Trọng tài và chặng đường gian nan đến với vinh dự được điều hành một trận chung kết World Cup

Tuy nhiên, ít ai biết rằng, phía sau vinh dự được điều hành trận chung kết World Cup là hành trình kéo dài hàng chục năm cùng không ít sự đánh đổi trong cuộc sống và sự nghiệp của các trọng tài.

Theo FIFA, quá trình tuyển chọn trọng tài cho World Cup lần này được khởi động ngay sau khi World Cup 2022 kết thúc. Trong suốt 3 năm, các ứng viên phải tham gia nhiều hội thảo chuyên môn, vượt qua các bài kiểm tra thể lực và liên tục được đánh giá chuyên môn thông qua các trận đấu.

Renato Faverani, cựu trợ lý trọng tài người Italy từng điều hành trận chung kết World Cup 2014 giữa Đức và Argentina, cho biết mọi trận đấu quan trọng trước World Cup đều có giám sát viên trực tiếp theo dõi và đánh giá công tác điều hành.

Được điều hành tại ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh là vinh dự lớn đối với mỗi trọng tài, song được góp mặt tại trận chung kết World Cup mới là đỉnh cao ít người chạm tới được. Ảnh: Getty Images

Sau mỗi trận, các trọng tài nhận được bản đánh giá chi tiết, sau đó so sánh với các tổ trọng tài khác để xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Thành tích này trở thành căn cứ quan trọng trong quá trình FIFA lựa chọn danh sách cuối cùng.

Việc được xem xét tham dự World Cup cũng đã là thành tích rất lớn đối với các trọng tài. Chỉ những người thường xuyên điều hành các giải đấu hàng đầu mới có cơ hội góp mặt. Trước khi được lựa chọn, Faverani đã nhiều năm làm nhiệm vụ tại UEFA Champions League, bao gồm cả trận chung kết năm 2013, cùng EURO, Serie A và nhiều giải đấu lớn khác.

Ngay cả khi đã có mặt tại World Cup, các trọng tài cũng không biết trước mình sẽ được điều hành những trận nào. FIFA chỉ phân công trước mỗi trận khoảng 3-4 ngày dựa trên phong độ và kết quả đánh giá trong suốt giải đấu. Đồng thời, các trọng tài không được làm nhiệm vụ ở những trận có đội tuyển quốc gia của mình.

Leif Lindberg, trợ lý trọng tài người Thụy Điển từng điều hành trận chung kết World Cup 2002 giữa Brazil và Đức, cho biết điều đó đôi khi tạo nên những cảm xúc khó tả.

Ông nhớ lại mình vừa theo dõi đội tuyển Thụy Điển thi đấu, vừa hy vọng đội nhà sẽ dừng bước để bản thân có thể tiếp tục được FIFA phân công nhiệm vụ. "Nếu Thụy Điển vào bán kết, tôi sẽ phải trở về nước", Lindberg nói.

Đối với các trọng tài, được lựa chọn điều hành trận chung kết chính là sự ghi nhận cao nhất sau nhiều thập kỷ phấn đấu và đó là những khoảnh khắc không thể nào quên.

Faverani kể rằng sau một buổi tập gần khách sạn, toàn bộ các trọng tài được triệu tập đến một hội trường lớn. Chủ tịch FIFA khi đó là Sepp Blatter bước lên sân khấu và lần lượt công bố danh sách tổ trọng tài điều hành trận chung kết.

Lionel Messi trao đổi với trợ lý trọng tài Renato Faverani trong trận chung kết World Cup 2014 giữa Đức và Argentina. Ảnh: AP

Khoảnh khắc nghe thấy tên mình được xướng lên là điều ông không bao giờ quên. "Trong khoảng hai hoặc ba giờ, đó là khoảnh khắc tuyệt vời nhất", ông chia sẻ.

Nhưng niềm vui ấy nhanh chóng nhường chỗ cho áp lực. "Rồi trách nhiệm lập tức xuất hiện. Bạn chỉ mong trận đấu diễn ra càng sớm càng tốt vì sức ép rất lớn”, Faverani cho biết.

Để điều hành một trận đấu World Cup, các trọng tài không chỉ cần thuộc Luật thi đấu. Họ còn phải chuẩn bị rất kỹ trước từng trận đấu.

Ngoài việc tập luyện thể lực hằng ngày bằng các bài chạy dài và tập gym, các trọng tài dành nhiều thời gian nghiên cứu chiến thuật của hai đội, phân tích hệ thống phòng ngự, cách tổ chức tấn công và đặc điểm của từng cầu thủ. Họ cũng xem lại băng hình nhiều trận đấu trước đó và trao đổi với những đồng nghiệp từng điều hành các đội bóng nhằm hạn chế tối đa sai sót.

Theo Faverani, việc hiểu rõ xu hướng thi đấu của các cầu thủ giúp trọng tài dự đoán diễn biến ngay trước khi tình huống xảy ra.

Một trong những thử thách đáng nhớ nhất là trận play-off World Cup 2013 giữa Bồ Đào Nha và Thụy Điển với sự góp mặt của Cristiano Ronaldo và Zlatan Ibrahimović. Việc nghiên cứu kỹ lối chơi của hai bên giúp ông đưa ra nhiều quyết định chính xác trong suốt trận đấu.

Dù đứng rất gần những ngôi sao nổi tiếng nhất thế giới, các trọng tài luôn phải giữ sự khách quan tuyệt đối. "Khi tiếng còi khai cuộc vang lên, đó chỉ còn là 11 đấu với 11", Faverani nói.

Sự tập trung ấy tiếp tục được thể hiện ở trận chung kết World Cup 2014. Trong hiệp 1, sau quả phạt góc của tuyển Đức, Thomas Müller rơi vào thế việt vị chỉ chưa đầy 10cm khi bóng bật ra từ cột dọc. Faverani lập tức phất cờ báo việt vị và quyết định sau đó được xác nhận là chính xác.

Để đạt tới trình độ đó, cả Faverani và Lindberg đều mất khoảng 30 năm, bắt đầu từ những giải đấu nhỏ trước khi từng bước vươn tới sân khấu lớn nhất của bóng đá thế giới.

Theo thống kê của FIFA, trong tổng số 3.725 trọng tài nằm trong danh sách trọng tài quốc tế, chỉ khoảng 4,5% được lựa chọn tham dự World Cup năm nay. Trong số đó, chỉ một số rất ít được trao cơ hội điều hành trận chung kết.

Con đường ấy cũng đi kèm những đánh đổi rất lớn.

Cựu trợ lý trọng tài Renato Faverani cho biết trận play-off tranh vé dự World Cup 2014 giữa Bồ Đào Nha và Thụy Điển, với sự góp mặt của Cristiano Ronaldo và Zlatan Ibrahimović, là một trong những trận đấu khó điều hành nhất trong sự nghiệp của ông. Ảnh: Getty Images

Do nghề trọng tài không phải công việc toàn thời gian, phần lớn trọng tài vẫn phải duy trì nghề nghiệp chính. Lindberg cho biết ông có điều kiện tập luyện 5 ngày mỗi tuần nhờ điều hành công ty riêng, giúp chủ động sắp xếp thời gian và cân bằng giữa công việc với việc rèn luyện.

Faverani cũng không từ bỏ công việc quản lý tín dụng tại một doanh nghiệp khi trở thành trọng tài đẳng cấp thế giới. Trong mùa giải, ông liên tục di chuyển giữa nhiều quốc gia để điều hành các trận đấu ở UEFA Champions League và Serie A, đồng thời vẫn xử lý công việc công ty qua điện thoại và thư điện tử.

Các trọng tài còn phải duy trì cường độ tập luyện rất cao do thường lớn tuổi hơn cầu thủ từ 10 đến 20 năm và phải bảo đảm đủ thể lực để theo kịp tốc độ trận đấu.

Những hy sinh ấy không chỉ nằm ở thời gian hay công sức. Lindberg thừa nhận nhiều trọng tài từng trải qua đổ vỡ hôn nhân vì dành quá nhiều thời gian cho nghề. Faverani cũng xúc động khi nhìn lại quãng thời gian ông không thể ở bên gia đình nhiều như mong muốn.

TRẦN HOÀI (theo CNN)