TSMC di cư sang Mỹ và nỗi lo của Đài Loan

TSMC bắt đầu dịch chuyển sản xuất sang Mỹ

Lúc này, cộng đồng cư dân mạng Đài Loan (TQ) bắt đầu đặt ra một câu hỏi đầy chua chát: Liệu TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Co.) có đang biến thành "USMC" (United States Manufacturing Co.)? Nỗi lo sợ này không phải không có cơ sở khi gã khổng lồ đúc chip lớn nhất thế giới đã cam kết rót tới 165 tỉ USD vào đất Mỹ, một con số kỷ lục có thể còn tăng thêm nhờ các thỏa thuận thương mại song phương.

Tuy nhiên, đằng sau nỗi sợ hãi về việc bị "rút ruột" công nghệ hay mất đi vị thế độc tôn, câu chuyện mở rộng của TSMC thực chất là một nước cờ sinh tồn tất yếu. Trong bối cảnh Đài Loan đang phải đối mặt với những giới hạn vật lý khắc nghiệt tại quê nhà và áp lực địa chính trị ngày càng tăng, việc mang "lá chắn silicon" đi cắm chốt ở xứ người có thể chính là cách tốt nhất để bảo vệ hòn đảo này.

Bài toán nan giải về tài nguyên nội địa

Trong tâm thức của người dân và giới chính trị gia Đài Loan, sự thống trị tuyệt đối của TSMC trong ngành bán dẫn toàn cầu không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà nó là một tấm "bùa hộ mệnh" hay còn gọi là "lá chắn silicon". Logic của tấm lá chắn này rất đơn giản: Khi TSMC sản xuất hơn một nửa số lượng vi mạch trên toàn thế giới và nắm giữ tới 90% thị phần các dòng chip tiên tiến nhất (những bộ não điện tử vận hành từ iPhone cho đến các trung tâm dữ liệu AI của Nvidia) thì cả thế giới buộc phải bảo vệ Đài Loan.

Một cuộc xung đột quân sự tại eo biển này sẽ làm tê liệt nền công nghệ toàn cầu, và đó là cái giá mà không cường quốc nào muốn trả. Chính vì thế, khi TSMC mang những công nghệ tinh hoa nhất sang Mỹ, những người hoài nghi lo ngại rằng Washington sẽ không còn cảm thấy cấp bách trong việc bảo vệ Đài Loan nữa, một khi họ đã an toàn sở hữu chuỗi cung ứng ngay trên sân nhà. Thậm chí, nhà sáng lập huyền thoại Morris Chang cũng từng cảnh báo việc sản xuất chip tại Mỹ là một nỗ lực đắt đỏ và vô ích.

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào thực tế, việc TSMC cứ mãi cố thủ trong "chiếc áo" nội địa chật chội mới thực sự là một rủi ro hiện hữu. Đài Loan, dù được thiên nhiên ưu đãi, lại đang vấp phải những giới hạn vật lý không thể vượt qua để mở rộng quy mô sản xuất khổng lồ như hiện nay. Hơn một nửa diện tích hòn đảo là rừng rậm và núi non hiểm trở không thể quy hoạch công nghiệp.

Các khu công viên khoa học, nơi được chính quyền Đài Bắc ưu ái dành riêng cho công nghệ cao, đã chật ních với 18 nhà máy của TSMC và các đối tác khác. Đất đai đã thiếu, năng lượng lại càng là bài toán đau đầu hơn. Đài Loan phải nhập khẩu tới 95% năng lượng, và theo ước tính của S&P Global, chỉ riêng TSMC có thể sẽ ngốn tới gần 1/4 tổng sản lượng điện của cả hòn đảo vào năm 2030. Việc dồn quá nhiều áp lực lên một lưới điện vốn đã căng thẳng là một canh bạc mạo hiểm cho cả doanh nghiệp lẫn an sinh xã hội.

Chưa kể đến sự giận dữ của mẹ thiên nhiên. Quy trình sản xuất chip là một nghệ thuật của sự chính xác tuyệt đối, nơi một rung chấn nhỏ cũng có thể phá hủy hàng tháng trời lao động. Đài Loan lại nằm ngay trên vành đai lửa Thái Bình Dương, nơi động đất và bão lũ là chuyện thường ngày. Bài học đau thương vẫn còn nóng hổi khi trận động đất tháng 1 năm 2024 đã làm hỏng ít nhất 55.000 tấm wafer silicon quý giá. Hay thảm họa động đất mạnh 7,4 độ richter vào tháng 4 sau đó đã khiến TSMC thiệt hại tới 92 triệu USD.

Việc tập trung toàn bộ nguồn cung chip của thế giới vào một nơi vừa có rủi ro địa chính trị, vừa có nguy cơ thiên tai cao như vậy thực sự không mang lại lợi ích cho bất kỳ ai, kể cả chính Đài Loan. Do đó, việc mở rộng sang Mỹ không phải là sự tháo chạy, mà là sự phân tán rủi ro cần thiết để TSMC có thể tiếp tục lớn mạnh.

Ngoại giao bằng công nghệ

Thay vì lo lắng về việc bị Mỹ hóa, người dân Đài Loan có lẽ nên nhìn nhận TSMC như một đại sứ ngoại giao quyền lực nhất mà họ từng có. Rất ít thương hiệu Đài Loan có thể vươn tầm ảnh hưởng toàn cầu như TSMC. Dù ASUS hay Acer đều là những cái tên lớn, nhưng mức độ phụ thuộc của thế giới vào TSMC lại nằm ở một đẳng cấp hoàn toàn khác.

Những khách hàng lớn nhất của họ là Apple và Nvidia, hai gã khổng lồ đang định hình lại tương lai nhân loại với ngành công nghiệp AI dự kiến đạt 4.800 tỉ USD vào năm 2033. Jensen Huang, CEO của Nvidia, trong chuyến thăm gần đây đã phải thừa nhận rằng sự thành công của công ty ông sẽ không thể tồn tại nếu thiếu Đài Loan. Trong bối cảnh Đài Loan bị hạn chế trên các diễn đàn ngoại giao chính thức do sức ép từ Bắc Kinh, vị thế độc tôn của TSMC trở thành tiếng nói khẳng định chủ quyền và sự hiện diện không thể thay thế của hòn đảo này trên trường quốc tế.

Nhu cầu của thế giới đối với chip tiên tiến là vô tận. Apple được cho là đã đặt trước một nửa sản lượng chip 2nm thế hệ mới của TSMC để giữ thế thượng phong cho iPhone. C.C. Wei, người đứng đầu TSMC, đã phải thốt lên rằng năng lực sản xuất hiện tại là "không đủ, không đủ và vẫn không đủ" để đáp ứng cơn khát của thị trường. Việc mở rộng sang Mỹ, vì thế, là con đường duy nhất để giải tỏa cơn khát này.

Tuy nhiên, hành trình này không trải hoa hồng. Những nhà máy đầu tiên tại Phoenix đã bị chậm tiến độ do thiếu hụt lao động tay nghề cao – một vấn đề nan giải tại Mỹ so với nguồn nhân lực cần cù và kỷ luật tại Đài Loan. Sự va chạm văn hóa doanh nghiệp cũng dẫn đến những vụ kiện tụng về phân biệt đối xử từ các nhân viên Mỹ, hay những tai nạn lao động đáng tiếc.

Dẫu vậy, khi TSMC học cách thích nghi với luật chơi và văn hóa mới tại Mỹ, người dân Đài Loan nên cổ vũ cho sự thành công này thay vì hoài nghi. Việc TSMC cắm rễ sâu vào lòng nước Mỹ không làm mất đi tấm lá chắn, mà ngược lại, nó buộc chặt lợi ích kinh tế và an ninh của siêu cường số một thế giới vào vận mệnh của công ty và hòn đảo này. Sự hiện diện của các nhà máy tại Arizona tạo ra một mối liên kết hữu cơ, biến quan hệ đối tác trở thành sự phụ thuộc lẫn nhau.

Giờ đây, "lá chắn silicon" không còn chỉ là khái niệm phòng thủ thụ động dựa vào địa lý, mà nó đã chuyển hóa thành một thế trận ngoại giao chủ động, nơi tự do và vị thế của Đài Loan được khẳng định thông qua những con chip nhỏ bé nhưng mang sức mạnh định đoạt cả tương lai công nghệ thế giới.

Bùi Tú