Truyền thông giáo dục chuyển đổi hành vi - Giải pháp quan trọng thực hiện Chiến lược dân số

Tư vấn sàng lọc sơ sinh cho sản phụ sau sinh tại Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa.

Đổi mới truyền thông, đưa chính sách đến gần người dân

Công tác dân số hiện nay không còn đơn thuần là vận động giảm sinh như trước mà hướng đến mục tiêu toàn diện hơn là nâng cao chất lượng dân số, duy trì mức sinh hợp lý, thích ứng với già hóa dân số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Để đạt mục tiêu đó, truyền thông được xác định là giải pháp đi trước một bước, giúp người dân thay đổi nhận thức, từ đó hình thành những hành vi có lợi cho sức khỏe của bản thân, gia đình và xã hội.

Tại Thanh Hóa, ngay từ đầu năm 2026, Chi cục Dân số đã tham mưu UBND tỉnh, Sở Y tế ban hành nhiều kế hoạch, chương trình nhằm triển khai đồng bộ công tác dân số trên địa bàn; xây dựng các chương trình về truyền thông dân số, điều chỉnh mức sinh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, nâng cao chất lượng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình, sàng lọc trước sinh và sơ sinh... tạo cơ sở để các địa phương triển khai thống nhất.

Dù còn gặp nhiều khó khăn khi đầu mối triển khai công tác dân số được chuyển về 166 xã, phường với đội ngũ cán bộ kiêm nhiệm, chưa đồng đều về chuyên môn, song ngành dân số vẫn duy trì nhiều hình thức truyền thông đa dạng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, đã có 4 bài báo về công tác dân số ở Thanh Hóa được đăng tải, 112 lượt phát thanh, 53 tin, bài trên nền tảng số, treo 46 băng rôn tuyên truyền và tổ chức 437 cuộc tư vấn trực tiếp tại cơ sở. Cùng với đó, 228 cộng tác viên dân số của 45 xã, phường được tập huấn nâng cao kỹ năng truyền thông, tư vấn và vận động người dân.

Bác sĩ khám sàng lọc, tư vấn chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ ở xã Trung Lý.

Tại xã miền núi Trung Lý, nơi điều kiện đi lại còn nhiều khó khăn và trình độ dân trí không đồng đều, truyền thông trực tiếp vẫn là phương thức phát huy hiệu quả rõ rệt. Bên cạnh các buổi tuyên truyền lồng ghép tại hội nghị, sinh hoạt thôn, bản, đội ngũ cộng tác viên dân số còn kiên trì đến từng hộ gia đình để tư vấn về chăm sóc sức khỏe sinh sản, khám sức khỏe trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, cũng như nâng cao nhận thức về chất lượng dân số.

Y sĩ đa khoa Lương Thị Chòn, cộng tác viên dân số tại địa phương, chia sẻ: Mỗi gia đình có hoàn cảnh, nếp sống và nhận thức khác nhau nên cách tuyên truyền cũng phải linh hoạt. Có những hộ chúng tôi phải đến nhiều lần, kiên trì giải thích thì mới dần thay đổi suy nghĩ. Khi người dân hiểu được ý nghĩa của việc khám sức khỏe trước khi kết hôn, chăm sóc sức khỏe sinh sản hay đưa phụ nữ mang thai đi sàng lọc trước sinh thì họ chủ động tham gia, không còn tâm lý e ngại hay chờ cán bộ vận động như trước.

Song song với truyền thông trực tiếp, nhiều địa phương còn sử dụng hiệu quả mạng xã hội, nhóm Zalo của thôn, tổ dân phố, fanpage của trạm y tế để chuyển tải các thông điệp dân số dưới dạng video ngắn, infographic, hình ảnh trực quan. Nhờ đó, kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản, khám sức khỏe trước khi kết hôn, lợi ích của sàng lọc trước sinh, sơ sinh hay chăm sóc người cao tuổi được lan tỏa nhanh hơn, tiếp cận hiệu quả nhóm thanh niên và người trong độ tuổi sinh sản. Những hoạt động truyền thông liên tục, đa dạng đã góp phần đưa chính sách dân số đến gần người dân hơn, tạo tiền đề cho sự thay đổi về nhận thức trong cộng đồng.

Chuyển đổi hành vi - chìa khóa nâng cao chất lượng dân số

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, mục tiêu của công tác truyền thông dân số trong giai đoạn hiện nay không chỉ dừng lại ở việc phổ biến kiến thức mà hướng tới thay đổi hành vi của từng cá nhân và từng gia đình. Nội dung truyền thông tập trung vận động nam, nữ thanh niên kết hôn đúng độ tuổi, không sinh con quá muộn, sinh đủ hai con, chủ động khám sức khỏe trước khi kết hôn, chăm sóc sức khỏe sinh sản, thực hiện sàng lọc trước sinh, sơ sinh và dự phòng vô sinh; đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa truyền thông với cung cấp các dịch vụ dân số và chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Là một trong những sản phụ được tư vấn thực hiện đầy đủ các dịch vụ sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh tại Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa, chị Nguyễn Thanh Nga, phường Hạc Thành chia sẻ: "Trước đây, gia đình tôi vẫn nghĩ chỉ cần em bé chào đời khỏe mạnh là yên tâm. Tuy nhiên, trong quá trình khám thai và sinh con tại bệnh viện, được các bác sĩ tư vấn sâu về ý nghĩa của các xét nghiệm sàng lọc, giúp phát hiện sớm nhiều bệnh lý bẩm sinh để có hướng điều trị kịp thời.

Vì thế, chúng tôi quyết định thực hiện đầy đủ các xét nghiệm theo hướng dẫn. Tôi thấy đây là việc rất cần thiết, không chỉ giúp gia đình yên tâm hơn mà còn là cơ hội để bảo vệ sức khỏe của con ngay từ những ngày đầu đời. Tôi mong các bậc cha mẹ khi sinh con đều chủ động thực hiện sàng lọc sơ sinh để con có điều kiện phát triển khỏe mạnh".

Việc sàng lọc sơ sinh là một trong những giải pháp quan trọng nhằm phát hiện sớm một số bệnh lý bẩm sinh nguy hiểm để can thiệp kịp thời.

Theo Thạc sĩ, Bác sĩ CKII Mai Quang Trung, Phó Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Thanh Hóa, sàng lọc sơ sinh là một trong những giải pháp quan trọng nhằm phát hiện sớm một số bệnh lý bẩm sinh nguy hiểm nhưng chưa có biểu hiện lâm sàng ngay sau sinh. Việc phát hiện và can thiệp kịp thời sẽ giúp trẻ có cơ hội điều trị hiệu quả, hạn chế di chứng, góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Ông Lê Bá Thắng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Dân số Thanh Hóa nhấn mạnh: Trong giai đoạn hiện nay, truyền thông dân số phải hướng tới thay đổi nhận thức và hành vi của người dân. Mỗi nhóm đối tượng có đặc điểm khác nhau nên cần lựa chọn nội dung và hình thức truyền thông phù hợp. Mục tiêu của truyền thông dân số không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin mà quan trọng hơn là tạo sự chuyển đổi về nhận thức và hành vi của mỗi người dân. Khi người dân chủ động khám sức khỏe trước khi kết hôn, thực hiện sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh, chăm sóc sức khỏe sinh sản và nuôi dạy con khoa học, đó chính là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của công tác truyền thông.

Một buổi truyền thông về bệnh Thalasemia tại xã Tam Chung.

Thực tế, việc nâng cao chất lượng dân số trên địa bàn tỉnh đang được triển khai đồng bộ với nhiều chương trình như: củng cố hệ thống thông tin chuyên ngành dân số, điều chỉnh mức sinh phù hợp, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, mở rộng tầm soát trước sinh và sơ sinh, nâng cao chất lượng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình... Đây đều là những chương trình có mối liên hệ chặt chẽ với công tác truyền thông giáo dục chuyển đổi hành vi.

“Trong thời gian tới, Chi cục Dân số Thanh Hóa xác định tiếp tục đẩy mạnh truyền thông về dân số và phát triển; tăng cường hướng dẫn các xã, phường triển khai các chương trình, đề án; nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác dân số cơ sở; mở rộng các hoạt động sàng lọc trước sinh, sơ sinh, chăm sóc người cao tuổi và nâng cao chất lượng dịch vụ dân số - kế hoạch hóa gia đình. Đồng thời, phối hợp với các sở, ngành, đoàn thể xây dựng các chuyên trang trên báo chí, thực hiện các phóng sự truyền hình, sản xuất các sản phẩm truyền thông hiện đại, tập trung tuyên truyền Luật Dân số và các văn bản hướng dẫn thi hành” - Ông Lê Bá Thắng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Dân số Thanh Hóa cho biết thêm.

Có thể khẳng định, trong bối cảnh công tác dân số đang chuyển từ mục tiêu “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”, truyền thông giáo dục chuyển đổi hành vi ngày càng giữ vai trò then chốt. Khi mỗi người dân hiểu đúng, lựa chọn đúng và chủ động thay đổi hành vi vì sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng, những mục tiêu về duy trì mức sinh hợp lý, nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với già hóa dân số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ từng bước được hiện thực hóa.

Đó cũng chính là nền tảng để Thanh Hóa thực hiện hiệu quả Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030, góp phần xây dựng nguồn nhân lực khỏe mạnh, chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Tô Hà