Trang phục truyền thống người Sán Dìu lưu giữ hồn văn hóa dân tộc

Trang phục của người Sán Dìu mộc mạc và giản dị. Ảnh: QN

Tại Quảng Ninh, người Sán Dìu chiếm khoảng 1,6% dân số toàn tỉnh, cư trú tập trung ở các huyện Ba Chẽ, Tiên Yên, Đầm Hà, Hải Hà, Vân Đồn và TP. Hạ Long.

Những bộ truyền thống mang nét đẹp văn hóa dân tộc. Ảnh: QN

Hiện nay, những bộ trang phục truyền thống của người Sán Dìu ở Quảng Ninh vẫn được gìn giữ và sử dụng trong sinh hoạt, các dịp lễ, Tết, góp phần lưu giữ vẻ đẹp văn hóa và tri thức dân gian của cộng đồng.

Trang phục truyền thống của người Sán Dìu gồm trang phục nam và nữ. Bộ trang phục của người đàn ông Sán Dìu tương đối đơn giản. Họ thường mặc áo năm thân màu nâu hoặc màu chàm, cổ cao, cài khuy bên phải, kết hợp với quần chân què và thắt lưng màu chàm hoặc xanh.

Trang phục phụ nữ Sán Dìu cầu kỳ, giàu tính thẩm mỹ. Ảnh: QN

Bộ trang phục nữ gồm có áo dài, yếm, váy, xà cạp, khăn đội đầu, thắt lưng màu cùng nhiều món đồ trang sức đi kèm. Áo dài màu chàm với cổ áo viền chỉ trắng, điểm thêm đường chỉ đỏ tạo nên nét nổi bật tinh tế. Khi mặc, phụ nữ Sán Dìu bẻ hai nẹp áo trắng ra ngoài như một điểm nhấn độc đáo trong cách tạo hình trang phục.

Trang phục của người Sán Dìu cần được gìn giữ. Ảnh: QN

Nam giới người Sán Dìu thường mặc quần cộc hoặc quần dài màu thâm, cạp chun, có hai túi; áo màu thâm dài ngang đùi, có một túi.

Phụ nữ luôn mặc hai áo: áo trong, áo ngoài màu chàm hoặc thâm, dài quá gối. Đầu đội khăn đen bằng vải chéo, theo hình mỏ quạ. Người già thường mặc áo vạt trái vắt sang bên phải, người trẻ thì ngược lại. Thắt lưng màu tím, đỏ, hoa lý, hoặc có hoa văn trang trí nhiều màu.

Vào ngày lễ, tết, hội làng hay đám cưới, phụ nữ đội khăn gấm hoặc nhung the, mặc yếm đỏ; đeo đồ trang sức như khuyên tai, vòng tay, vòng cổ, xà tích, nhẫn bằng bạc. Đặc biệt, túi đựng trầu được thêu bằng chỉ nhiều màu, với nhiều họa tiết đẹp mắt.

Riêng trang phục của thầy cúng có thêm mũ thông thiên, áo cà sa được trang trí hoa văn với các mô típ hình người, ngựa, rồng, phượng…

Trang phục của người phụ nữ Sán Dìu ở Quảng Ninh. Ảnh: QN

Người Sán Dìu ở phường Quang Hanh mặc áo màu đỏ; ở các xã Hải Lạng, Thống Nhất và Hải Hòa mặc áo đen. Trong khi đó, đồng bào Sán Dìu ở đặc khu Vân Đồn mặc cả áo đỏ lẫn áo đen.

Chiếc váy của phụ nữ Sán Dìu được ghép từ nhiều mảnh vải trùm lên nhau, tạo ra được độ xòe mềm mại và nữ tính cho người mặc. Thêm vào đó, chiếc thắt lưng vải màu xanh, đỏ hoặc trắng buộc ngang eo làm bộ trang phục thêm duyên dáng. Đi cùng với đó là chiếc khăn đội đầu màu chàm được quấn theo kiểu mỏ quạ của các bà, các mẹ ngày xưa, gợi nét gần gũi với văn hóa truyền thống của người Việt.

Một trong những điểm đặc sắc nhất là các món phụ kiện đi kèm như túi đựng trầu, vòng cổ, vòng tay, khuyên tai hay dao bổ cau. Túi trầu được thêu bằng chỉ màu với nhiều họa tiết tinh xảo, vừa được dùng làm vật dụng sinh hoạt, vừa làm vật trang trí thể hiện sự khéo léo của người phụ nữ Sán Dìu.

Trong các dịp lễ hội hay ngày tết, những bộ trang phục truyền thống càng trở nên nổi bật, góp phần tạo nên sắc màu văn hóa riêng của cộng đồng người Sán Dìu ở Vân Đồn.

Cùng với quá trình đô thị hóa và sự thay đổi của đời sống hiện đại, trang phục truyền thống của người Sán Dìu đang ngày càng vắng bóng trong sinh hoạt thường ngày. Nhiều người trẻ không còn biết cách mặc hay may trang phục truyền thống như các bà, các mẹ trước đây.

Trước nguy cơ mai một nét văn hóa truyền thống đặc sắc, ngành văn hóa cũng như các địa phương trong tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp bảo tồn như thành lập các câu lạc bộ văn hóa dân gian; khuyến khích sưu tầm, lưu giữ trang phục cổ; mở lớp truyền dạy và quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống...

VĨNH QUÂN