Trung tâm vận tải biển lớn nhất Trung Đông chịu áp lực vì phong tỏa Hormuz

Cảng hàng hoá Jebel Ali. Ảnh: Wikimedia Commons

Theo tờ Financial Times (FT) của Anh, trong những tuần đầu của cuộc xung đột xung quanh Iran, hoạt động vận chuyển hàng hóa qua cảng Jebel Ali đã giảm hơn 90%. Khối lượng hàng hóa giảm mạnh khi trung bình chỉ có 17 tàu mỗi ngày đi qua trong tuần tính đến ngày 28/8, so với 135 tàu mỗi ngày trước khi Mỹ phát động chiến tranh nhằm vào Iran. Việc vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz vẫn trầm lắng ngay cả sau thỏa thuận tạm thời hồi tháng 6 nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn và dần mở lại tuyến đường thủy.

Trong hơn bốn thập kỷ, Jebel Ali đã là động lực thúc đẩy sự chuyển mình của Dubai từ một trung tâm thương mại khu vực thành một trong những trung tâm thương mại lớn nhất thế giới. Trước khi xung đột nổ ra, bốn nhà ga container của cảng, được trang bị hơn 110 cần cẩu, đã xử lý khoảng 40.000 đơn vị container 20 feet (TEU) mỗi ngày, theo Lloyd’s List.

Theo Eirik Hooper, cộng sự cấp cao tại công ty tư vấn hàng hải Drewry và cựu giám đốc điều hành của DP World, tình trạng “hoạt động không ổn định” của vận tải biển vùng Vịnh đặt ra “rủi ro sống còn” cho tiểu vương quốc. Ông cho biết Jebel Ali đã “đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của Dubai và mô hình kinh doanh của nó”.

Ý tưởng về Jebel Ali bắt nguồn từ lịch sử thương mại lâu đời của Dubai và vai trò cầu nối giao thông, thương mại giữa Ấn Độ và Anh khi tiểu vương quốc này là thuộc địa của Anh vào thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.

Là ý tưởng của Sheikh Rashid bin Saeed Al Maktoum, người cai trị Dubai trong những năm 1970 và 1980, dự án ban đầu vấp phải chỉ trích là quá tham vọng vào thời điểm cảng hiện có của thành phố đang hoạt động chưa hiệu quả.

Tuy nhiên, theo Adeel Malik, phó giáo sư kinh tế phát triển tại Oxford, tầm nhìn của Sheikh Rashid “dựa trên thực tế và nhu cầu cụ thể của Dubai”, qua đó biến Jebel Ali thành nhiều hơn một cảng biển.

Một bước ngoặt quyết định đến vào năm 1985 với việc thành lập Khu Thương mại Tự do Jebel Ali, cho phép các công ty nhập khẩu linh kiện, sản xuất hoặc lắp ráp hàng hóa tại địa phương và tái xuất khẩu mà không cần thông qua chế độ hải quan thông thường. Hiện khu vực này là nơi đặt trụ sở của 12.000 công ty.

Mô hình kết hợp cảng biển, thương mại tự do cùng dòng chảy vốn, hàng hóa và lao động đã giúp Dubai xây dựng một nền kinh tế phi dầu mỏ đáng kể. Riêng cảng và khu thương mại tự do đã đóng góp hơn 1/5 GDP của tiểu vương quốc. Năm ngoái, Jebel Ali chiếm 30% doanh thu của DP World.

Tầm quan trọng chiến lược của Jebel Ali cũng thu hút các nhà đầu tư lớn từ bên ngoài. Quỹ hưu trí Canada Caisse de dépôt et placement du Québec năm 2022 đã chi 5 tỷ USD để mua 22% cổ phần trong một liên doanh bao gồm ba tài sản của Dubai, trong đó có cảng và khu thương mại tự do Jebel Ali. Sau đó, Hassana của Saudi Arabia đã đầu tư 2,4 tỷ USD để mua 10% cổ phần.

Trong khi đó, DP World cho biết khối lượng container tại các khu vực khác tiếp tục tăng trưởng 7-8% mỗi năm, giúp bù đắp sự sụt giảm tại Jebel Ali. Mạng lưới toàn cầu gồm 60 cảng tại 80 quốc gia cũng giúp tập đoàn duy trì hoạt động thương mại trong suốt cuộc xung đột.

Sự gián đoạn tại Jebel Ali cũng đặt ra câu hỏi liệu Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) có thể tạo ra những lựa chọn thay thế khả thi bên ngoài eo biển Hormuz hay không.

DP World đang lên kế hoạch xây dựng hai nhà ga cảng tại Fujairah, một tiểu vương quốc nằm trên bờ biển Vịnh Oman, trong nỗ lực rộng lớn hơn của UAE nhằm giảm sự phụ thuộc kinh tế vào eo biển này. Công ty cho biết các cơ sở này, với công suất khoảng một nửa so với Jebel Ali tùy thuộc vào loại hàng hóa, dự kiến mất khoảng hai năm để xây dựng.

Tuy nhiên, Fujairah vẫn nằm trong tầm bắn của tên lửa tầm ngắn của Iran và đã bị nhắm mục tiêu trong chiến tranh.

Các nhà khai thác khác cũng đang đầu tư vào các cảng ở vịnh Oman. Gulftainer đã công bố kế hoạch trị giá 2 tỷ USD nhằm tăng công suất tại Khor Fakkan ở tiểu vương quốc Sharjah, trong khi công ty vận tải biển Pháp CMA CGM cho biết sẽ đầu tư 400 triệu USD vào Sohar của Oman.

Ahmad al-Hassan, giám đốc điều hành của DP World GCC, cho biết tập đoàn vẫn tin tưởng vào triển vọng dài hạn của Jebel Ali nhưng đang tìm cách “xây dựng khả năng phục hồi” xung quanh cảng thông qua các khoản đầu tư tại bờ biển phía Đông của UAE.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc