Trung Quốc dẹp 'giang hồ mạng' như thế nào?

Đằng sau những video tưởng như chỉ để giải trí là cuộc đua khốc liệt nhằm thu hút người xem, quà tặng ảo và tiền bạc. Càng gây sốc, càng dễ nổi tiếng. Khi sự hung hãn, bạo lực được biến thành “nội dung”, ranh giới giữa trình diễn và hành vi vi phạm pháp luật trở nên mong manh.

Từ “đại ca” ngoài đời lên mạng

Giữa thập niên 2010, Kuaishou từng chứng kiến sự nổi lên của những nhóm nhân vật mang đậm hình ảnh “giang hồ”.

Nổi tiếng nhất có thể kể đến Thiên An Xã - nhóm đàn ông trung niên vạm vỡ, xăm trổ kín người, thường để đầu trọc, mặc quần đùi trắng và quay các video ăn uống, tụ tập, hô khẩu hiệu theo phong cách “anh em xã hội”.

Nhóm này từng thu hút hơn 1 triệu người theo dõi trên Kuaishou, thậm chí tham gia sản xuất các bộ phim mạng kinh phí thấp.

Các thành viên của Thiên An Xã.

Hình ảnh những người đàn ông xăm kín ngực, khoe tiền, khoe sức mạnh và thể hiện “tình huynh đệ” tạo ra thứ hình tượng vừa lạ mắt vừa hấp dẫn đối với một bộ phận người dùng mạng.

Nhưng một vụ án mạng năm 2018 cho thấy khoảng cách giữa “hình tượng giang hồ” trên mạng và bạo lực ngoài đời không phải lúc nào cũng rõ ràng.

Lưu Hải Long (Liu Hailong) - biệt danh “Anh Long”, một thành viên có tiếng trong băng nhóm đường phố địa phương, đã chết trong vụ ẩu đả vào tháng 8/2018.

Lưu khi đó 36 tuổi và từng phải ngồi tù gần 1/4 cuộc đời vì nhiều tội danh liên quan đến bạo lực và trộm cắp. Ngày xảy ra vụ việc, anh ta lái chiếc BMW chở 2 người bạn trong tình trạng say rượu thì va chạm với 1 người đi xe đạp tên Yu Haiming.

Lưu xuống xe, mang theo con dao và tấn công Yu. Trong lúc giằng co, Lưu đánh rơi con dao. Yu giành được và chém Lưu tử vong.

Vụ việc nhanh chóng gây chú ý trên mạng xã hội Trung Quốc.

Lưu mang dáng vẻ điển hình của một tay anh chị thời hiện đại: hình xăm phủ kín ngực, dây chuyền ngọc bích đeo trên cổ để phô trương sự giàu có.

Sau đó, các cơ quan chức năng Trung Quốc cùng Kuaishou mạnh tay xử lý nhóm nội dung này, cấm tài khoản và tiến hành quét các nội dung mang hình ảnh băng nhóm, xã hội đen.

Từ đập siêu xe đến cáo buộc bắt cóc

Một trường hợp khác cho thấy sức mạnh đáng kể mà mạng xã hội có thể mang lại cho những nhân vật xây dựng hình ảnh gây sốc là Gao Fei.

Gao, 28 tuổi, từng có hơn 4 triệu người theo dõi trên các nền tảng chia sẻ video. Anh ta bắt đầu nổi tiếng từ năm 2016, sau khi đăng những video quay cảnh mình đập phá siêu xe Lamborghini.

Sau đó, Gao chuyển sang livestream và nhận được những khoản tiền “thưởng” hoặc “quyên tặng” từ người hâm mộ, từ vài nghìn nhân dân tệ cho tới 200.000 nhân dân tệ, tương đương khoảng 28.180 USD, cho mỗi buổi livestream (phát trực tiếp).

Gao từng nói mình kiếm được hơn 6 triệu nhân dân tệ từ livestream và đã quyên góp phần lớn số tiền này cho hoạt động từ thiện.

Gao Fei trở nên nổi tiếng trên mạng xã hội từ video đập phá siêu xe. (Ảnh: SCMP)

Tuy nhiên, tháng 8/2019, sau nhiều tháng lẩn trốn, Gao bị cảnh sát Trung Quốc bắt giữ với cáo buộc bắt cóc các bé gái và ép họ làm mại dâm.

Những streamer thế hệ sau này chuyển sang kiểu mới: Vừa gây sốc, vừa livestream, vừa kiếm tiền từ thương mại điện tử.

Qi Tiandao, tên thật Meng Fanbin, từng là một trong những KOL nổi tiếng nhất trên Kuaishou, với khoảng 46 triệu người theo dõi.

Xuất thân là thợ điện và phụ hồ, Meng từng ngồi tù 3 năm vì tội lừa đảo vào năm 2019. Sau khi ra tù, anh ta trở thành blogger và nhanh chóng thu hút lượng fan khổng lồ nhờ phong cách tương tác bình dân.

Nhưng nội dung của Meng thường xuyên dung tục, trong đó có những màn quấy rối phụ nữ.

Ngày 30/11/2024, trong một buổi livestream, Meng dùng que chọc vào mông một cô gái mặc váy ngắn đang đứng trước quầy hàng. Sau đó, anh ta bị Công an Tam Á, tỉnh Hải Nam, tạm giữ hành chính 10 ngày vì hành vi quấy rối.

Điều đáng chú ý là cô gái xuất hiện trong livestream không phải tình cờ. Cảnh sát xác định Meng thuê cô để tăng tương tác và lượng người xem.

Với hàng chục triệu người theo dõi, Meng không chỉ kiếm tiền từ quà tặng mà còn bước vào thương mại điện tử. Tổng giá trị hàng hóa, chủ yếu là đồ ăn vặt sản xuất tại Trung Quốc, từng được bán trong cửa hàng Kuaishou của anh ta ước tính đạt 100 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 14 triệu USD.

PK bạo lực

Một biến thể mới đáng lo ngại đang xuất hiện trên các nền tảng livestream Trung Quốc là “PK bạo lực”.

Trong buổi livestream, một người đàn ông liên tục dùng những lon nước bằng nhôm đập vào đầu mình. Khán giả theo dõi, nhấn thích và gửi quà ảo.

Ở video khác, các nhóm người dùng thắt lưng da hoặc cành cây quất vào chân và lưng của nhau trong khi lượng người xem trực tiếp tăng vọt.

PK - viết tắt của “Player Kill”, bắt nguồn từ trò chơi trực tuyến. Ban đầu, livestream PK chủ yếu là những cuộc thi mang tính giải trí như thi hát hoặc những màn “cà khịa” hài hước.

Nhưng khi cuộc cạnh tranh giành người xem và tiền bạc ngày càng gay gắt, một số streamer chuyển sang trình diễn cực đoan: Gây đau đớn, làm nhục bản thân hoặc người khác.

Trên Bilibili, 1 video dài 40 giây ghi cảnh người đàn ông liên tục dùng dép đánh vào mông cô gái trẻ, với chú thích “Hình phạt dành cho người thua PK”, thu hút hơn 15.800 lượt xem và hàng chục bình luận.

Một người viết: “Chỉ xem thôi mà tôi cũng cảm thấy đau”. Người khác cho rằng màn đánh đập như vậy là “quá điên”.

13 người bị bắt ở tỉnh Chiết Giang vì dàn dựng các màn PK trên mạng internet. (Ảnh: WeChat)

Những video như vậy đã trở thành mục tiêu của các cơ quan quản lý Trung Quốc.

Tại Chiết Giang, 13 người bị bắt vì dàn dựng những màn PK mang tính bạo hành và hạ nhục nhằm thu hút lưu lượng và tăng thu nhập.

Bộ Công an Trung Quốc tuyên bố những streamer tìm kiếm sự chú ý bằng nội dung dung tục và bạo lực sẽ phải đối mặt với hậu quả pháp lý, đồng thời yêu cầu các nền tảng tăng cường kiểm duyệt và áp dụng chính sách “không khoan nhượng” đối với tài khoản vi phạm.

Mạnh tay chấn chỉnh

Một điểm đáng chú ý trong cách Bắc Kinh xử lý vấn đề này là không phải cứ dàn dựng thì sẽ được coi là vô hại.

Tháng 1 năm nay, cặp vợ chồng ở Vân Nam bị tạm giữ sau khi quay những video giả cảnh bạo lực gia đình nhằm câu kéo người xem.

Video cho thấy người phụ nữ họ Li hoảng loạn chạy trốn khỏi người chồng họ Cai. Trong video khác, cô ngồi dưới sàn, khóc nức nở, người phủ chiếc chăn bẩn và van xin chồng cho thức ăn.

Sau đó, Cai thừa nhận những cảnh này được dàn dựng để tăng lượng người theo dõi. Anh ta nói mình ghen tị với những người nổi tiếng trên mạng kiếm được rất nhiều tiền từ livestream.

Trong vụ việc khác tại tỉnh Giang Tây năm 2025, bốn người livestream các hành vi như đóng đinh vào tay chân, dùng thắt lưng tự đánh mình và dùng kim xuyên môi. Nhóm này bị xử lý vì thực hiện “livestream dung tục”.

Từ năm 2016, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc triển khai chiến dịch “Thanh Lãng” (Qinglang) trên không gian mạng, nhắm tới nhiều loại nội dung vi phạm pháp luật hoặc gây tác động xấu đến xã hội.

Các mục tiêu thay đổi theo từng năm, từ nội dung tục tĩu, khiêu dâm, bạo lực và đẫm máu đến hỗn loạn trong ngành giải trí trực tuyến, sùng bái thần tượng quá mức, nội dung ảnh hưởng tiêu cực tới trẻ em và nhiều vấn đề khác.

Trong các đợt chấn chỉnh video ngắn, cơ quan quản lý yêu cầu xử lý những tài khoản dàn dựng cảnh đánh nhau, chửi bới, văng tục để xây dựng hình tượng thấp kém và câu kéo người xem.

Những nội dung núp dưới vỏ bọc “giang hồ nghĩa hiệp” nhưng truyền bá quan điểm cực đoan hoặc cổ xúy dùng bạo lực để giải quyết vấn đề cũng bị nhắm tới.

Cách Trung Quốc xử lý “giang hồ mạng” không dừng ở việc yêu cầu xóa video.

Theo các quy định về quản trị thông tin bạo lực mạng có hiệu lực từ năm 2024, các nền tảng phải tăng cường kiểm duyệt livestream và video ngắn. Nếu phát hiện livestream chứa nội dung bạo lực, nền tảng phải kịp thời chặn; video vi phạm phải bị xử lý.

Phần bình luận, phản hồi, tin nhắn, livestream chat và các hình thức tương tác khác cũng nằm trong diện kiểm soát.

Quan trọng hơn, Bắc Kinh yêu cầu các nền tảng điều chỉnh thuật toán và cơ chế phân phối lưu lượng. Điều này đánh thẳng vào nguyên nhân khiến những nội dung càng gây sốc càng dễ nổi tiếng.

Nền tảng cũng phải siết tiêu chuẩn kiểm duyệt, tăng cường nhận diện chủ động thay vì chỉ chờ người dùng báo cáo.

Tuy nhiên, mâu thuẫn lớn nảy sinh từ đây.

Các nền tảng phải kiểm soát nội dung độc hại, trong khi chính những nội dung đó lại giúp họ kiếm tiền.

Những streamer hàng đầu có thể sở hữu hàng triệu người theo dõi và kiếm tiền từ quà tặng ảo. Nền tảng cũng được hưởng một phần doanh thu từ những món quà mà người xem gửi.

Theo GS. Wilson Wang, công tác tại Đại học Nottingham Ningbo, đó là nguyên nhân các nền tảng không phải lúc nào cũng có động lực mạnh tay loại bỏ những livestream gây tranh cãi nếu chúng chưa tạo ra sức ép xã hội lớn.

Bởi vậy, một phần quan trọng trong chiến dịch của Trung Quốc là cắt nguồn kiếm tiền: kiểm soát quảng cáo, quyền livestream, quà tặng, các tính năng thưởng và quyền thương mại hóa tài khoản.

Các chuyên gia cho rằng kiểm soát livestream bạo lực là nhiệm vụ “cực kỳ khó”.

PGS. Guo Shaohua, công tác tại Carleton College ở Minnesota, cho biết các streamer hiểu khá rõ cách hệ thống kiểm duyệt hoạt động. Họ có thể sử dụng cách nói uyển chuyển, trình diễn gián tiếp hoặc chuyển tương tác sang những kênh riêng tư để né kiểm duyệt.

AI có thể lọc từ khóa và phát hiện một số hành vi bất thường, nhưng livestream diễn ra theo thời gian thực, trong khi người sáng tạo nội dung liên tục thay đổi chiến thuật.

Bình Giang