Triệu Tiến Công 'tạc' hồn văn hóa Việt trong từng hình khối

Một hành trình đi từ bục giảng

Triệu Tiến Công đến với điêu khắc không phải bằng những bước đi vội vàng. Khởi đầu với cương vị là một thầy giáo dạy mỹ thuật, anh quen với bảng đen, phấn trắng, với những bài giảng chậm rãi, chắc chắn. Chính từ đó, một nền tảng tư duy được hình thành với sự cẩn trọng, có lớp lang, chiều sâu trong sáng tạo.

Những năm tháng đứng lớp bận rộn không làm anh xa rời sáng tác mà ngược lại, dường như càng dạy, anh càng đam mê với bộ môn mỹ thuật và hiểu sâu hơn về cách nhìn, về cái đẹp, cấu trúc và ngôn ngữ tạo hình mang ý nghĩa sâu sắc. Để rồi điêu khắc trở thành con đường chính - không phải là lựa chọn bộc phát, mà là kết quả của sự tích lũy qua từng năm tháng.

Người ta nhắc đến Triệu Tiến Công với tư cách là một Nghệ nhân cấp quốc gia, nhưng xét cho đúng, điều làm nên Triệu Tiến Công không nằm ở danh xưng, mà ở cách anh làm việc với vật liệu, với không gian, bằng chính kiến thức văn hóa của mình.

Khi hình khối biết kể chuyện

Tác phẩm của Triệu Tiến Công không nhiều chi tiết. Thậm chí, có lúc tưởng như giản lược đến mức tối đa. Nhưng đứng lâu trước một tác phẩm của anh, người xem sẽ thấy nó không hề “ít”, không hề đơn giản. Bởi bên trong những mảng khối tối giản là cả một câu chuyện.

Không chạy theo kỹ thuật cầu kỳ, điều anh giữ lại là phần “cốt” - cái “thần” của hình tượng. Đó có thể là bóng dáng, hình tượng con người Việt, là những tín ngưỡng quen thuộc, hay những lớp ký ức xa xăm khắc họa lịch sử. Tất cả được nén lại, rồi mở ra bằng một ngôn ngữ tạo hình đương đại rất riêng biệt, là sự đối thoại của tác giả với lịch sử, với văn hóa và với chính mình.

Chất liệu, với anh, không chỉ đơn giản là đá, là gỗ hay kim loại. Nó giống như một không gian rộng lớn để anh gieo vào đó những tầng ký ức, những lớp trầm tích với chiều sâu văn hóa. Những biểu tượng của thời đại tưởng như đã quen thuộc, qua bàn tay anh kiến tạo đã tạo nên dấu ấn mới lạ - vẫn vẹn nguyên những giá trị cốt lõi truyền thống, nhưng lại không hề “cũ”.

Có lẽ chính vì thế mà tác phẩm của anh không chỉ dừng ở việc “để xem”. Nó khiến người ta dừng lại lâu hơn để ngắm, suy tư, chiêm nghiệm về cuộc sống, để rồi chợt nhận ra đâu đó bóng dáng của chính mình, của nền tảng văn hóa dân tộc trong đó.

Tác phẩm “Chung một nguồn cội” của Nhà điêu khắc Triệu Tiến Công - Ảnh TL

Nhờ vào sự kiên trì, bền bỉ trong sáng tác, anh đã gặt hái không ít thành công ở những triển lãm, cuộc thi, tiêu biểu như: 1 Giải A, Giải thưởng VHNT tỉnh Phú Thọ năm 2023 với tác phẩm: Cái chữ ơn Đảng; 2 Giải B, Giải thưởng VHNT tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2020 - 2025 với cụm tác phẩm: Thảm họa, Cái chữ ơn Đảng, Cái chữ lên non; 1 Giải Ba, Giải thưởng quốc tế tại Hàn Quốc năm 2024 với các tác phẩm: Mặt trời trên lưng mẹ, Em bé vùng cao… cùng nhiều tác phẩm được trưng bày tại các triển lãm mỹ thuật trong nước và quốc tế. Và gần đây nhất, tại Diễn đàn Hợp tác kinh tế ASEAN - Việt Nam 2026 ngày 18/4/2026 tại Singapore, anh đã được trao tặng Cúp Nhà điêu khắc xuất sắc. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp tích cực của anh với nền nghệ thuật điêu khắc nước nhà nói riêng và quốc tế nói chung.

Nói về Nghệ nhân - Nhà điêu khắc - Nhà giáo Triệu Tiến Công, họa sĩ Đỗ Ngọc Dũng - Trưởng Chi hội Mỹ thuật Việt Nam tỉnh Phú Thọ, nguyên Chủ tịch Hội LH.VHNT Phú Thọ cho biết: Triệu Tiến Công là nhà điêu khắc duy nhất của tỉnh Phú Thọ cũ. Anh xứng đáng là một tấm gương lao động nghệ thuật đích thực. Với tinh thần không quản ngại khó khăn cùng lòng nhiệt tình, tâm huyết và yêu nghề, anh đã sáng tác được nhiều tác phẩm có chất lượng. Cùng với hoạt động sáng tác, anh còn nhiệt tình tham gia các hoạt động triển lãm trong nước, quốc tế và đã gặt hái được những thành công nhất định, góp phần quảng bá văn hóa Phú Thọ nói riêng và văn hóa Việt Nam đến với công chúng trong và ngoài nước.

Một mong muốn đi xa hơn tác phẩm

Trò chuyện với Triệu Tiến Công, ta dễ dàng nhận thấy, anh không chỉ nghĩ về từng tác phẩm riêng lẻ, mà điều anh trăn trở nhiều hơn là làm sao để nghệ thuật điêu khắc Việt Nam có thể bước ra không gian rộng lớn hơn. Với anh, một tác phẩm đẹp là chưa đủ. Một tác phẩm đẹp cần “sống” được trong đời sống, được đứng trong không gian công cộng, nơi con người có thể nhìn ngắm mỗi ngày.

- Những công trình mang tính biểu tượng phải là nơi nghệ thuật không đứng tách biệt, mà gắn với kiến trúc, với quy hoạch, với cách nhìn không gian được tạo nên. Ở đó, tác phẩm điêu khắc không còn là một vật thể riêng biệt, mà trở thành một phần của đời sống. Một quảng trường, một công trình, một quần thể… nếu được quy hoạch, quy chuẩn, có thể kể một câu chuyện lớn hơn rất nhiều - câu chuyện về văn hóa Việt. - Nhà điêu khắc Triệu Tiến Công chia sẻ.

Và cũng từ đó, anh nghĩ đến việc đưa những câu chuyện đó đi xa hơn, vượt ra ngoài biên giới Việt Nam. Không phải bằng cách phô bày, mà bằng cách tạo ra những hình thức có thể “nói chuyện” được với nhiều người ở nhiều nền văn hóa khác nhau.

Nhà điêu khắc Triệu Tiến Công thuyết trình tại Diễn đàn Hợp tác kinh tế ASEAN - Việt Nam 2026 ngày 18/4/2026 tại Singapore - Ảnh TL

Nghĩ về những công trình lớn

Chia sẻ với chúng tôi về những dự định của mình trong thời gian tới, Triệu Tiến Công thường nhắc đến những công trình có tầm vóc lớn. Không phải “lớn” chỉ ở kích thước, mà lớn ở ý tưởng, ở tầm ảnh hưởng và giá trị văn hóa. Với anh, mỗi tác phẩm không chỉ là một sản phẩm nghệ thuật mà còn là sự kết tinh văn hóa thời đại, sự lắng đọng tinh hoa của văn hóa Việt, biểu đạt qua sự hiện diện của chuỗi tác phẩm mang ngôn ngữ đương đại hiện hữu tại các công trình kiến trúc, các tác phẩm trong không gian sống của người Việt và quốc tế.

Một công trình, theo anh, cần hội tụ nhiều yếu tố: cái nhìn hiện đại, chiều sâu truyền thống, sự gắn kết với không gian xung quanh, và một thông điệp đủ rộng để ai cũng có thể chạm tới. Đó không còn là chuyện của riêng điêu khắc, mà là câu chuyện của tổng quan - nơi hội tụ nghệ thuật, kiến trúc và đời sống gắn kết.

Triệu Tiến Công không nói nhiều về tham vọng cá nhân, nhưng cách anh nghĩ cho thấy một tầm nhìn dài hơi: Làm sao để có những công trình nghệ thuật mà khi nhắc đến, người ta nhớ ngay đến văn hóa Việt. Làm sao để chúng không chỉ tồn tại trong thời điểm hiện tại, mà còn hiện hữu trường tồn theo thời gian.

Người thầy vẫn còn đó

Dù đi xa đến đâu, phần “người thầy” trong anh vẫn vẹn nguyên. Anh làm nghề, đồng thời cũng dạy nghề - không chỉ dạy kỹ thuật, mà dạy cách nhìn, cách nghĩ.

Trong khuôn viên của gia đình với diện tích trên 600m2, anh đã xây dựng xưởng “Gốm Công”, tạo việc làm cho 3 - 5 người dân địa phương, đồng thời đưa vào hoạt động tham quan, trải nghiệm cho học sinh và du khách. Khi tham gia trải nghiệm tại xưởng “Gốm Công”, du khách sẽ được trải nghiệm tự mình nhào nặn ra những sản phẩm gốm, tạo hình, trang trí lên sản phẩm theo ý tưởng riêng của bản thân. Đặc biệt là chương trình trải nghiệm “Tập làm gốm” dành cho các em học sinh, sinh viên khi đến với xưởng “Gốm Công”, các em sẽ được nhà điêu khắc Triệu Tiến Công trực tiếp hướng dẫn chi tiết từ cách làm đất, đắp, xoay, chuốt, gọt… để tạo thành tác phẩm như mong muốn.

Với những người trẻ, Triệu Tiến Công không khuyến khích sự vội vàng. Theo anh, nghệ thuật cần có thời gian. Cần đọc, cần hiểu, cần sống, rồi mới có thể làm ra một thứ mình muốn có giá trị, có ý nghĩa.

Có lẽ vì thế mà ở Triệu Tiến Công, người ta thấy một sự bền bỉ. Không ồn ào, không chạy theo xu hướng, nhưng đi từng bước chắc chắn. Anh làm việc như một người thợ lành nghề, “giữ lửa” cho một hành trình văn hóa. Những hy sinh thầm lặng của anh trong sự nghiệp “gieo mầm” nghệ thuật đã được ghi nhận xứng đáng với tấm Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp giáo dục” (Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm học 2024 - 2025).

Giữa nhịp sống vội vã với nhiều biến động, con đường mà Triệu Tiến Công lựa chọn có phần lặng lẽ. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại tạo nên chiều sâu. Anh không chỉ tạo ra những tác phẩm, mà đang từng ngày “tạc” vào đó phần hồn của văn hóa Việt - để rồi từ những khối hình tưởng như im lặng, câu chuyện văn hóa đương đại kết nối truyền thống tiếp tục được kể - thông qua những tác phẩm điêu khắc của anh.

Vĩnh Hà