Trung Quốc gia nhập cuộc đua phát triển tên lửa tái sử dụng trong ngành hàng không vũ trụ thương mại

Tên lửa Zhuque-3 của LandSpace, công ty tên lửa tư nhân Trung Quốc, rời bệ phóng tại Khu thí điểm Đổi mới Không gian Thương mại Dongfeng ở khu vực tây bắc Trung Quốc, gần thành phố Tửu Tuyền, tỉnh Cam Túc, ngày 19/8/2026. Ảnh: Cnsphoto.

Thành công này đưa LandSpace vào nhóm những doanh nghiệp tư nhân hiếm hoi trên thế giới có khả năng thu hồi tầng đẩy của tên lửa cấp quỹ đạo, bên cạnh SpaceX và Blue Origin. Đồng thời, Trung Quốc đang từng bước thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong công nghệ tên lửa tái sử dụng, lĩnh vực được xem là chìa khóa để giảm mạnh chi phí phóng vệ tinh.

BƯỚC TIẾN QUAN TRỌNG TRONG CÔNG NGHỆ TÁI SỬ DỤNG

Theo hãng tin Reuters, ngày 19/8, tên lửa Zhuque-3 của LandSpace được phóng từ Khu thí điểm Đổi mới Không gian Thương mại Dongfeng ở khu vực tây bắc Trung Quốc. Tầng đẩy thứ nhất của tên lửa sau đó đã quay trở lại và hạ cánh thành công tại một khu vực thuộc tỉnh Cam Túc, cách bãi phóng khoảng 390 km về phía đông nam.

Đây là lần đầu tiên một công ty tư nhân Trung Quốc thực hiện thành công việc thu hồi tầng đẩy của tên lửa cấp quỹ đạo trên đất liền bằng phương thức hạ cánh thẳng đứng sử dụng chân đáp.

Trong bức ảnh do Tân Hoa Xã công bố, hình ảnh từ máy bay không người lái cho thấy tầng đầu tiên của tên lửa đẩy Long March-10B được thu hồi thành công bằng hệ thống bắt bằng lưới trên một nền tảng nổi ngoài biển, gần Văn Xương, tỉnh Hải Nam, miền nam Trung Quốc, ngày 10/7/2026. Ảnh: Tân Hoa Xã qua AP/Xing Guangli.

Zhuque-3 cao 66,1 mét, sử dụng tầng đẩy thứ nhất với 9 động cơ. Tên lửa được chế tạo chủ yếu bằng thép không gỉ, thay vì hợp kim nhôm-lithium như Falcon 9 của SpaceX.

Theo LandSpace, việc sử dụng thép không gỉ giúp tăng khả năng chịu nhiệt và có thể giảm chi phí sản xuất. Zhuque-3 cũng sử dụng methane và oxy lỏng làm nhiên liệu, được đánh giá có khả năng đốt sạch hơn so với hỗn hợp dầu hỏa và oxy lỏng của Falcon 9.

Tên lửa có khả năng đưa 14,2 tấn hàng hóa lên quỹ đạo Trái đất thấp (LEO) trong cấu hình không thu hồi tầng đẩy. Trong khi đó, Falcon 9 của SpaceX có khả năng đưa khoảng 22,8 tấn lên LEO trong cấu hình tương ứng.

LandSpace đặt mục tiêu tầng đẩy của Zhuque-3 có thể được tái sử dụng tới 20 lần. Công ty cũng dự kiến thực hiện chuyến bay đầu tiên sử dụng lại một tầng đẩy đã được thu hồi trong vòng 6 tháng tới.

Khả năng tái sử dụng tầng đẩy có ý nghĩa đặc biệt đối với kinh tế không gian. Thay vì bỏ toàn bộ tầng đẩy sau mỗi lần phóng, doanh nghiệp có thể thu hồi, kiểm tra và đưa chúng trở lại hoạt động, qua đó giảm chi phí cho mỗi lần phóng và tạo điều kiện tăng tần suất phóng.

Đây chính là mô hình mà SpaceX đã phát triển với Falcon 9, góp phần thay đổi đáng kể thị trường phóng vệ tinh thương mại.

TRUNG QUỐC TĂNG TỐC CUỘC ĐUA TÊN LỬA TÁI SỬ DỤNG

Thành công của LandSpace là một phần trong chuỗi nỗ lực của Trung Quốc nhằm phát triển công nghệ tên lửa có khả năng tái sử dụng.

Đây là lần thứ tư Trung Quốc thử nghiệm thu hồi tầng đẩy của tên lửa cấp quỹ đạo. Tháng 12/2025, LandSpace từng phóng Zhuque-3 và đưa tên lửa lên quỹ đạo thành công, nhưng tầng đầu tiên không hoàn thành quá trình hạ cánh có kiểm soát.

Sau đó, tên lửa Long March 12A do nhà nước phát triển cũng đạt quỹ đạo nhưng thất bại trong nỗ lực thu hồi tầng đẩy.

Đến tháng 7/2026, Trung Quốc đạt một bước tiến khác khi thử nghiệm thành công hệ thống thu hồi tầng đẩy của Long March-10B bằng phương thức bắt bằng lưới trên một nền tảng nổi ngoài biển.

Phương thức này khác với cách LandSpace sử dụng chân đáp. Long March-10B sử dụng bốn móc nhẹ để móc vào các dây cáp thép trong hệ thống lưới. Theo phía Trung Quốc, thiết kế này giúp đơn giản hóa kết cấu trên tên lửa, giảm khối lượng và tăng khả năng mang tải.

Như vậy, Trung Quốc hiện đang theo đuổi song song hai phương thức thu hồi tên lửa: thu hồi trên biển bằng hệ thống lưới và hạ cánh thẳng đứng trên mặt đất bằng chân đáp. Thành công của Zhuque-3 giúp hoàn thiện thêm năng lực thu hồi tên lửa trên mặt đất của nước này.

Cuộc đua phát triển tên lửa tái sử dụng không chỉ có ý nghĩa về mặt công nghệ mà còn gắn trực tiếp với tham vọng phát triển ngành công nghiệp không gian thương mại.

LANDSPACE HƯỚNG TỚI THỊ TRƯỜNG PHÓNG VỆ TINH

Thành công của Zhuque-3 diễn ra trong thời điểm LandSpace đang chuẩn bị kế hoạch huy động vốn trên thị trường chứng khoán Trung Quốc.

Doanh nghiệp dự kiến huy động khoảng 7,5 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 1,11 tỷ USD, thông qua phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trên STAR Market, sàn giao dịch chuyên về các doanh nghiệp công nghệ thuộc Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải.

LandSpace đặt mục tiêu sử dụng nguồn vốn này để phát triển công nghệ và mở rộng dịch vụ phóng tên lửa tái sử dụng. Công ty đặt mục tiêu có lãi vào năm 2029.

Việc thu hồi thành công tầng đẩy có thể giúp LandSpace củng cố niềm tin của các nhà đầu tư, trong bối cảnh thị trường không gian thương mại Trung Quốc đang được mở rộng.

Nếu tầng đẩy Zhuque-3 có thể được tái sử dụng nhiều lần như mục tiêu của LandSpace, chi phí phóng có thể giảm đáng kể, đồng thời doanh nghiệp có thể tăng tần suất phóng vệ tinh.

Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp không gian thương mại Trung Quốc với các đối thủ quốc tế.

SpaceX hiện thực hiện khoảng 150 vụ phóng Falcon 9 mỗi năm, tương đương khoảng 3 lần mỗi tuần, trong khi các tầng đẩy của Falcon 9 đã được tái sử dụng hàng chục lần.

Đối với LandSpace, bước tiếp theo có ý nghĩa quan trọng nhất sẽ là đưa một tầng đẩy đã được thu hồi trở lại thực hiện chuyến bay mới. Nếu thành công, công ty sẽ chuyển công nghệ Zhuque-3 từ giai đoạn thử nghiệm sang một mô hình khai thác thương mại có khả năng phóng với tần suất cao và chi phí thấp.

Với vụ hạ cánh ngày 19/8, Trung Quốc đã tiến thêm một bước đáng kể trong cuộc đua phát triển tên lửa tái sử dụng. Tuy nhiên, khoảng cách với SpaceX vẫn còn lớn, đặc biệt ở khả năng tái sử dụng nhiều lần và vận hành với tần suất cao. Thách thức tiếp theo của LandSpace sẽ là chứng minh rằng tầng đẩy Zhuque-3 không chỉ hạ cánh được một lần, mà còn có thể bay trở lại nhiều lần với chi phí đủ thấp để tạo ra hiệu quả thương mại.

Trọng Hoàng