Trung Quốc biến tàu sân bay cũ của Liên Xô thành siêu tàu sân bay

14 năm thay đổi cả một lực lượng

Năm 2012, Trung Quốc đưa tàu sân bay Liêu Ninh vào biên chế, mở đầu hành trình xây dựng lực lượng tàu sân bay của nước này. Con tàu vốn có nguồn gốc từ một thân tàu sân bay Liên Xô chưa hoàn thiện, được Trung Quốc mua lại và cải tạo. Thiết kế vẫn sử dụng đường băng kiểu cầu nhảy, không có máy phóng.

14 năm sau, hình ảnh vệ tinh tại nhà máy đóng tàu Đại Liên cho thấy một thân tàu hoàn toàn khác đang dần hình thành. Đây được xác định là tàu sân bay thứ tư của Trung Quốc, thường được gọi là Type 004.

Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), đến tháng 5/2026, phần thân tàu đã dài khoảng 286 m và rộng khoảng 46 m. Những con số này tiếp tục tăng khi phần mũi được hoàn thiện và boong tàu được lắp đặt. Hình ảnh vệ tinh mới hơn do The War Zone công bố cho thấy thân tàu đã đạt khoảng 320 m, rộng 46 m.

Hạm đội tàu sân bay của Hải quân Trung Quốc. (Ảnh: Creative Commons)

Điều đáng chú ý là Type 004 đang được đóng tại chính khu vực từng được sử dụng để cải tạo Liêu Ninh và đóng tàu sân bay Sơn Đông. Chỉ trong chưa đầy hai năm, những khối kết cấu riêng lẻ xuất hiện trong ụ tàu đã dần ghép thành một thân tàu có hình dáng rõ ràng.

Nếu hoàn thiện theo quy mô hiện tại, Type 004 sẽ vượt Sơn Đông và Phúc Kiến về kích thước, đồng thời tiến gần nhóm siêu tàu sân bay cỡ lớn của Mỹ. CSIS đánh giá con tàu mới nhiều khả năng sẽ lớn hơn Phúc Kiến, vốn có chiều dài tổng thể khoảng 316 m.

Không chỉ là kích thước

Điểm gây chú ý nhất nằm sâu bên trong thân tàu. Hình ảnh vệ tinh ngày 4/5/2026 cho thấy hai khoang có kích thước khoảng 15 x 15 m, với đặc điểm được CSIS đánh giá phù hợp với các cấu trúc bảo vệ lò phản ứng hạt nhân. Phúc Kiến, tàu sân bay thông thường, không xuất hiện những cấu trúc tương tự ở giai đoạn đóng tàu tương ứng. Vì vậy, CSIS đánh giá khả năng Type 004 sử dụng động lực hạt nhân là “có khả năng”, dù chưa thể khẳng định tuyệt đối.

Nếu nhận định này chính xác, đây sẽ là bước nhảy công nghệ quan trọng đối với Hải quân Trung Quốc. Động lực hạt nhân không khiến tàu có “tầm hoạt động vô hạn” theo nghĩa tuyệt đối, bởi con tàu vẫn cần bổ sung thực phẩm, đạn dược, nhiên liệu hàng không và nhiều loại vật tư khác. Tuy nhiên, việc không phải thường xuyên tiếp nhiên liệu cho hệ thống động lực sẽ giúp giảm đáng kể một trong những hạn chế hậu cần của tàu sân bay thông thường.

Tàu Type 004 tại xưởng đóng tàu Đại Liên vào ngày 21/8/2026. (Ảnh: TWZ)

Nguồn năng lượng dồi dào cũng đặc biệt quan trọng với các hệ thống điện công suất lớn. Type 004 được cho là sẽ tiếp tục sử dụng máy phóng điện từ, công nghệ đã xuất hiện trên Phúc Kiến. Hệ thống này cho phép máy bay cất cánh mà không cần đường băng cầu nhảy, đồng thời mở rộng khả năng khai thác các loại máy bay có trọng lượng lớn.

Đáng chú ý hơn, giới phân tích còn theo dõi khả năng Type 004 được trang bị bốn máy phóng thay vì ba. Một cấu kiện lớn xuất hiện gần khu vực đóng tàu từ năm 2024 có hình dạng giống mô-đun boong với các rãnh máy phóng. Tuy nhiên, CSIS nhấn mạnh chưa thể xác định chắc chắn cấu kiện này cuối cùng có được lắp lên Type 004 hay chỉ là mô-đun thử nghiệm.

Từ Liêu Ninh đến một hạm đội hoàn toàn khác

Sự thay đổi không chỉ nằm trên bản thân con tàu. Cùng với Type 004, Trung Quốc đang phát triển một hệ thống hàng không hạm tàu ngày càng phức tạp, gồm tiêm kích J-15T, tiêm kích tàng hình J-35 và máy bay cảnh báo sớm trên không KJ-600.

Điều này tạo ra khác biệt lớn so với Liêu Ninh năm 2012. Khi đó, Trung Quốc mới bắt đầu làm quen với những vấn đề cơ bản của tác chiến tàu sân bay. Giờ đây, nước này đang hướng tới một nền tảng có thể vận hành nhiều loại máy bay cánh cố định và phương tiện không người lái với tốc độ khai thác cao hơn.

Tàu sân bay Varyag của Liên Xô cũ. (Ảnh:19FortyFive)

CSIS nhận định Type 004 có thể trở thành một cột mốc quan trọng trong quá trình hiện đại hóa Hải quân Trung Quốc. Báo cáo của Bộ Quốc phòng Mỹ năm 2025 lần đầu đánh giá Trung Quốc hướng tới việc bổ sung 6 tàu sân bay vào năm 2035, nâng tổng số lên 9 chiếc.

Tuy nhiên, từ một thân tàu đang nằm trong ụ đến một tàu sân bay thực sự sẵn sàng chiến đấu vẫn còn khoảng cách rất lớn. Type 004 còn phải hoàn thiện, hạ thủy, lắp đặt hệ thống, thử nghiệm trên biển và trải qua quá trình đánh giá trước khi có thể hoạt động đầy đủ. Chính CSIS cũng lưu ý rằng sẽ còn mất nhiều năm trước khi con tàu hoàn tất và được đưa vào biên chế.

Dù vậy, những gì đang diễn ra tại Đại Liên cho thấy tốc độ phát triển tàu sân bay của Trung Quốc đã bước sang một giai đoạn mới: từ việc cải tạo một thiết kế có nguồn gốc Liên Xô, nước này đang tiến tới đóng những tàu sân bay có kích thước và công nghệ ngày càng tiệm cận nhóm siêu tàu sân bay hàng đầu thế giới.

Lê Hưng