Trào lưu mới: Mua sắm, gọi đồ ăn nhưng không bao giờ nhận hàng

Ứng dụng FoodNeverComes, nơi người dùng đặt món ăn hoặc đặt hàng chỉ để tạo cảm giác hưng phấn, mà không cần nhận hàng. Ảnh: Cybernews

Một tối cuối tuần, bạn tải một ứng dụng giao đồ ăn mới, chọn món ăn yêu thích, đặt hàng rồi hồi hộp theo dõi hành trình giao hàng. Nhưng món ăn sẽ không bao giờ đến, và thực tế, ngay từ đầu bạn cũng không hề kỳ vọng điều đó.

Nghe có vẻ vô lý, nhưng đây lại là một xu hướng đang lan truyền trên mạng. Riêng ứng dụng FoodNeverComes cho biết đã có gần một triệu lượt “thỏa mãn cơn thèm” dù không giao bất kỳ món ăn nào.

Vậy điều gì khiến nhiều người sẵn sàng dành thời gian cho những ứng dụng hoặc website được thiết kế chỉ để… không giao hàng? Theo các chuyên gia, câu trả lời nằm ở cảm giác hưng phấn do não bộ tạo ra, hay còn gọi là “dopamine”.

Từ Hàn Quốc đến xu hướng toàn cầu

Theo trang The Conversation, FoodNeverComes là một trong những ứng dụng miễn phí có quảng cáo, mô phỏng hoàn toàn trải nghiệm đặt đồ ăn trực tuyến. Người dùng có thể xem thực đơn, chọn món, đặt hàng và theo dõi quá trình giao hàng như thật, nhưng sẽ không có giao dịch hay đơn hàng nào được thực hiện.

Không chỉ có đồ ăn, nhiều nền tảng khác cũng khai thác ý tưởng tương tự. Chẳng hạn, Dopamine Shop là một website mua sắm "ảo", nơi người dùng có thể thêm đủ loại sản phẩm vào giỏ hàng, từ một viên đá nuôi thú cưng giá 0,99 USD cho tới... Mặt Trăng với giá 99 triệu USD. Tuy nhiên, website không yêu cầu thanh toán và cũng không giao bất kỳ sản phẩm nào.

Thậm chí còn xuất hiện cả các ứng dụng "hút thuốc lá ảo" như No Smoke Zone (hay Virtual Smoke), mô phỏng hình ảnh và cảm giác hút thuốc nhưng không chứa nicotine hay các chất độc hại. Nhà phát triển cho biết ứng dụng hướng tới những người muốn cai thuốc, giảm căng thẳng hoặc đơn giản là giải trí.

Những nền tảng này hiện được gọi chung là "ứng dụng dopamine" hoặc "website dopamine".

Xu hướng này khởi nguồn từ Hàn Quốc, nhưng đang nhanh chóng lan rộng. Đáng chú ý, Dopamine Shop lại do Fenwick Holdings LLC - một studio nhỏ tại Mỹ - phát triển, cho thấy loại hình ứng dụng mới này đang vượt ra ngoài phạm vi châu Á.

Vì sao chúng tạo cảm giác dễ chịu?

Dopamine là một chất dẫn truyền thần kinh quan trọng, đóng vai trò thúc đẩy động lực, tạo cảm giác hứng thú và giúp não bộ ghi nhớ những hành vi mang lại phần thưởng. Các ứng dụng dopamine khai thác chính cơ chế này.

Khi sử dụng, người dùng trải qua nhiều giai đoạn tương tự mua sắm thật: háo hức tìm kiếm sản phẩm, tự mình lựa chọn và nhận được cảm giác "đơn hàng đã được xác nhận". Điểm khác biệt duy nhất là quá trình nhận hàng không bao giờ diễn ra.

Ngay cả trước khi các ứng dụng này xuất hiện, nhiều người cũng từng tạo cảm giác tương tự bằng cách thêm hàng vào giỏ mua sắm rồi xóa đi, hoặc lập danh sách những món đồ muốn mua mà không thanh toán.

Tương tự, việc tạo bảng ý tưởng ngôi nhà mơ ước trên Pinterest hay lên kế hoạch cho một chuyến du lịch trong tương lai cũng có thể mang lại cảm giác hài lòng dù chưa tiêu bất kỳ khoản tiền nào.

Liệu có mặt trái?

Do các ứng dụng dopamine còn khá mới nên hiện chưa có nhiều nghiên cứu trực tiếp về tác động của chúng. Tuy nhiên, các chuyên gia lo ngại chúng có thể trở thành một dạng "hành vi khởi phát" (gateway behaviour), tức là hành vi ban đầu làm tăng khả năng hình thành những hành vi tương tự trong tương lai.

Những lo ngại này xuất phát từ các nghiên cứu trước đây về cờ bạc và trò chơi điện tử có yếu tố mô phỏng.

Một nghiên cứu năm 2014 theo dõi 409 người chơi casino trực tuyến miễn phí cho thấy khoảng 26% đã chuyển sang đánh bạc bằng tiền thật chỉ sau sáu tháng.

Một nghiên cứu khác năm 2016 với 521 người tham gia ghi nhận 19% cho biết họ bắt đầu chơi cờ bạc bằng tiền thật sau khi sử dụng các trò chơi casino mô phỏng.

Trong khi đó, nghiên cứu năm 2018 trên 1.178 thanh thiếu niên Đức từ 11-19 tuổi cũng chỉ ra rằng việc thường xuyên tham gia các trò chơi cờ bạc mô phỏng có liên quan tới khả năng đánh bạc bằng tiền thật trong năm tiếp theo.

"Miễn phí" nhưng dữ liệu của bạn vẫn có giá trị

Dù người dùng không phải trả tiền để sử dụng các ứng dụng dopamine, các chuyên gia cảnh báo điều đó không đồng nghĩa họ không phải đánh đổi điều gì.

Phần lớn các nền tảng miễn phí hoạt động nhờ doanh thu quảng cáo. Chúng sử dụng cookie – các tệp dữ liệu nhỏ lưu trên trình duyệt – để theo dõi hành vi trực tuyến của người dùng.

Thông qua các mạng quảng cáo như Google AdSense, dữ liệu về những món đồ bạn "mua", những món ăn bạn "đặt" hay sản phẩm bạn quan tâm vẫn có thể được sử dụng để hiển thị quảng cáo cá nhân hóa.

Nói cách khác, nếu bạn thường xuyên "đặt" những chiếc bánh taco hay "mua" một chiếc áo khoác trên các ứng dụng dopamine, rất có thể sau đó bạn sẽ bắt đầu nhìn thấy ngày càng nhiều quảng cáo cho đúng những sản phẩm đó ngoài đời thực.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc