Truy trách nhiệm của người livestream khi 'nổ' quá đà về sản phẩm

Chiều 13.11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Thương mại điện tử.

Phân loại “người livestream có ảnh hưởng lớn”

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (Tây Ninh) cho rằng dư luận tâm tư, lo lắng việc người nổi tiếng bán hàng qua phiên livestream với doanh thu lớn nhưng quảng cáo sai sự thật, bán hàng giả/hàng kém chất lượng, hoặc né trách nhiệm sau khi người tiêu dùng phản ánh.

Trong dự thảo luật đã xác định tương đối đầy đủ trách nhiệm của 3 chủ thể chính trong hoạt động livestream bán hàng gồm: người bán, người livestream và nền tảng.

Tuy nhiên, theo bà Thúy, khi đối chiếu với một số tình huống trong thực tế, như người nổi tiếng livestream bán hàng kém chất lượng, "thổi phồng" công dụng, hoặc dùng kỹ thuật “seeding ảo” để thao túng niềm tin người mua - thì vẫn còn một số khoảng trống cần được làm rõ để tăng tính khả thi.

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy (Tây Ninh)

Thứ nhất, nghĩa vụ “không cung cấp thông tin gian dối” của người livestream mang tính nguyên tắc, nhưng dự thảo luật chưa làm rõ cơ chế kiểm soát trước khi phát sóng đối với các mặt hàng có nguy cơ tác động đến sức khỏe cộng đồng.

Thứ hai, quy định lưu trữ dữ liệu livestream tối thiểu 1 năm có thể chưa đủ bảo đảm khi xảy ra tranh chấp hoặc xử lý vi phạm kéo dài. Ngoài ra, dự thảo chưa nói rõ quyền tiếp cận bản ghi livestream của người tiêu dùng khi có tranh chấp...

Thứ ba, trường hợp người livestream đưa ra thông tin vượt quá nội dung quảng cáo đã được xác nhận thì vẫn chưa có cơ chế xử lý riêng, nhất là trách nhiệm liên đới với người bán.

Thứ tư, nền tảng hiện chỉ bị ràng buộc về nghĩa vụ gỡ bỏ nội dung vi phạm, chưa có quy định liên quan đến kiểm soát thuật toán đề xuất/ưu tiên hiển thị livestream - trong khi đây là một yếu tố bị cho là góp phần tạo hiệu ứng lôi kéo mua hàng theo “đám đông ảo”.

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy đề xuất bổ sung cơ chế kiểm soát trước khi phát trực tiếp đối với các phiên livestream quảng cáo công dụng đặc biệt (đối với sản phẩm ảnh hưởng sức khỏe như thực phẩm chức năng, mỹ phẩm). Quy định theo hướng người bán hoặc người livestream phải cung cấp hồ sơ sản phẩm cho nền tảng thương mại điện tử để rà soát có điều kiện.

Ngoài ra, làm rõ trách nhiệm liên đới của người livestream trong trường hợp đưa thông tin vượt quá hoặc sai lệch so với hồ sơ hàng hóa do người bán cung cấp; kèm theo biện pháp xử lý bổ sung như cấm livestream trong một thời gian nhất định.

Đề nghị làm rõ trách nhiệm liên đới của người livestream nếu đưa thông tin sai lệch so với hồ sơ hàng hóa do người bán cung cấp

Một yếu tố nữa là mở rộng thời hạn lưu trữ dữ liệu livestream lên 2 năm và quy định nghĩa vụ cung cấp bản ghi, bình luận, bằng chứng chốt đơn cho người tiêu dùng hoặc cơ quan có thẩm quyền khi có tranh chấp hoặc yêu cầu điều tra.

Song song đó, cần bổ sung nghĩa vụ nền tảng kiểm soát bình luận "seeding ảo", cảnh báo khi phát hiện lưu lượng tương tác bất thường; xem xét phân loại “người livestream có ảnh hưởng lớn” hoặc “phiên livestream có doanh thu lớn” để áp dụng cơ chế kiểm soát chặt hơn, tương tự cách nhiều quốc gia đã và đang thực hiện..

Thách thức về yêu cầu lưu trữ dữ liệu livestream bán hàng

Còn theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (TP.Hải Phòng), cần cân nhắc quy định "yêu cầu các nền tảng thương mại điện tử phải lưu trữ toàn bộ dữ liệu hình ảnh, âm thanh của hoạt động livestream bán hàng trong thời gian ít nhất 1 năm kể từ thời điểm bắt đầu truyền phát".

Theo bà Nga, các video livestream thường có dung lượng rất lớn, có những phiên live bán hàng có thời gian lên tới vài giờ. Trong khi, mỗi ngày trên một nền tảng thương mại điện tử đều diễn ra rất nhiều phiên livestream.

Do đó, việc yêu cầu lưu trữ hình ảnh, âm thanh của tất cả các phiên livestream trong thời gian ít nhất 1 năm sẽ kéo theo chi phí rất lớn đối với doanh nghiệp kinh doanh nền tảng thương mại điện tử.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (TP.Hải Phòng)

Bà Nga đánh giá yêu cầu này vượt quá khả năng của nhiều doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp nhỏ, các doanh nghiệp startup trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Qua đó tạo nên thách thức cạnh trạnh giữa các nền tảng thương mại điện tử của Việt Nam với các nền tảng thương mại điện tử quốc tế xuyên biên giới có nguồn lực vượt trội. Việc lưu trữ các video cũng sẽ kéo theo vấn đề về bảo mật dữ liệu cá nhân, rủi ro rò rỉ thông tin.

“Vì vậy, đối với nội dung này, tôi đề nghị quy định cho phép lưu trữ có chọn lọc theo loại hàng hóa bán tại các phiên livestream, mức độ rủi ro về khiếu nại của người mua sau phiên livestream; không áp dụng yêu cầu lưu trữ tràn lan và cào bằng đối với tất cả các phiên livestream, các loại hàng hóa”, đại biểu Nga đề xuất, đồng thời cho rằng có thể cho phép chủ quản nền tảng thương mại điện tử sử dụng bản ghi tóm tắt để lưu trữ thay vì lưu giữ toàn bộ video.

Cũng theo đại biểu Nga, trong dự thảo luật chưa có quy định riêng để bảo vệ trẻ em và trẻ vị thành niên khi tham gia các livestream bán hàng.

Vì vậy, để bảo vệ nhóm đối tượng này trước những livestream có nội dung không phù hợp, độc hại đối với trẻ em, cần bổ sung quy định nền tảng thương mại điện tử phải kiểm soát, phân loại nội dung livestream theo độ tuổi; hiển thị cảnh báo khi nội dung có yếu tố nhạy cảm, nguy hiểm hoặc không phù hợp với trẻ em.

Khi phát hiện các livestream có nội dung không phù hợp với thuần phong mỹ tục, văn hóa, quy định pháp luật, gây hại cho trẻ em, cần có cơ chế báo cáo, phối hợp giữa nền tảng và cơ quan quản lý để gỡ bỏ nhanh đối với nội dung livestream đó”, đại biểu Nga đề nghị.

Lam Thanh