Trung Quốc lần đầu vinh danh 'nghệ nhân bậc thầy' lĩnh vực di sản văn hóa

Chuyên gia bảo tồn di sản Trung Quốc trong quá trình nghiên cứu, phục chế hiện vật tại di tích

Được lựa chọn từ các lĩnh vực chuyên biệt trải dài từ gốm sứ đến bảo tồn hang động, tổng cộng 10 chuyên gia bảo tồn di sản văn hóa Trung Quốc mới đây đã được vinh danh là “nghệ nhân bậc thầy quốc gia về di tích văn hóa”.

Theo Global Times, đây là lần đầu tiên một sự kiện như vậy được tổ chức tại Trung Quốc. 10 cá nhân được vinh danh cũng là nhóm đầu tiên được công nhận tài năng chuyên môn về di sản văn hóa cấp quốc gia.

Những người được vinh danh có hai đặc điểm nổi bật. Thứ nhất, họ hoạt động trong nhiều lĩnh vực bảo tồn di tích văn hóa khác nhau. Một số đã cống hiến nhiều năm cho việc phục chế các di tích văn hóa di động như gốm sứ và dệt may. Một số khác là những chuyên gia kỳ cựu, tham gia khai quật khảo cổ từ những năm 1990.

Bên cạnh đó, có những người chuyên về phục chế các di tích văn hóa bất động, bao gồm bảo tồn kiến trúc cổ và các quần thể hang động. Ngoài ra, một số chuyên gia còn theo đuổi hướng kết hợp công nghệ hiện đại với các kỹ thuật phục chế truyền thống, góp phần mở rộng phương pháp tiếp cận trong lĩnh vực này.

Một điểm chung khác là họ đến từ nhiều vùng miền trên khắp Trung Quốc, mỗi người đều bền bỉ gắn bó với công tác bảo tồn tại địa phương. Ở miền Bắc và Tây Bắc, các nghệ nhân như Từ Khải (tỉnh Sơn Tây) và Mã Vũ (tỉnh Thiểm Tây) từ lâu đã tham gia phục chế các di vật văn hóa như đồ gốm, áo giáp đá…

Trường hợp của nghệ nhân Mã Vũ là một ví dụ tiêu biểu. Trong hơn ba thập kỷ làm việc trong lĩnh vực bảo tồn, ông đã phục chế hơn 700 hiện vật, trong đó có những hiện vật quan trọng như bộ áo giáp đá thuộc Lăng mộ Tần Thủy Hoàng.

Trong khi đó, nghệ nhân Từ Khải được biết đến với “kỹ thuật phục chế bằng đinh tán sứ” độc đáo – một nghề thủ công dân gian cổ xưa. Phương pháp này phục chế đồ gốm vỡ bằng cách tối giản công cụ và thao tác, chỉ với một vài chiếc đinh tán nhỏ, một chiếc búa và một mũi khoan cung, nhưng vẫn đảm bảo tính bền vững và thẩm mỹ của hiện vật.

Bà Trần Huệ Lệ được mệnh danh là “bác sĩ điêu khắc đá” nhờ những đóng góp trong việc bảo tồn các tác phẩm điêu khắc tại quần thể Hang đá Đại Tổ

Ở các đô thị lớn, những gương mặt như Trương Bội Thần (Thượng Hải) và Trần Huệ Lệ (Trùng Khánh) lại mang đến những cách tiếp cận khác.

Ông Trương là chuyên gia phục chế đồ đồng. Trong phòng thí nghiệm, ông theo đuổi những quy trình tỉ mỉ, chính xác; còn bên ngoài, ông trở thành một nhân vật có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội với hơn 4 triệu người theo dõi, qua đó góp phần đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng.

Trong khi đó, bà Trần Huệ Lệ được mệnh danh là “bác sĩ điêu khắc đá” nhờ những đóng góp trong việc bảo tồn các tác phẩm điêu khắc tại quần thể Hang đá Đại Tổ. Từ khi bước vào nghề năm 1996, bà đã phục chế hơn 50.000 bức tượng, trong đó có tượng Quan Âm nghìn tay 800 năm tuổi, còn gọi là Thiên thủ Quan Âm.

“Bên cạnh niềm vinh dự, tôi cảm nhận rõ đây là sự ghi nhận của cả quốc gia đối với công việc mà mình theo đuổi. Đó là điều khiến tôi hài lòng nhất”, bà Trần chia sẻ.

Tại miền Đông Trung Quốc, chuyên gia Tiết Lâm Căn (Giang Tô) tập trung vào phục chế kiến trúc cổ. Tương tự, Giang Khâm Toàn (Phúc Kiến) cũng dành nhiều năm nghiên cứu và bảo tồn các công trình truyền thống.

Danh sách được vinh danh còn có Tôn Lượng Thân (Sơn Đông); Phó Hữu Húc – chuyên gia phục chế tranh tường Đôn Hoàng; Bạch Vinh Kim – người phục chế bộ áo tang bằng ngọc bích chỉ vàng thời nhà Hán (206 TCN – 220 SCN); và Phương Bắc Tùng (Hồ Bắc) – chuyên gia phục chế tranh tre và gỗ (jiandu).

Theo ông Phương Bắc Tùng, mỗi lĩnh vực di sản đều đòi hỏi một hệ tri thức riêng biệt. Một chuyên gia bảo tồn không chỉ cần nắm vững kỹ thuật cơ bản mà còn phải liên tục tìm tòi, đổi mới trong quá trình phục chế. “Kỹ năng là điều kiện cần, nhưng giá trị của đổi mới còn quan trọng hơn”, ông nhận định.

Chính năng lực đổi mới là yếu tố quan trọng giúp 10 cá nhân này được lựa chọn. Nhóm của ông Phương đã tiên phong trong các phương pháp khử màu và khử nước đối với tranh tre và gỗ. Nhờ đó, họ đã xử lý hơn 180.000 phiến và bảo tồn hơn 130.000 phiến khác, chiếm trên 80% tổng số di vật quốc gia cùng loại.

Đợt vinh danh lần này do Cục Di sản Văn hóa Quốc gia Trung Quốc chủ trì. Ông La Tĩnh, Vụ trưởng Vụ Khoa học, Công nghệ và Giáo dục của cơ quan này, cho biết mục tiêu của chương trình là thúc đẩy “tinh thần nghề thủ công hướng đến sự hoàn hảo” cũng như đạo đức nghề nghiệp của những người làm trong lĩnh vực di sản – những người “cống hiến cả đời cho một sự nghiệp duy nhất”.

Hoạt động này nằm trong chính sách được ban hành năm 2025 bởi Cục Di sản Văn hóa Quốc gia và Bộ Nhân lực – An sinh xã hội Trung Quốc, nhằm đẩy mạnh đào tạo và công nhận kỹ năng nghề trong lĩnh vực di tích văn hóa.

Chính sách nhấn mạnh hoàn thiện các cơ chế đảm bảo và khuyến khích, thúc đẩy đề cử nhân lực tay nghề cao tham gia các chương trình tuyển chọn trong ngành, đồng thời từng bước xây dựng hệ thống tiền lương gắn với hiệu quả công việc và trình độ kỹ năng nghề nghiệp. Theo đó, trình độ tay nghề sẽ trở thành một tiêu chí quan trọng trong phân bổ thu nhập cho đội ngũ làm công tác di sản.

“Chính sách này giúp chúng tôi thêm động lực gắn bó với nghề, đồng thời tạo niềm tin để truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ tiếp bước”, một chuyên gia tham gia chương trình nhận định.

Trong bối cảnh di sản ngày càng đứng trước áp lực của thời gian và đô thị hóa, việc tôn vinh những “nghệ nhân bậc thầy” tại Trung Quốc không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận cá nhân, mà còn góp phần khẳng định giá trị của tri thức nghề – nền tảng cốt lõi để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong xã hội hiện đại.

KHÁNH MY