Trung Quốc và tham vọng 'giành chỗ' trên quỹ đạo với 200.000 vệ tinh

Những ngày cuối cùng của năm 2025, khi phần lớn thế giới đang chuẩn bị cho đêm giao thừa, một tổ chức mới thành lập tại Trung Quốc nộp hồ sơ lên Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU). Hồ sơ này phác thảo kế hoạch triển khai gần 200.000 vệ tinh internet, con số khổng lồ có thể định hình lại bầu trời đêm và thay đổi cục diện kết nối toàn cầu.

Tính đến nay, nhân loại mới chỉ phóng chưa đến 20.000 vệ tinh trong toàn bộ lịch sử bay vũ trụ. Việc Trung Quốc đề xuất số lượng gấp mười lần không chỉ là một kế hoạch công nghệ, mà còn là tuyên bố mạnh mẽ về “tài nguyên quỹ đạo”. Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc cạnh tranh gay gắt, hồ sơ này được xem như động thái chiến lược nhằm đảm bảo quyền ưu tiên tần số và vị trí trên quỹ đạo trước khi các đối thủ chiếm lĩnh, đặc biệt là SpaceX của Elon Musk.

Mật độ vệ tinh ngày càng dày đặc quanh Trái đất - phản ánh cuộc đua không gian giữa các cường quốc và nguy cơ tắc nghẽn quỹ đạo thấp. (Ảnh: ZME Science)

"Chiếm lĩnh" quỹ đạo

Ngày 29/12/2025, một tổ chức có tên Viện Sử dụng Phổ vô tuyến và Đổi mới Công nghệ của Trung Quốc nộp hồ sơ lên ITU cho hai chòm sao vệ tinh mang tên CTC-1 và CTC-2, với tổng cộng 193.428 vệ tinh trải đều trên 3.660 mặt phẳng quỹ đạo. Đây là mạng lưới phần cứng khổng lồ, được thiết kế để phủ sóng toàn cầu, vượt xa mọi hệ thống từng tồn tại.

Đáng chú ý, viện này mới được thành lập một ngày sau khi hồ sơ được nộp, vào 30/12/2025, trong Khu vực mới Xiongan ở tỉnh Hà Bắc (phía bắc Trung Quốc), nơi được định hướng trở thành “Thành phố của tương lai” với công nghệ cao, hạ tầng ngầm và dân số dự kiến 5 triệu người vào năm 2035.

Theo quy định của ITU, quốc gia nào nộp hồ sơ trước sẽ có quyền ưu tiên sử dụng tần số và vị trí quỹ đạo. Điều này khiến nhiều nước chọn cách “giữ chỗ” trước khi có năng lực triển khai thực tế. Các chuyên gia nhận định Trung Quốc đang áp dụng chiến lược này: Vừa tạo dư địa pháp lý cho tương lai, vừa mở đường cho triển khai nếu điều kiện cho phép.

Tim Farrar, chuyên gia truyền thông vệ tinh, cho rằng việc nộp hồ sơ sớm giúp Trung Quốc tạo ra một “ưu thế pháp lý” trên quỹ đạo, buộc các đối thủ phải thiết kế hệ thống tránh xung đột tín hiệu.

Tuy nhiên, tham vọng trên giấy tờ lại đối mặt với giới hạn vật lý. Theo quy định, trong vòng bảy năm kể từ ngày nộp hồ sơ, hệ thống phải có ít nhất một vệ tinh hoạt động. Sau đó, phải triển khai 10% trong hai năm, 50% trong năm năm và toàn bộ trong bảy năm. Với quy mô gần 200.000 vệ tinh, Trung Quốc sẽ phải phóng hơn 500 vệ tinh mỗi tuần, tần suất gần như không thể thực hiện.

Trung Quốc lập kỷ lục với 92 vụ phóng tên lửa trong năm 2025 và để đáp ứng yêu cầu trên, họ cần tăng tốc lên hàng nghìn vụ phóng mỗi năm. Khoảng cách giữa tham vọng và năng lực thực tế là rất lớn, nhưng với một cường quốc vũ trụ như Trung Quốc, không ai dám đánh giá thấp khả năng hiện thực hóa kế hoạch táo bạo này.

Các thành phần tên lửa Long March 5B (Y2) chuẩn bị cho nhiệm vụ phóng mô-đun lõi trạm vũ trụ Trung Quốc tại cơ sở Thiên Tân. (Nguồn: CMSA)

Nguy cơ "tắc" quỹ đạo

Hồ sơ khổng lồ phía Trung Quốc là phản ứng trực tiếp trước sự mở rộng nhanh chóng của Starlink, mạng lưới internet vệ tinh của SpaceX. Hiện Starlink đã có khoảng 9.400 vệ tinh hoạt động và Bắc Kinh coi đây là mối đe dọa an ninh quốc gia. Việc nộp hồ sơ cho 200.000 vệ tinh giúp Trung Quốc đảm bảo không bị loại khỏi cuộc chơi internet toàn cầu trong tương lai.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng đang phát triển các mạng lưới riêng như Guowang (dự kiến 13.000 vệ tinh) và Qianfan (hơn 15.000 vệ tinh vào năm 2030). Những dự án này cho thấy nước này không chỉ “giữ chỗ” mà còn có kế hoạch triển khai thực tế.

Nếu ngay cả một phần nhỏ trong số 200.000 vệ tinh được phóng, quỹ đạo thấp của Trái đất sẽ trở nên cực kỳ đông đúc. Khu vực từ 400 km đến 2.000 km độ cao có nguy cơ trở thành "điểm nghẽn" không gian. Nguy cơ va chạm và rác vũ trụ sẽ tăng mạnh, đe dọa an toàn của các hệ thống hiện có.

Một chuỗi vệ tinh liên lạc Starlink đã xuất hiện như một dải ánh sáng duy nhất lướt ngang bầu trời. (Nguồn: Reuters)

Thực tế, tháng 12/2025, một vệ tinh Starlink gặp sự cố và rời quỹ đạo bất ngờ. Để giảm rủi ro, SpaceX phải hạ độ cao của 4.400 vệ tinh từ 550 km xuống 480 km. Điều này cho thấy ngay cả với số lượng vài nghìn vệ tinh, việc quản lý an toàn đã là thách thức lớn. Với hàng trăm nghìn vệ tinh, nguy cơ sẽ tăng lên gấp bội.

Cho dù kế hoạch 200.000 vệ tinh của Trung Quốc là lộ trình thực sự hay chỉ là chiến lược “giữ chỗ”, thông điệp đã rất rõ ràng: Cuộc đua giành quyền kiểm soát quỹ đạo thấp của Trái đất mới chỉ bắt đầu. Trong thập kỷ trước, vài chục vệ tinh đã đủ tạo thành một mạng lưới. Ngày nay, chúng ta đang nói về hàng trăm nghìn. Tham vọng này phản ánh sự thay đổi nhanh chóng trong nhận thức về không gian, từ một môi trường rộng lớn, nay trở thành tài nguyên khan hiếm cần tranh giành.

(Theo ZME Science)

Minh Hoàn