Tu-22M3M và tương lai của Backfire

Một thiết kế bắt đầu được phát triển từ cuối thập niên 1960 vẫn tiếp tục được Nga hiện đại hóa trong thế kỷ XXI. Câu chuyện của Tu-22M3 cho thấy tuổi đời của một khung thân không phải yếu tố duy nhất quyết định khả năng tiếp tục phục vụ.

Tu-22M3 có một lợi thế mà Nga vẫn cần. Đây là oanh tạc cơ mang tên lửa tầm xa, có tốc độ siêu thanh, cánh cụp biến đổi và khả năng tấn công cả mục tiêu trên biển lẫn trên đất liền.

UAC, tập đoàn chế tạo máy bay Nga, hiện mô tả Tu-22M3 là máy bay mang tên lửa - oanh tạc cơ tầm xa được thiết kế để tiêu diệt mục tiêu mặt biển và mặt đất bằng tên lửa dẫn đường và bom. Nhà sản xuất công bố tầm hoạt động tác chiến từ sân bay căn cứ lên tới 2.200 km.

Tốc độ siêu thanh là yếu tố thứ nhất. Tu-22M3 không phải máy bay tàng hình, nhưng khả năng đạt tốc độ cao giúp rút ngắn thời gian tiếp cận và rời khu vực tác chiến.

Đây là đặc tính khác biệt đáng kể so với Tu-95MSM, vốn sử dụng động cơ turboprop và được tối ưu cho vai trò mang tên lửa hành trình tầm xa.

UAC hiện xác định Tu-95MSM là phiên bản hiện đại hóa của Tu-95MS, dòng máy bay mang tên lửa chiến lược.

Yếu tố thứ hai là vũ khí. Tu-22M3 được thiết kế để mang tên lửa tầm xa, đồng thời vẫn có khả năng sử dụng bom.

Điều này cho phép máy bay đảm nhiệm nhiều dạng nhiệm vụ hơn thay vì chỉ đóng vai trò một nền tảng mang tên lửa hành trình.

Khả năng tấn công mục tiêu trên biển và đất liền cũng khiến Tu-22M3 có vị trí riêng trong cấu trúc lực lượng hàng không tầm xa Nga.

Trong khi đó, Tu-160M thuộc một nhóm khác. Đây là oanh tạc cơ mang tên lửa chiến lược liên lục địa, có kích thước và khối lượng lớn hơn, được thiết kế cho nhiệm vụ mang tên lửa hành trình tầm xa.

UAC xác định Tu-160 là máy bay chiến đấu siêu thanh lớn nhất trong lịch sử hàng không quân sự và Tu-160M là phiên bản hiện đại hóa sâu.

Tu-22M3M vì thế không phải bản sao thu nhỏ của Tu-160M. Nó đảm nhiệm một khoảng trống giữa máy bay mang tên lửa chiến lược và các nền tảng tầm xa khác.

Cùng với đó, Nga có thể hiện đại hóa phần điện tử mà không cần thiết kế lại toàn bộ khung thân.

Đây chính là hướng đi của Tu-22M3M, với phần lớn hệ thống điện tử hàng không được thay mới và khả năng tiếp tục tích hợp vũ khí hiện đại.

Ở phía trước, Nga còn phát triển PAK DA, chương trình máy bay ném bom thế hệ mới nhằm tạo ra nền tảng khác với những thiết kế Tu-95, Tu-160 và Tu-22M3.

Tuy nhiên, khi PAK DA chưa trở thành lực lượng thay thế trên quy mô lớn, Tu-22M3M vẫn còn nhiệm vụ riêng.

Đó cũng là lý do “Backfire” chưa biến mất. Tu-22M3M không phải một thiết kế mới, nhưng là một nền tảng mà Nga vẫn có thể tiếp tục khai thác bằng cách thay đổi hệ thống điện tử, vũ khí và thiết bị điều khiển.

Sau hơn 40 năm, giá trị của dòng máy bay này nằm không chỉ ở tốc độ siêu thanh mà còn ở khả năng thích nghi của một thiết kế đã chứng minh được khả năng nâng cấp qua nhiều thế hệ.

Việt Hùng