Trung Quốc cân nhắc 'siết' xuất khẩu mô hình AI và công nghệ chip tiên tiến

Theo hãng tin Nikkei, Bộ Thương mại (MofCom) Trung Quốc và các cơ quan quản lý gần đây đã tham vấn các doanh nghiệp AI và sản xuất chip hàng đầu trong nước nhằm tìm giải pháp ngăn chặn việc các công nghệ tiên tiến cũng như những công ty khởi nghiệp AI tiềm năng của Trung Quốc bị các doanh nghiệp phương Tây mua lại hoặc tiếp cận.

THAM VẤN DOANH NGHIÊP AI VÀ CHIP

Các cuộc thảo luận tập trung vào khả năng hạn chế việc chuyển giao những dữ liệu quan trọng phục vụ quá trình huấn luyện mô hình AI ra nước ngoài, cũng như kiểm soát việc cho phép người dùng quốc tế tải xuống các trọng số mô hình của các hệ thống AI do Trung Quốc phát triển.

Trong số các doanh nghiệp được Bộ Thương mại Trung Quốc tham vấn có những tên tuổi lớn trong lĩnh vực AI như Alibaba, ByteDance và Zhipu. Tuy nhiên, Bắc Kinh không có ý định cắt hoàn toàn khả năng tiếp cận của khách hàng nước ngoài với các mô hình AI Trung Quốc. Các công ty quốc tế vẫn có thể sử dụng dịch vụ AI thông qua nền tảng cung cấp trực tuyến, nhưng khả năng tải trực tiếp mô hình về để triển khai trên hệ thống riêng có thể sẽ bị hạn chế hơn.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh các công ty AI Trung Quốc đang thu hẹp đáng kể khoảng cách với Mỹ trong cuộc đua phát triển các mô hình AI tiên tiến.

Tuần trước, phòng nghiên cứu AI Moonshot của Trung Quốc đã công bố mô hình Kimi K3, được cho là vượt qua mô hình Opus 4.8 của Anthropic trên phần lớn các tiêu chuẩn đánh giá. Sự kiện này được xem là một minh chứng cho thấy năng lực phát triển AI của Trung Quốc đã tiến gần hơn tới nhóm dẫn đầu toàn cầu.

Một điểm khác biệt quan trọng giữa hệ sinh thái AI Trung Quốc và Mỹ nằm ở cách tiếp cận phát triển mô hình. Các mô hình nổi bật của Trung Quốc, trong đó có sản phẩm của Moonshot và DeepSeek, thường được phát hành theo dạng “open-weight” (mở trọng số), cho phép người dùng tải mô hình về máy chủ riêng và tùy chỉnh theo nhu cầu cụ thể.

Trong khi đó, các mô hình hàng đầu của Mỹ như của Anthropic hay OpenAI chủ yếu áp dụng mô hình đóng (closed model), trong đó người dùng chỉ có thể truy cập thông qua các nền tảng dịch vụ mà không được tải toàn bộ mô hình về.

Việc Trung Quốc cân nhắc hạn chế xuất khẩu mô hình AI phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận của Bắc Kinh. Nếu trước đây các biện pháp kiểm soát công nghệ chủ yếu nhằm ứng phó với những hạn chế từ Mỹ, thì hiện nay Trung Quốc đang hướng tới việc bảo vệ những công nghệ mà nước này cho rằng đã đạt lợi thế cạnh tranh toàn cầu.

MỞ RỘNG KIỂM SOÁT SANG THIẾT KẾ CHIP VÀ THƯƠNG VỤ THÂU TÓM CÔNG NGHỆ

Bên cạnh lĩnh vực AI, Bộ Thương mại Trung Quốc cũng đang lấy ý kiến về khả năng áp dụng các hạn chế mới đối với hoạt động sản xuất chip tiên tiến ở nước ngoài dựa trên thiết kế của các công ty Trung Quốc.

Theo đó, Bắc Kinh đang xem xét việc ngăn các nhà sản xuất chip nước ngoài, bao gồm Qualcomm và TSMC, sản xuất những dòng bán dẫn tiên tiến dựa trên thiết kế do các doanh nghiệp Trung Quốc phát triển như Huawei, Alibaba hay ByteDance.

Nếu được áp dụng, các quy định mới có thể tác động đáng kể đến chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, vốn đang ngày càng phụ thuộc vào sự kết hợp giữa năng lực thiết kế chip của nhiều quốc gia và năng lực sản xuất tiên tiến tập trung tại một số trung tâm như Đài Loan, Mỹ, Hàn Quốc.

Ngoài kiểm soát công nghệ, Trung Quốc cũng đang cân nhắc các biện pháp nhằm hạn chế việc các tập đoàn nước ngoài mua lại những doanh nghiệp công nghệ chiến lược trong các lĩnh vực mới nổi như AI tác tử (agentic AI) - nhóm công nghệ cho phép hệ thống AI tự lập kế hoạch, ra quyết định và thực hiện nhiệm vụ thay con người.

Một trong những nguyên nhân thúc đẩy động thái này là lo ngại của Bắc Kinh về những thương vụ mua bán công nghệ có thể tạo ra “lỗ hổng” trong cơ chế kiểm soát hiện nay.

Chính quyền Trung Quốc đặc biệt quan tâm tới thương vụ Meta mua lại startup AI Manus với giá trị khoảng 2 tỷ USD. Sau thương vụ này, giới chức Trung Quốc đã yêu cầu hủy bỏ giao dịch, trong bối cảnh lo ngại một công nghệ AI tiềm năng của Trung Quốc có thể rơi vào tay một tập đoàn công nghệ Mỹ.

Những biện pháp mới có thể được đưa vào lần cập nhật tiếp theo của danh mục các công nghệ bị cấm hoặc hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc. Đây là một trong ba cơ chế kiểm soát xuất khẩu công nghệ chính của nước này, bên cạnh hai danh sách kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng.

Trong lần cập nhật gần nhất vào năm 2025, Trung Quốc đã bổ sung một số công nghệ liên quan tới sản xuất pin lithium-ion vào danh sách hạn chế xuất khẩu, bên cạnh các công nghệ chiến lược vốn đã được kiểm soát như khai thác và chế biến đất hiếm.

Tuy nhiên, các đề xuất hiện vẫn đang trong quá trình xem xét. Các cơ quan quản lý Trung Quốc tiếp tục thu thập ý kiến từ doanh nghiệp trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

Một số công ty công nghệ Trung Quốc được cho là đã cảnh báo rằng việc siết quá chặt các quy định có thể làm chậm quá trình phát triển AI trong nước, đồng thời ảnh hưởng tới khả năng cạnh tranh của Trung Quốc trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Hoàng Hà