Trường nghề số hóa để thu hút thí sinh

Sinh viên Trường Cao đẳng Đại Việt Sài Gòn trong giờ thực hành công nghệ ô tô. Ảnh: NTCC

Đây là tín hiệu cho thấy trường nghề đang chuyển mình theo hướng hiện đại, tiệm cận chuẩn công nghiệp 4.0.

Từ trải nghiệm “ảo” nhưng “thật”

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt giữa các hệ đào tạo, các trường nghề đang phải đối mặt với áp lực lớn trong việc thu hút người học khi tâm lý xã hội còn nặng nề với lựa chọn học nghề. Trao đổi về vấn đề này, ông Dương Đình Cương - Tổng Giám đốc Global Study, chuyên gia có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn giáo dục và du học nghề, nhận định, tâm lý chọn trường của phụ huynh và học sinh đã có sự chuyển dịch đáng kể.

Qua các đợt tư vấn tuyển sinh gần đây, phản ứng của cả học sinh lẫn phụ huynh đã thay đổi rõ so với trước. Nếu trước đây các em chủ yếu quan tâm đến học phí, thời gian học hay cơ hội việc làm sau tốt nghiệp, thì nay các mô hình thực hành số hóa như phòng mô phỏng, xưởng thực hành ảo, học liệu số hay ứng dụng công nghệ trong giảng dạy lại trở thành điểm nhấn thu hút sự chú ý.

Thực tế tại các ngày hội tư vấn, những gian hàng trang bị kính thực tế ảo (VR) để trải nghiệm nghề hàn, sơn ô tô hay điều khiển robot luôn chật kín học sinh. Sự tò mò ban đầu nhanh chóng chuyển thành hứng thú khi các em được trực tiếp thao tác.

Theo ông Cương, việc “trải nghiệm thử” công nghệ ngay tại các gian tư vấn tác động mạnh đến thế hệ học sinh mới, khiến các em hào hứng, chủ động đặt câu hỏi và hình dung rõ ràng hơn về nghề nghiệp tương lai. Từ đó, phụ huynh yên tâm khi thấy môi trường học tập ngày càng hiện đại, an toàn, bám sát thực tiễn sản xuất của doanh nghiệp, thay vì chỉ học nghề truyền thống.

Rõ ràng, số hóa không chỉ giúp nâng cao chất lượng mà còn là chìa khóa để “tái định vị” thương hiệu trường nghề. Hình ảnh người công nhân hay kỹ thuật viên tương lai không còn gắn liền với lao động chân tay đơn thuần, mà là những nhân sự làm chủ công nghệ, thao tác trên các thiết bị hiện đại.

Ông Cương cho biết thêm, khi công nghệ được đưa vào giảng dạy và thực hành, hình ảnh “lấm lem, vất vả” dần được thay thế bằng môi trường học tập chuyên nghiệp, thông minh và giàu tính sáng tạo.

“Trong bối cảnh hiện nay, một trường nghề hiện đại, số hóa mạnh mẽ sẽ có lợi thế rõ rệt và hoàn toàn có thể cạnh tranh sòng phẳng với các loại hình đào tạo khác trong việc thu hút thí sinh. Bởi lẽ, đích đến cuối cùng của người học là kỹ năng nghề nghiệp vững chắc và khả năng thích ứng với môi trường doanh nghiệp - nơi chuyển đổi số đang diễn ra từng ngày”, ông Cương nhận định.

Học sinh trong hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp tại Trường Cao đẳng nghề TPHCM. Ảnh: NTCC

Giải bài toán “chi phí - an toàn” và kích thích tư duy người học

TS Nguyễn Quang Tiệp - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đào tạo Kinh tế Quốc tế, cho rằng công nghệ đã mang lại lời giải cho bài toán kinh tế mà các trường nghề trăn trở nhiều năm qua. Công nghệ mô phỏng và thực tế ảo (VR/AR) thực sự là cuộc cách mạng, giải quyết được “điểm nghẽn” kinh điển của đào tạo nghề là mâu thuẫn giữa chi phí đào tạo và tần suất thực hành.

Trước đây, với các ngành như hàn, cắt gọt kim loại hay sửa chữa ô tô, mỗi lần sinh viên thực hành sai là một lần tiêu tốn phôi liệu, que hàn, thậm chí gây hỏng hóc thiết bị đắt tiền. Điều này khiến các trường buộc phải hạn chế vật tư, dẫn đến thời gian thực hành thực tế của mỗi em bị giảm. Với công nghệ mô phỏng, người học có thể làm sai và làm lại hàng trăm lần trên máy mà không tốn chi phí nguyên vật liệu, đồng thời bảo đảm an toàn tuyệt đối, không lo cháy nổ hay tai nạn lao động.

Không chỉ tiết kiệm chi phí, công nghệ còn mở ra những góc nhìn mà mắt thường không thể thấy. TS Tiệp phân tích, công nghệ cho phép người học “nhìn xuyên thấu” vào bên trong chi tiết máy, cấu trúc động cơ đang hoạt động hay các mạch điện ngầm - điều mà thực hành trên máy thật không thể thực hiện trừ khi tháo rã toàn bộ thiết bị.

Sự thay đổi về công cụ dẫn đến chuyển dịch tất yếu về phương pháp sư phạm, từ tư duy “cầm tay chỉ việc” sang “tư duy trước, hành động sau”. Thay vì thầy cầm tay trò uốn từng đường hàn ngay lập tức, sinh viên phải thao tác chuẩn xác trên môi trường số, hiểu rõ quy trình, rèn luyện phản xạ cơ bắp, rồi mới bước ra xưởng thực hành thật.

Một số ý kiến lo ngại việc học trên máy tính quá nhiều có thể làm “cùn” đi kỹ năng tay nghề, biến sinh viên thành những “thợ ảo”, giỏi lý thuyết nhưng vụng về khi cầm kìm, cầm búa.

Giải đáp băn khoăn này, TS Nguyễn Quang Tiệp cho rằng nếu coi công nghệ là bước đệm, hiệu quả sẽ tăng gấp bội, đặc biệt trong việc giữ lửa đam mê cho sinh viên - thế hệ Gen Z. Lo ngại số hóa làm giảm kỹ năng thực tế là có cơ sở nếu lạm dụng mô phỏng để thay thế hoàn toàn thực hành, nhưng nếu xem đó là bước đệm thì kết quả lại khác.

Phương pháp cũ thường bắt đầu bằng lý thuyết dài dòng, sau đó phải chờ đợi luân phiên để được tiếp cận máy móc, gây nhiều “thời gian chết”, dễ nhàm chán và mất tập trung. Ngược lại, khi áp dụng công nghệ số, bài giảng trở nên trực quan như một trò chơi nhập vai, sinh viên được tương tác ngay, hệ thống chấm điểm lỗi sai theo thời gian thực.

Chính yếu tố “game hóa” trong học tập đã đánh trúng tâm lý thích chinh phục của giới trẻ. Sự tò mò, mong muốn làm chủ công nghệ và đạt điểm cao trên hệ thống mô phỏng tạo ra động lực rất lớn. Khi đã thành thạo trên máy ảo, sự háo hức được trải nghiệm trên máy thật sẽ tăng lên, khiến giờ thực hành xưởng trở nên quý giá và hiệu quả hơn.

Điều này xóa bỏ cảm giác “ngại bẩn, ngại khó” ban đầu, giúp sinh viên gắn bó với nghề từ chính đam mê công nghệ. Tuy nhiên, suất đầu tư cho các hệ thống mô phỏng, phòng thực tế ảo hay máy móc tích hợp công nghệ số là rất lớn. Trong bối cảnh nguồn lực tài chính của nhiều cơ sở còn hạn chế, việc “chạy đua” mua sắm thiết bị thiếu quy hoạch có thể dẫn đến lãng phí.

“Do đó, các trường cần có chiến lược tập trung đầu tư thay vì dàn trải theo phong trào; ưu tiên nguồn lực cho các ngành nghề trọng điểm, mũi nhọn hoặc hướng tới mô hình xây dựng các trung tâm thực hành số hóa dùng chung giữa các trường trong cùng khu vực để tối ưu hiệu quả sử dụng”, TS Tiệp nhấn mạnh.

Lâm Ngọc