Trung học nghề: Không khép cánh cửa vào đại học

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai phát biểu khai mạc. Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN

Tại hội thảo, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai nêu rõ: Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã đề ra nhiều chủ trương lớn, có tính đổi mới mạnh mẽ. Một trong những điểm mới, quan trọng là yêu cầu phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện đại, mở, linh hoạt, hiệu quả; đổi mới mô hình, chương trình, phương thức đào tạo; gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng lao động; đồng thời bổ sung cấp trung học nghề tương đương cấp trung học phổ thông.

Đây là chủ trương có ý nghĩa chiến lược. Vấn đề đặt ra không chỉ là bổ sung một cấp học hay một loại hình cơ sở giáo dục mới, mà sâu xa hơn là đổi mới tư duy về phân luồng, hướng nghiệp, phát triển nhân lực và tổ chức lại cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng thực học, thực nghiệp, liên thông, hiện đại và hội nhập. Phát triển giáo dục trung học nghề phải được nhìn nhận là một giải pháp quan trọng để tạo thêm một con đường học tập có chất lượng cho học sinh sau trung học cơ sở; một con đường vừa bảo đảm nền tảng văn hóa, vừa hình thành kỹ năng nghề nghiệp, vừa mở ra cơ hội học tiếp, việc làm, khởi nghiệp và phát triển suốt đời.

Theo ông Vũ Thanh Mai, thực tiễn, công tác phân luồng, hướng nghiệp và phát triển giáo dục nghề nghiệp ở nước ta tuy đã đạt được một số kết quả nhưng vẫn còn nhiều khó khăn; tâm lý xã hội còn nặng về con đường học Trung học phổ thông sau đó vào đại học trong khi giáo dục nghề nghiệp nhất là ở lứa tuổi sau Trung học cơ sở chưa thực sự có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với học sinh và phụ huynh. Sự gắn kết giữa đào tạo với thị trường lao động, giữa nhà trường với doanh nghiệp, giữa chương trình học với cơ hội việc làm ở nhiều nơi còn chưa chặt chẽ.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, ở nhiều quốc gia phát triển, giáo dục nghề nghiệp ở bậc trung học là một cấu phần quan trọng của hệ thống giáo dục quốc dân, được thiết kế bài bản, có chuẩn chất lượng, có liên thông, có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp và có vị thế xã hội rõ ràng.

Vì vậy, phát triển trung học nghề không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục, càng không chỉ là việc của riêng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp mà là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, của Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp, gia đình và toàn xã hội.

Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về giáo dục trung học nghề, trong đó có việc nghiên cứu xây dựng các quy định liên quan đến tổ chức và hoạt động của trường trung học nghề.

Tuy nhiên, để chủ trương lớn của Đảng đi vào cuộc sống, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương lưu ý, cần tiếp tục làm rõ mô hình, lộ trình, điều kiện bảo đảm và cơ chế chính sách để giáo dục trung học nghề thật sự có chất lượng, có sức hấp dẫn và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Tại hội thảo, các đại biểu đã nghe các tham luận và tập trung trao đổi, thảo luận nhằm làm rõ triết lý và mục tiêu phát triển giáo dục trung học nghề ở Việt Nam và xác định rõ vị trí của trung học nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân. Các đại biểu cũng đóng góp ý kiến liên quan đến mô hình chương trình giáo dục trung học nghề; cơ chế công nhận tín chỉ, mô đun, chuẩn kỹ năng nghề; cơ chế tuyển sinh, xét tuyển; xác định mô hình tổ chức và mạng lưới cơ sở giáo dục trung học nghề phù hợp với Việt Nam; cơ chế để doanh nghiệp tham gia vào giáo dục trung học nghề một cách thực chất.

Theo các đại biểu, trung học nghề là loại hình đào tạo mà học sinh vừa học chương trình văn hóa cốt lõi tương đương trung học phổ thông; vừa học nghề theo định hướng kỹ thuật, công nghệ hoặc dịch vụ. Sau khi tốt nghiệp, học sinh có thể đi làm ngay, học liên thông cao đẳng, đại học, hoặc tiếp tục nâng cao kỹ năng nghề.

PGS.TS. Mạc Văn Tiến, Viện trưởng Viện phát triển Giáo dục nghề nghiệp và an sinh xã hội tham luận “Mô hình để phát triển giáo dục trung học nghề”. Ảnh: Hoàng Hiếu/TTXVN

Viện trưởng Viện Phát triển giáo dục nghề nghiệp và an sinh xã hội, Phó giáo sư, Tiến sĩ Mạc Văn Tiến khẳng định, việc bổ sung bậc học và trình độ trung học nghề trong Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 là một bổ sung hợp lý, phù hợp với xu hướng quốc tế, góp phần tạo xung lực mới cho công tác phân luồng học sinh sau Trung học cơ sở mà gần đây đang được đẩy mạnh nhưng dường như còn hạn chế, chưa hiệu quả. Như vậy, trong hệ thống giáo dục quốc dân và giáo dục nghề nghiệp hiện nay, trung học nghề đã được định danh rõ ràng, có vị trí độc lập và vừa bảo đảm được tính liên thông trong hệ thống, vừa gắn kết chặt chẽ hơn với thị trường lao động.

Để chương trình trung học nghề đi vào thực tiễn có hiệu lực và hiệu quả, đáp ứng được mục tiêu đào tạo, ông Mạc Văn Tiến cho rằng, cần thiết phải hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình này. Đồng thời, làm rõ nội hàm của giáo dục trung học nghề và mối quan hệ của giáo dục trung học nghề với trung học phổ thông, trung cấp và các trình độ khác của hệ thống giáo dục nghề nghiệp nói riêng và giáo dục quốc dân nói chung.

Trong đó, xác định rõ nội dung "cốt lõi" của chương trình trung học phổ thông trong trung học nghề, tránh mơ hồ dẫn đến khó thực hiện và chất lượng đầu ra không tương đương; quy định cụ thể tỷ lệ và khối lượng kiến thức phổ thông - nghề, bảo đảm cân đối giữa học vấn và kỹ năng; xây dựng chuẩn đầu ra rõ ràng, gắn với khung trình độ quốc gia và nhu cầu thị trường lao động, có tính đến yếu tố đặc thù của lứa tuổi.

Hạnh Quỳnh (TTXVN)