Từ 15/5 một quy định mới về mua bán thuốc chính thức có hiệu lực, người dân cần đặc biệt chú ý khung hình phạt có thể lên tới 200 triệu đồng

Từ ngày 15/5/2026, Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế chính thức có hiệu lực, với nhiều điều khoản bổ sung nhằm siết chặt quản lý hoạt động kinh doanh dược và khám bệnh, chữa bệnh.

Đáng chú ý, nghị định mới quy định mức phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng đối với hành vi bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc, đây là một bước đi quyết liệt nhằm hạn chế tình trạng mua bán thuốc tự phát, thiếu kiểm soát.

Hành vi bán thuốc yêu cầu kê đơn mà không có đơn của bác sĩ sẽ bị xử lý mạnh tay nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo khung hình phạt chung, mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân vi phạm trong lĩnh vực dược là 100 triệu đồng và đối với tổ chức là 200 triệu đồng. Mức phạt từ 10 đến 20 triệu đồng cũng được áp dụng cho hàng loạt hành vi vi phạm khác như: mua bán thuốc thử lâm sàng, thuốc thuộc danh mục hạn chế bán lẻ khi chưa được phép, hoặc kinh doanh thuốc kê đơn, thuốc kiểm soát đặc biệt qua phương thức thương mại điện tử trái quy định.

Bên cạnh các chế tài đối với cơ sở bán lẻ, Nghị định 90/2026 cũng quy định nghiêm ngặt đối với người hành nghề y dược. Cụ thể, hành vi người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh bán thuốc dưới mọi hình thức, trừ trường hợp pháp luật cho phép, sẽ bị xử phạt từ 20 đến 30 triệu đồng. Đối với các hành vi thuê, mượn hoặc cho thuê, cho mượn giấy phép, chứng chỉ hành nghề, mức phạt sẽ dao động từ 30 đến 40 triệu đồng.

Đặc biệt, công tác kiểm soát chất lượng thuốc nhập khẩu được đẩy lên mức cao nhất khi hành vi nhập khẩu thuốc, nguyên liệu làm thuốc đã hết hạn sử dụng có thể bị xử phạt đến 80 triệu đồng tùy theo giá trị hàng hóa vi phạm. Đối với hàng hóa có giá trị từ 100 triệu đồng trở lên, mức phạt tiền được ấn định từ 70 đến 80 triệu đồng.

Khoản 6 Điều 60 Nghị định này nêu rõ mức xử phạt đối với hành vi nhập khẩu thuốc, nguyên liệu làm thuốc đã hết hạn dùng, căn cứ theo giá trị hàng hóa như sau:

Không chỉ dừng lại ở hình thức phạt tiền, các tổ chức và cá nhân vi phạm còn phải đối mặt với những biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc. Các loại thuốc và nguyên liệu làm thuốc vi phạm chất lượng hoặc hết hạn sử dụng buộc phải tái xuất hoặc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam; trong trường hợp không thể thực hiện tái xuất, cơ quan chức năng sẽ cưỡng chế tiêu hủy theo đúng quy định pháp luật.

Việc ban hành và thực thi Nghị định 90/2026 với những khung hình phạt tăng cao so với quy định hiện hành thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc lập lại trật tự kỷ cương ngành y tế, bảo vệ an toàn tính mạng và sức khỏe cho nhân dân trước các nguy cơ từ thuốc giả, thuốc kém chất lượng và việc sử dụng thuốc sai quy định.

Không chỉ dừng lại ở hình thức phạt tiền, các tổ chức và cá nhân vi phạm còn phải đối mặt với những biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm khắc.

Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), từ năm 2020 đến 2023, Việt Nam có gần 300.000 ca tử vong do kháng kháng sinh. Tình trạng này xảy ra khi vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng biến đổi, không còn phản ứng với các loại thuốc vốn được tạo ra để tiêu diệt chúng. Hậu quả là người bệnh ốm nặng hơn, thời gian điều trị kéo dài, chi phí tốn kém và nguy cơ tử vong tăng cao.

Quy định mới cũng siết chặt nhóm hành vi liên quan đến nhân sự ngành dược. Cơ quan quản lý sẽ phạt 10-20 triệu đồng đối với những cá nhân cho thuê hoặc mượn chứng chỉ hành nghề. Với nhân viên đứng quầy bán lẻ thiếu bằng cấp chuyên môn, nhà chức trách áp dụng mức phạt 1-3 triệu đồng.

Các chuyên gia đánh giá quy định xử phạt mạnh tay này buộc người dân thay đổi thói quen tự chữa bệnh, phải đi khám và dùng thuốc đúng phác đồ.

Trên không gian mạng, Chính phủ cấm hoàn toàn hành vi bán thuốc kê đơn, thuốc hạn chế bán lẻ và các loại thuốc thuộc diện kiểm soát đặc biệt qua sàn thương mại điện tử. Các cơ sở muốn kinh doanh thuốc trực tuyến hợp pháp phải báo cáo cơ quan chức năng trước khi hoạt động.

Cơ quan quản lý cũng cấm các giao dịch mua bán thuốc thử lâm sàng, đưa thuốc do bệnh viện pha chế ra ngoài thị trường hoặc giao dịch thuốc hạn chế khi cơ quan thẩm quyền chưa cấp phép.

Đối với các chuỗi hệ thống lớn, chủ doanh nghiệp có nghĩa vụ minh bạch toàn bộ danh sách cơ sở trực thuộc và báo cáo ngay khi thay đổi người chịu trách nhiệm chuyên môn.

Các chuyên gia đánh giá quy định xử phạt mạnh tay này buộc người dân thay đổi thói quen tự chữa bệnh, phải đi khám và dùng thuốc đúng phác đồ. Đồng thời, quy định mới giúp các nhà thuốc và y bác sĩ đề cao trách nhiệm, chỉ kê đơn và bán kháng sinh trong trường hợp thực sự cấp thiết, kết hợp với việc nhà nước kiểm soát chặt nguồn kháng sinh trong ngành chăn nuôi.