Trung Quốc vượt Mỹ trên bảng xếp hạng TOP500 siêu máy tính nhanh nhất thế giới

Tuy nhiên, thành tích này chủ yếu phản ánh năng lực tính toán hiệu năng cao (HPC), trong khi giới chuyên gia cho rằng đây chưa phải là thước đo cho sức mạnh thực sự trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).

TRỞ LẠI TOP500 SAU BA NĂM, TRUNG QUỐC GIÀNH VỊ TRÍ SỐ MỘT

Theo bảng xếp hạng TOP500 công bố tháng 6/2026, siêu máy tính LineShine của Trung Quốc đạt hiệu năng 2,198 exaflop trên bài kiểm tra HPL (High Performance Linpack), vượt qua El Capitan của Mỹ - hệ thống trước đó giữ vị trí dẫn đầu với 1,809 exaflop.

LineShine được đặt tại Trung tâm Siêu máy tính Quốc gia Thâm Quyến (National Supercomputing Centre in Shenzhen) và sử dụng hoàn toàn các bộ xử lý do Trung Quốc tự thiết kế. Đây cũng là lần đầu tiên Trung Quốc trở lại bảng xếp hạng TOP500 sau ba năm ngừng gửi hệ thống tham gia đánh giá trong bối cảnh Mỹ siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với chip và công nghệ điện toán tiên tiến.

Việc LineShine xuất hiện đã nâng số lượng siêu máy tính đạt hiệu năng trên một exaflop theo chuẩn HPL từ bốn lên năm hệ thống, bao gồm LineShine, El Capitan, Frontier, Aurora và JUPITER Booster của Đức. Tuy nhiên, TOP500 cũng lưu ý rằng bảng xếp hạng chỉ phản ánh các hệ thống được chủ động gửi tham gia đánh giá, chứ không đại diện cho toàn bộ các siêu máy tính đang vận hành trên thế giới.

Mặc dù Trung Quốc giành lại vị trí dẫn đầu trên TOP500, nhiều chuyên gia được Reuters dẫn lời cho rằng điều này không đồng nghĩa LineShine là siêu máy tính mạnh nhất dành cho các tác vụ AI.

Theo họ, cần phân biệt rõ giữa năng lực tính toán hiệu năng cao truyền thống và sức mạnh xử lý các mô hình AI quy mô lớn, vốn phụ thuộc nhiều vào kiến trúc phần cứng và bộ tăng tốc chuyên dụng.

THÀNH TÍCH ẤN TƯỢNG NHƯNG CHƯA PHẢN ÁNH SỨC MẠNH AI

TOP500 xếp hạng các siêu máy tính chủ yếu dựa trên bài kiểm tra HPL, vốn đo tốc độ giải các hệ phương trình tuyến tính mật độ cao - một chuẩn đánh giá truyền thống trong lĩnh vực tính toán hiệu năng cao (HPC). Tổ chức này cũng nhấn mạnh không có một bài kiểm tra đơn lẻ nào có thể phản ánh toàn diện hiệu năng của một hệ thống.

Đối với HPL-MxP - bài kiểm tra sử dụng độ chính xác hỗn hợp, phù hợp hơn với các khối lượng công việc AI và hệ thống dùng nhiều bộ tăng tốc - LineShine chỉ đứng thứ tư với hiệu năng 7,92 exaflop. Trong khi đó, hệ thống lại dẫn đầu bài kiểm tra HPCG với mức 22 petaflop.

Theo TOP500, kết quả HPL-MxP của LineShine phù hợp với một kiến trúc chỉ sử dụng CPU, không tích hợp các bộ tăng tốc chuyên dụng cho tính toán độ chính xác thấp - thành phần vốn đóng vai trò quan trọng trong việc huấn luyện và vận hành các mô hình AI hiện đại.

Trung Quốc từng lần đầu vươn lên dẫn đầu TOP500 vào năm 2010 và nhiều lần thay phiên giữ vị trí số một với Mỹ và Nhật Bản. Ảnh: South China Morning Post

LineShine được xây dựng trên nền tảng LingKun do Trung Quốc phát triển, sử dụng bộ xử lý LX2 gồm 304 lõi, kết nối tốc độ cao LingQi và hệ điều hành Kylin OS. Toàn hệ thống có khoảng 13,79 triệu lõi xử lý, hoạt động ở xung nhịp 1,55 GHz.

Siêu máy tính này tiêu thụ khoảng 42,2 MW điện, đạt hiệu suất năng lượng 52,07 gigaflop trên mỗi watt.

Reuters dẫn lời các chuyên gia công nghệ và chính sách cho rằng vị trí số một của LineShine trên TOP500 không nên được hiểu là hệ thống dẫn đầu về AI. Jimmy Goodrich, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Xung đột và Hợp tác Toàn cầu thuộc Đại học California, nhận định nếu các hãng công nghệ vận hành hạ tầng AI quy mô lớn cùng tham gia TOP500, LineShine sẽ khó lọt vào nhóm năm hệ thống mạnh nhất.

Thực tế, phần lớn các hạ tầng AI lớn hiện nay thuộc sở hữu của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây như Microsoft, Amazon hay Google. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này hầu như không gửi hệ thống của mình tham gia quy trình đánh giá của TOP500, khiến bảng xếp hạng không phản ánh đầy đủ năng lực điện toán AI toàn cầu.

Nghiên cứu do Epoch AI công bố năm 2025 cho thấy khoảng 80% tổng năng lực của các siêu máy tính AI trong bộ dữ liệu nghiên cứu thuộc về doanh nghiệp tư nhân, tăng mạnh so với khoảng 40% vào năm 2019. Mỹ chiếm khoảng 75% tổng năng lực AI trong bộ dữ liệu này, trong khi Trung Quốc chiếm khoảng 15%.

Epoch AI cũng ghi nhận hiệu năng của các siêu máy tính AI đã tăng gấp đôi sau mỗi chín tháng trong giai đoạn 2019-2025, còn chi phí đầu tư phần cứng và nhu cầu điện năng tăng gấp đôi mỗi năm.

Một ví dụ tiêu biểu là Colossus của xAI, được nghiên cứu này xác định là siêu máy tính AI có hiệu năng cao nhất trong bộ dữ liệu tính đến tháng 3/2025, với khoảng 200.000 chip AI được triển khai.

CUỘC ĐUA CÔNG NGHỆ TIẾP TỤC NÓNG LÊN DƯỚI SỨC ÉP KIỂM SOÁT XUẤT KHẨU

Trung Quốc từng lần đầu vươn lên dẫn đầu TOP500 vào năm 2010 và nhiều lần thay phiên giữ vị trí số một với Mỹ và Nhật Bản. Tuy nhiên, nước này đã ngừng gửi hệ thống tham gia bảng xếp hạng sau khi Mỹ liên tiếp áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm hạn chế khả năng tiếp cận chip tiên tiến và công nghệ điện toán, bắt đầu từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump và tiếp tục dưới thời Tổng thống Joe Biden.

Theo Addison Snell, CEO của Intersect360 Research, điểm đáng chú ý nhất không nằm ở việc LineShine đứng đầu bảng xếp hạng, mà ở quyết định của Trung Quốc quay trở lại TOP500.

Ông cho rằng động thái này cho thấy Bắc Kinh mong muốn đạt được sự công nhận từ cộng đồng quốc tế đối với năng lực thiết kế chip trong nước sau nhiều năm chịu sức ép từ các lệnh hạn chế công nghệ.

Dù vậy, các thông số kỹ thuật được công bố của LineShine không cho thấy hệ thống sử dụng các chip AI tiên tiến. Reuters nhận định nguyên nhân nhiều khả năng là các công cụ sản xuất loại chip này vẫn nằm trong danh mục bị Mỹ kiểm soát xuất khẩu.

Theo Cục Công nghiệp và An ninh thuộc Bộ Thương mại Mỹ, các quy định được ban hành vào tháng 12/2024 nhằm hạn chế khả năng Trung Quốc sản xuất chất bán dẫn tiên tiến và phát triển AI thông qua việc kiểm soát thiết bị chế tạo bán dẫn cùng một số phần mềm và công nghệ liên quan.

Jimmy Goodrich nhận định Trung Quốc dường như muốn sử dụng kết quả TOP500 để phản bác quan điểm cho rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, theo ông, các thông số kỹ thuật được công bố cũng đồng thời phản ánh những giới hạn nhất định của LineShine trong các ứng dụng AI.

Đáng chú ý, bảng xếp hạng TOP500 được công bố cùng tuần Tổng thống Mỹ Donald Trump ký các sắc lệnh hành pháp mới về điện toán lượng tử, trong đó có nhiều biện pháp nhằm tăng cường năng lực nghiên cứu và phát triển các công nghệ lượng tử của Mỹ.

Thanh Minh