Trao sinh kế là trao 'lá chắn' cho phụ nữ vùng biên

Bà Vừ Thị Sùng, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội LHPN xã Mường Pồn, tỉnh Điện Biên, phát biểu khai mạc Hội nghị tập huấn công tác phụ nữ.

Theo bà Vừ Thị Sùng, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội LHPN xã Mường Pồn, muốn bảo vệ phụ nữ một cách bền vững, cần bắt đầu từ việc giúp chị em có sinh kế, thu nhập và khả năng tự quyết định cuộc sống của mình.

Trận lũ quét tháng 7/2024 từng cuốn đi nhà cửa, đất sản xuất, vật nuôi của nhiều gia đình ở Mường Pồn, đẩy cuộc sống vốn khó khan của người dân vào cảnh chật vật hơn. Sau thiên tai, việc khôi phục sản xuất, ổn định nơi ở vẫn là gánh nặng đối với không ít hộ dân. Trong những gia đình ấy, phụ nữ thường là người phải cáng đáng nhiều vai trò cùng lúc: làm nương, chăm con, lo việc nhà, chăm sóc người già và tìm cách vun vén kinh tế.

Nhưng khó khăn của phụ nữ vùng biên không chỉ nằm ở cái nghèo. Khi thiếu thông tin, hạn chế về ngôn ngữ, ít cơ hội tiếp cận việc làm và các dịch vụ hỗ trợ, chị em còn dễ trở thành đối tượng của bạo lực, tảo hôn, mua bán người hoặc những lời mời gọi đầy cạm bẫy trên mạng xã hội.

Đến từng bản, gỡ từng nút thắt

PV: Thưa bà, từ thực tế hoạt động Hội, đâu là những khó khăn lớn nhất mà phụ nữ ở Mường Pồn đang phải đối mặt?

Bà Vừ Thị Sùng: Khó khăn trước hết là kinh tế. Phần lớn chị em sống dựa vào nương rẫy, chăn nuôi và lao động thời vụ nên thu nhập không ổn định. Muốn phát triển kinh tế gia đình, nhiều người thiếu vốn, thiếu kiến thức, kỹ thuật sản xuất; nông sản cũng chưa có đầu ra chắc chắn. Những gia đình thuộc diện hộ nghèo, phụ nữ đơn thân, phụ nữ làm chủ hộ hoặc nuôi con nhỏ càng chịu nhiều áp lực.

Điều kiện tự nhiên cũng khắc nghiệt. Mùa mưa, bà con lo lũ quét, sạt lở; mùa khô lại đối mặt với tình trạng thiếu nước. Sau trận lũ năm 2024, nhiều gia đình vẫn đang từng bước khôi phục sản xuất, ổn định cuộc sống.

Hội LHPN xã thường xuyên tổ chức các chiến dịch truyền thông với nhiều hình thức tuyên truyền phong phú để cung cấp kiến thức, kỹ năng cho các hội viên của mình

Một khó khăn khác là quỹ thời gian và cơ hội tiếp cận thông tin. Phụ nữ vừa làm nương, vừa chăm sóc con nhỏ, người già, lo việc gia đình nên khó tham gia các lớp học nghề, tập huấn kỹ thuật hay sinh hoạt Hội, nhất là ở những bản xa. Ở một số gia đình, việc nhà chưa được chia sẻ công bằng, khiến chị em càng ít thời gian dành cho bản thân.

Bên cạnh đó, một bộ phận phụ nữ còn hạn chế về trình độ học vấn, khả năng sử dụng tiếng phổ thông nên việc tiếp cận chính sách, pháp luật và các thông tin thiết yếu chưa thuận lợi.

PV: Trong bối cảnh ấy, những nguy cơ nào đối với phụ nữ mà Hội LHPN xã đặc biệt quan tâm?

Bà Vừ Thị Sùng: Chúng tôi tập trung vào ba nhóm vấn đề: tảo hôn, hôn nhân cận huyết; bạo lực gia đình, bạo lực trên cơ sở giới; và mua bán người, lừa đảo trên mạng.

Ở địa bàn biên giới, phụ nữ và trẻ em gái cần được trang bị kiến thức để nhận diện những lời mời đi làm ăn xa, kết hôn hoặc di chuyển đến nơi khác có dấu hiệu bất thường. Nếu thiếu thông tin, thiếu kỹ năng tự bảo vệ, các em rất dễ tin vào những lời hứa hẹn về một cuộc sống tốt đẹp hơn mà không lường hết được rủi ro.

PV: Hội LHPN xã đang làm gì để những nguy cơ ấy được phát hiện, ngăn chặn từ sớm, thưa bà?

Bà Vừ Thị Sùng: Chúng tôi xác định không thể chỉ tuyên truyền chung chung mà phải đến gần chị em, nắm được hoàn cảnh và những vấn đề họ đang gặp phải. Hội phối hợp với ngành tư pháp, công an xã, Đồn Biên phòng Mường Pồn, Trạm Y tế và trường THCS để tuyên truyền về bình đẳng giới, phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết, bạo lực gia đình và mua bán người.

Với vấn đề bạo lực gia đình, điều quan trọng trước hết là để phụ nữ biết mình có quyền được bảo vệ và có nơi để chia sẻ. Các hội nghị "nghe phụ nữ nói" tạo cơ hội để chị em bày tỏ những khó khăn, mâu thuẫn trong cuộc sống, từ đó được tư vấn, hướng dẫn tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.

Đối với công tác phòng, chống mua bán người, Hội duy trì các câu lạc bộ, phối hợp với lực lượng biên phòng và công an xã tổ chức tuyên truyền trực tiếp tại các bản Huổi Ho, Huổi Vang, Bản Lĩnh.

Cùng với đó, các chi hội thường xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của hội viên; gặp gỡ, trao đổi với những gia đình có con em đứng trước nguy cơ tảo hôn, hôn nhân cận huyết hoặc dễ bị lừa đảo qua mạng. Những mô hình như "Cha mẹ có con dưới 16 tuổi", "Nuôi dạy con tốt", "Đồng cảm", "Gia đình hạnh phúc bền vững", chương trình "Mẹ đỡ đầu" cũng được duy trì nhằm hỗ trợ phụ nữ, trẻ em từ gia đình và cộng đồng.

PV: Theo bà, điều gì quyết định hiệu quả của những mô hình này?

Bà Vừ Thị Sùng: Trước hết, cách làm phải phù hợp với nhu cầu, điều kiện và phong tục của từng bản. Nội dung tuyên truyền cần thiết thực, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện; tránh hình thức, nói những điều quá xa với cuộc sống của bà con.

Vai trò của cán bộ Hội và Chi hội trưởng rất quan trọng. Đây là những người gần dân, hiểu hoàn cảnh từng gia đình, biết phong tục và có khả năng nắm bắt tâm tư của chị em. Khi có vấn đề phát sinh, họ cũng là những người có thể phát hiện sớm để kết nối với các lực lượng chức năng.

Hội phụ nữ xã phối hợp với Đồn biên phòng, công an xã, viện kiểm sát khu vực 4 tổ chức tuyên truyền công tác phòng chống mua bán người, quy chế biên giới đất liền, công tác phòng chống ma túy cho hội viên phụ nữ và người dân

Bên cạnh đó, phải có sự phối hợp thường xuyên giữa cấp ủy, chính quyền, Mặt trận, các đoàn thể, nhà trường, ngành y tế và lực lượng vũ trang trên địa bàn. Một buổi tuyên truyền có thể giúp người dân hiểu thêm kiến thức, nhưng để thay đổi nhận thức và hành vi thì cần quá trình đồng hành lâu dài.

Theo tôi, hiệu quả không nằm ở việc thành lập bao nhiêu mô hình hay tổ chức bao nhiêu buổi tuyên truyền, mà ở chỗ phụ nữ có biết tự bảo vệ mình không, trẻ em có được sống trong môi trường an toàn hơn không và những gia đình có thực sự thay đổi hay không.

Có sinh kế, phụ nữ thêm quyền tự quyết

PV: Bên cạnh bảo vệ phụ nữ và trẻ em trước các nguy cơ, Hội hỗ trợ chị em phát triển kinh tế như thế nào, nhất là với phụ nữ dân tộc thiểu số, hộ nghèo, hộ cận nghèo?

Bà Vừ Thị Sùng: Chúng tôi chỉ đạo các Chi hội ở 17 bản nắm chắc hoàn cảnh của từng hội viên để lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp, tránh dàn trải.

Hội phối hợp với chính quyền hướng dẫn chị em chuyển đổi cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện đất đai, nguồn lao động và tập quán sản xuất của địa phương. Chúng tôi cũng hỗ trợ phụ nữ tiếp cận nguồn vốn ưu đãi qua Ngân hàng Chính sách xã hội, hướng dẫn sử dụng vốn đúng mục đích, đồng thời kết nối cây, con giống, các lớp dạy nghề và tập huấn kỹ thuật.

Với những chị em có nhu cầu đi làm ăn xa, Hội cung cấp thông tin về doanh nghiệp, đơn vị đào tạo nghề để họ có thêm cơ sở lựa chọn, hạn chế nguy cơ bị lừa đảo.

Ngoài ra, mô hình "Chi hội số, gia đình số" giúp phụ nữ từng bước làm quen với điện thoại thông minh, dịch vụ công trực tuyến và biết lựa chọn các kênh thông tin an toàn. Đây cũng là cách để chị em chủ động hơn trong tiếp cận chính sách, kiến thức sản xuất và các cơ hội phát triển kinh tế.

PV: Bà có thể chia sẻ một trường hợp cho thấy sự thay đổi khi phụ nữ được hỗ trợ đúng cách?

Bà Vừ Thị Sùng: Chị Lò Thị Nhung ở bản Púng Giắt là một trường hợp như vậy. Chị là phụ nữ dân tộc thiểu số, thuộc hộ nghèo, trước đây gặp nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế gia đình.

Sau khi nắm bắt hoàn cảnh, Chi hội đã hướng dẫn chị tiếp cận nguồn vốn, tham gia tập huấn kỹ thuật và hỗ trợ vay vốn để phát triển mô hình sinh kế. Từ những bước đi ban đầu, chị từng bước ổn định sản xuất, có thu nhập đều đặn hơn, chăm lo cho gia đình tốt hơn. Đến nay, gia đình chị đã thoát nghèo.

Điều đáng mừng không chỉ là kết quả kinh tế mà còn là sự thay đổi trong suy nghĩ và cách sống. Từ chỗ e ngại, thiếu tự tin, chị Nhung đã mạnh dạn tham gia các hoạt động Hội, chủ động học hỏi kinh nghiệm, biết tính toán hiệu quả sản xuất và tự tin hơn khi đưa ra những quyết định trong gia đình.

Qua trường hợp này, chúng tôi thấy, hỗ trợ phụ nữ thoát nghèo bền vững không thể chỉ dừng ở việc trao một nguồn lực ban đầu. Quan trọng là phải đồng hành, hướng dẫn cụ thể, giúp chị em biết cách sử dụng nguồn lực và từng bước tự chủ cuộc sống.

PV: Từ thực tế ở Mường Pồn, theo bà, đâu là những điểm nghẽn cần tháo gỡ để phụ nữ có thể vươn lên bền vững hơn?

Bà Vừ Thị Sùng: Theo tôi, có ba vấn đề lớn.

Thứ nhất là sinh kế. Khi thu nhập chưa ổn định, phụ nữ phải dành phần lớn thời gian cho lao động để bảo đảm cuộc sống trước mắt. Điều đó cũng ảnh hưởng đến việc chăm sóc con cái, cơ hội học tập và tiếp cận các dịch vụ y tế của chị em. Vì vậy, hỗ trợ phụ nữ cần hướng đến việc làm, thu nhập ổn định và khả năng tự chủ, chứ không chỉ dừng ở những phần quà trước mắt.

Hỗ trợ phụ nữ cần hướng đến việc làm, thu nhập ổn định và khả năng tự chủ cho chị em

Thứ hai là khoảng cách địa lý, ngôn ngữ và khả năng tiếp cận thông tin. Một số bản xa, nhất là bản giáp biên giới, còn thiếu điện, thiếu sóng điện thoại, khiến việc tổ chức sinh hoạt Hội, tuyên truyền pháp luật, tư vấn sức khỏe sinh sản hay phòng, chống tảo hôn, bạo lực và mua bán người gặp nhiều trở ngại. Nếu nội dung truyền thông không phù hợp với ngôn ngữ, trình độ và phong tục của đồng bào thì hiệu quả cũng hạn chế.

Thứ ba là nguồn lực và cơ chế phối hợp. Địa bàn rộng, nhu cầu hỗ trợ đa dạng trong khi cán bộ, kinh phí còn hạn chế. Nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến phụ nữ, trẻ em cần sự tham gia của nhiều ngành, nhiều lực lượng. Nếu thiếu phối hợp thường xuyên, việc phát hiện, can thiệp và hỗ trợ sau can thiệp có thể không kịp thời.

PV: Trước những khó khăn đó, Hội LHPN xã tập trung vào những nhiệm vụ gì trong thời gian tới?

Bà Vừ Thị Sùng: Chúng tôi sẽ chuyển mạnh từ tuyên truyền, vận động đơn thuần sang hỗ trợ có trọng tâm, phù hợp với từng nhóm đối tượng và hoàn cảnh cụ thể.

Công tác tuyên truyền tiếp tục được đưa trực tiếp đến các bản, lồng ghép trong sinh hoạt chi hội, sử dụng hình ảnh trực quan và phát huy vai trò của người có uy tín, hội viên nòng cốt biết tiếng dân tộc để thông tin đến bà con dễ hiểu hơn.

Trong hỗ trợ sinh kế, Hội ưu tiên phụ nữ nghèo, phụ nữ đơn thân, phụ nữ dân tộc thiểu số và phụ nữ ở các bản biên giới. Chúng tôi cũng tăng cường rà soát, theo dõi trẻ mồ côi, trẻ có nguy cơ bỏ học, phụ nữ bị bạo lực và những trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt để kết nối nguồn hỗ trợ; tiếp tục phát huy các mô hình "Địa chỉ tin cậy", "Mẹ đỡ đầu" và hoạt động đồng hành cùng phụ nữ biên cương.

Cùng với đó là bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ Hội, chi hội trưởng, tuyên truyền viên; huy động thêm nguồn lực từ các chương trình, dự án, doanh nghiệp và nhà hảo tâm để hỗ trợ phụ nữ, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Điều chúng tôi mong muốn nhất là phụ nữ Mường Pồn ngày càng tự tin, có sinh kế ổn định, biết bảo vệ quyền lợi của mình và có điều kiện chăm lo tốt hơn cho con cái. Khi chị em có kiến thức, có thu nhập và có tiếng nói trong gia đình, họ sẽ chủ động hơn trước những rủi ro, đồng thời tạo dựng được cuộc sống an toàn, hạnh phúc cho bản thân và con trẻ.

PV: Xin trân trọng cám ơn bà!

Anh Vũ