Trung Quốc vỡ mộng với phim AI

Dù bùng nổ về số lượng, tỷ lệ thành công của phim ngắn AI lại thấp đến mức báo động, đẩy toàn ngành phim Trung Quốc vào một kỷ nguyên cạnh tranh khốc liệt chưa từng có.

Anh Tuấn

Theo báo cáo dữ liệu trong nửa đầu năm 2026 của DataEye, toàn mạng xã hội ở Trung Quốc đã có hơn 221.900 bộ phim ngắn AI mới được phát hành.

Tuy nhiên, chỉ có 1.055 tác phẩm đạt hơn 100 triệu lượt xem, đạt tỷ lệ 0,47%, và hơn 12.000 tác phẩm vượt mốc 10 triệu lượt xem (tỷ lệ 5,8%).

Trong khi đó, hơn 90% số phim ngắn do AI làm ra đều có lượng xem thấp, đánh dấu sự thay đổi sâu sắc trong cấu trúc ngành phim tại đất nước tỷ dân.

1.000 phim mới có 1 tác phẩm bùng nổ

QQ dẫn dữ liệu từ Hiệp hội Dịch vụ Nghe nhìn Mạng Trung Quốc cho thấy một thực tế choáng ngợp. Trong quý I/2026, trong 128.000 bộ phim mới ra mắt thì phim làm bằng AI đã chiếm tới 122.000 bộ, tức hơn 95%. Ở giai đoạn cao điểm, cứ mỗi 20 giây lại có một bộ phim AI mới lên sóng.

Một cảnh trong phim Hoắc Khứ Bệnh, phim ngắn được làm hoàn toàn bằng AI. Ảnh: Weibo.

Ngược lại, lượng phát hành phim do người thật đóng hàng tháng đã trượt dài từ 1.934 bộ hồi đầu năm xuống còn 1.629 bộ cho đến tháng 6 vừa qua.

Trọng tâm cạnh tranh của ngành phim ngắn tại Trung Quốc giờ đây đã hoàn toàn dịch chuyển sang cuộc đua về AI.

Quy mô thị trường này hiện đạt mốc 22 tỷ nhân dân tệ chỉ trong 5 tháng đầu năm và dự kiến chạm mốc 40 tỷ nhân dân tệ cho cả năm. Lượng người dùng phim AI nội địa đã vượt 600 triệu trong nửa đầu năm 2026.

Tuy nhiên, tỷ lệ thành công lại đang ở mức cực thấp khi tỷ lệ tạo ra "bom tấn" của toàn ngành chỉ vỏn vẹn 0,47%. Đáng chú ý, trong mảng phim hoạt hình AI, tỷ lệ này rớt xuống dưới 0,1%. Điều này đồng nghĩa 1.000 bộ phim hoạt hình AI ra mắt mới có một bộ phim thành công.

Sự bành trướng của AI đã quét sạch phim người đóng khỏi các bảng xếp hạng. Trên nền tảng Hongguo, top 10 bảng xếp hạng từng là sân chơi độc tôn của phim người đóng, nay đã co cụm lại chỉ còn 4 bộ.

Các thể loại đòi hỏi hiệu ứng thị giác mạnh như tiên hiệp, tận thế hay huyền ảo gần như vắng bóng hoàn toàn phim người đóng.

Theo bà Chen Lanyi, nhà sáng lập Shanghai Xiaqi Film & Television Media, việc tạo ra một bộ phim "bom tấn" AI đã có một công thức chung.

Làn sóng sản xuất phim bằng AI khiến nhiều người trong giới làm phim bất bình. Ảnh: Weibo.

Đó là cấu trúc tỷ lệ vàng cho từng tập, bao gồm 3 giây đầu là một hook hấp dẫn về mặt thị giác, đến giây 20 sẽ gây áp lực, phóng đại khủng hoảng của nhân vật chính. Từ giây 20 - 65 sẽ là bùng nổ điểm thỏa mãn cho khán giả, và sau đó là 15 giây cuối kết thúc bằng sự hồi hộp để níu chân người xem.

Vấn đề là gần như công thức này lại trở thành một tiêu chuẩn bắt buộc cho mọi phim ngắn Trung Quốc. Hậu quả là tốc độ sản xuất ngày càng nhanh, số lượng ngày càng nhiều và khiến khán giả phải ngao ngán.

"Một kịch bản khuôn mẫu khi thành công sẽ lập tức sinh ra vô số bản sao chỉ thay tên đổi họ. Khi người dùng bị bội thực bởi các cấu trúc cốt truyện giống hệt nhau, tỷ lệ nhấp chuột và tỷ lệ xem hết sẽ lao dốc, kéo theo việc thuật toán nền tảng hạ thấp trọng số đề xuất", bà Lanyi nhận xét.

Thay đổi cả ngành phim Trung Quốc

Không chỉ tấn công các bảng xếp hạng trên MXH, làn sóng AI còn ảnh hưởng trực diện vào những diễn viên thật. Theo QQ, trong nửa đầu năm 2026, hàng loạt đoàn làm phim tại phim trường Hoành Điếm không thể bấm máy, đẩy vô số diễn viên phim ngắn vào cảnh thất nghiệp.

Trước tình cảnh đó, những huyền thoại một thời như Vương Tổ Hiền, Ngô Khải Hoa đã chủ động cung cấp quyền khai thác hình ảnh AI cho các công ty. Bản hợp đồng này giúp họ thu về hàng chục triệu nhân dân tệ và nguồn thu tiếp tục gia tăng khi mỗi bộ phim được sản xuất.

Mới đây, Vương Tổ Hiền đã cho phép công ty NetEase Games tái tạo diện mạo của mình từ 20-30 tuổi. Bản thân nữ diễn viên không xuất hiện trong game, không tham gia bất kỳ hoạt động quảng bá ngoài đời thực nào.

Tuy nhiên, cuộc chơi này không dành cho tất cả. Các công ty AI có xu hướng ưu ái những diễn viên đã có danh tiếng và độ phủ sóng nhất định để tạo sức hút. Đối với diễn viên hạng trung hoặc kém tên tuổi, cơ hội là rất mỏng manh.

Ngoài ra, theo Sina, việc sử dụng hình ảnh AI thay cho diễn viên cũng làm hạn chế cơ hội và giảm thù lao của nghệ sĩ. Diễn viên phụ và quần chúng là những người đầu tiên bị loại bỏ, về lâu dài các diễn viên ngôi sao cũng không nhận được lợi ích.

Vì vậy các nghệ sĩ không ủng hộ AI là điều dễ hiểu vì chẳng khác nào tự hất đổ chén cơm của mình. Các ngôi sao có lượng người hâm mộ hùng hậu, danh tiếng lớn và được trả thù lao cao như Ngu Thư Hân, Dương Tử, Tiêu Chiến không bằng lòng cung cấp bản quyền AI vì lợi ích bị xâm phạm, nguy cơ bị thay thế hàng loạt bởi AI, nỗi lo thất nghiệp tập thể.

Hồi tháng 4, Cung Vũ - CEO iQIYI, một trong ba nền tảng phát hành phim trực tuyến lớn nhất Trung Quốc thông báo về việc phát triển "kho dữ liệu nghệ sĩ NaDou Pro", tổng hợp gương mặt của hơn 100 diễn viên nổi tiếng.

Vương Tổ Hiền, Ngô Khải Hoa và nhiều diễn viên khác lựa chọn xuôi theo thời thế, trao quyền sử dụng dữ liệu AI cho nhà sản xuất để kiếm thêm thu nhập. Ảnh: Weibo.

Theo thỏa thuận, dữ liệu khuôn mặt của các nghệ sĩ sẽ được cấp quyền để phục vụ việc tạo nội dung bằng AI. IQIYI mới đây cũng thông báo về việc tìm thêm các gương mặt diễn viên quần chúng để làm phong phú kho dữ liệu của mình nhằm phục vụ việc phát triển thị trường phim AI.

Tại Trung Quốc, việc chạy theo xu hướng sáng tạo nội dung bằng AI vẫn đang gây tranh cãi không chỉ trong giới nhân viên, khán giả mà cả với các ngôi sao. Khán giả đặt câu hỏi sau khi các nghệ sĩ đồng ý thì việc phân chia quyền lợi sử dụng hình ảnh sẽ được quyết định như thế nào?

Phía iQIYI khẳng định nếu họ dùng dữ liệu của nghệ sĩ nào cũng sẽ có sự bàn bạc và ký kết hợp đồng rõ ràng. Song vẫn khó tránh khỏi trường hợp các dữ liệu hình ảnh bị chia nhỏ và tái tổ hợp.

Ví dụ lấy mũi của người A, mắt của người B, môi của người E và quy luật biến đổi biểu cảm của người E, ghép lại rồi gia công thêm một chút là có thể tạo ra một nhân dạng mới. Như vậy, quyền sử dụng hình ảnh sẽ không thuộc về nghệ sĩ mà nằm trong tay người nắm dữ liệu AI.

QQ cho rằng tình trạng hiện tại chưa hẳn là "mùa đông" của AI, mà chỉ là sự kết thúc của giai đoạn hưng phấn ảo được duy trì bằng việc đổ tiền mua lượt xem bất chấp chất lượng.

Thay vào đó, ngành công nghiệp phim Trung Quốc đang chứng kiến sự thanh lọc toàn diện. Khi nguồn cung những bộ phim "rác" bị đào thải, lưu lượng truy cập sẽ tập trung vào các nội dung chất lượng cao, đưa ngành trở lại triết lý cốt lõi là kịch bản được mài giũa, nhân vật có chiều sâu và khả năng tạo đồng cảm.

Xuất ngoại cũng là một hướng đi tiềm năng khi các nhà sản xuất nội dung AI đang ồ ạt chuyển hướng sang thị trường quốc tế. Khả năng bản địa hóa và vận hành theo ngành là chìa khóa để các nền tảng như Netshort bứt phá.

Những câu hỏi chúng ta phải đối mặt trong thế giới AI

Chúng ta có rất nhiều câu hỏi về thế giới AI, mà đó đều là những nghi hoặc không dễ có ngay đáp án.

Cuốn sách Thời đại AI - Và tương lai loài người chúng ta trình bày cách AI làm thay đổi mối quan hệ của chúng ta với tri thức, chính trị và xã hội. Mục tiêu tối thượng của cuốn sách này là giải thích về AI và cung cấp cho độc giả những câu hỏi mà chúng ta sẽ phải đối mặt trong những năm tới lẫn bộ công cụ để bắt đầu trả lời chúng.

Anh Tuấn