lễ hội, nhiều homestay tại Pả Vi gần như luôn trong tình trạng kín phòng.

Ngày 30.7, trao đổi với PV, ông Chu Minh Quang - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ công xã Mèo Vạc (Phó Ban quản lý Làng Văn hóa DLCĐ dân tộc Mông Pả Vi Hạ xã Mèo Vạc) cho biết, theo ước tính, vào các dịp lễ, Tết, lượng lớn du khách tìm đến khu vực Mèo Vạc lựa chọn lưu trú tại Pả Vi nhờ không gian yên tĩnh và đậm bản sắc văn hóa.

Số liệu trong 6 tháng đầu năm 2026, lượng khách du lịch đến tăng đều, trong đó có thời điểm sau Tết Nguyên đán lượng khách tăng cao, ước tính đã đón tiếp hơn 60.000 lượt, số khách lưu trú qua đêm trên 50.000 khách, doanh thu dịch vụ du lịch ước đạt trên 5 tỉ đồng.

Cả làng hiện có 185 phòng khép kín và 17 phòng ngủ tập thể, đáp ứng tối đa khoảng 800 khách mỗi ngày

Bên cạnh kết quả tích cực, các hộ kinh doanh vẫn gặp khó khăn do chi phí điện, nước sinh hoạt cao, nhiều cơ sở phải tự đầu tư thiết bị lọc hoặc mua nước sạch phục vụ khách lưu trú.

Việc mở rộng quy mô cũng gặp trở ngại vì quỹ đất không còn nhiều, trong khi mục tiêu tăng cường sự tham gia của người Mông bản địa vào các hoạt động văn hóa cộng đồng vẫn đang được thúc đẩy.

Ngoài dịch vụ lưu trú và ăn uống, làng còn có sân chơi hình lục giác phục vụ biểu diễn văn hóa, văn nghệ truyền thống góp phần gìn giữ, quảng bá bản sắc dân tộc Mông đến du khách.

Các homestay vẫn giữ nền nhà trình tường, khung gỗ, mái ngói âm dương hai tầng và hàng rào đá, đồng thời bổ sung nội thất hiện đại, đáp ứng nhu cầu nghỉ dưỡng nhưng vẫn bảo tồn giá trị kiến trúc truyền thống.

Du khách có thể tham quan trong ngày hoặc nghỉ qua đêm để trải nghiệm đời sống bản địa, thưởng thức văn hóa Mông và cảm nhận không gian đặc trưng giữa vùng núi đá Đồng Văn, nơi bảo tồn hài hòa thiên nhiên với bản sắc cộng đồng.

Một số hình ảnh do PV ghi nhận:

Làng du lịch cộng đồng H'Mông thiết kế độc đáo với không gian mở, thân thiện với thiên nhiên

Các căn nhà mái ngói âm dương, thiết kế lối kiến trúc người đồng bào dân tộc Mông

Bờ rào đá xếp theo kỹ thuật đặc trưng của đồng bào nơi đây

NGUYỄN HOÀN