Trang phục phụ nữ Thái – nét đẹp văn hóa độc đáo của xứ Thanh

Trang phục truyền thống của phụ nữ Thái được gìn giữ trong đời sống sinh hoạt và các hoạt động văn hóa tại các bản làng miền tây Thanh Hóa

Trải qua nhiều thế hệ, từng đường kim mũi chỉ vẫn được gìn giữ, trở thành biểu tượng văn hóa của cộng đồng người Thái miền tây xứ Thanh, đồng thời góp phần tạo nên sức hút cho du lịch cộng đồng ở nhiều bản làng.

Vẻ đẹp tinh tế trong từng đường kim mũi chỉ

Dân tộc Thái hiện chiếm khoảng 35,6% dân số trong tổng số các dân tộc thiểu số của tỉnh Thanh Hóa. Cùng với tiếng nói, phong tục, tập quán, trang phục truyền thống, đặc biệt là trang phục phụ nữ từ lâu đã trở thành một nét đẹp văn hóa đặc sắc trong đời sống của đồng bào.

Trang phục người Thái được phân biệt rõ theo từng hoàn cảnh như trang phục sinh hoạt hằng ngày, trang phục lao động, trang phục trong các dịp lễ hội hay sự kiện cộng đồng. Mỗi loại trang phục đều mang những đặc điểm riêng, vừa phù hợp với sinh hoạt đời sống, vừa thể hiện quan niệm thẩm mỹ của người Thái.

Sự khác biệt giữa hai nhóm Thái đen và Thái trắng thể hiện rõ nhất ở trang phục phụ nữ. Phụ nữ Thái trắng thường mặc áo cánh ngắn màu sáng, cổ áo hình chữ V, kết hợp với váy đen đơn giản, ít trang trí hoa văn.

Trong khi đó, phụ nữ Thái đen mặc áo xửa cóm màu tối, cổ tròn, chui đầu và cài cúc ở vai. Những chiếc cúc bạc được tạo hình tinh xảo như bướm, ong, ve… vừa có tác dụng trang trí vừa làm nổi bật vẻ duyên dáng của người mặc.

Một nét đặc trưng khác là cách búi tóc của phụ nữ Thái. Thiếu nữ chưa chồng thường búi tóc sau gáy, còn khi đã lập gia đình thì búi tóc trên đỉnh đầu. Kiểu búi tóc này không chỉ mang ý nghĩa làm đẹp mà còn là dấu hiệu nhận biết tình trạng hôn nhân trong cộng đồng.

Đối với người Thái, việc thêu thùa, dệt vải của phụ nữ không chỉ là kỹ năng lao động mà còn là thước đo phẩm chất. Người Thái có câu tục ngữ: “Xíp mốt hụ khát choọng, xíp xong hụ tắm húk”, nghĩa là 11 tuổi đã biết độn tóc, 12 tuổi đã biết ngồi khung dệt vải. Điều đó cho thấy nghề dệt và thêu trang phục đã gắn bó với đời sống của phụ nữ Thái từ rất sớm.

Từ đôi bàn tay khéo léo và óc thẩm mỹ tinh tế, những cô gái Thái đã tạo nên những tấm vải bền đẹp, những bộ trang phục vừa đáp ứng nhu cầu mặc, vừa đáp ứng nhu cầu làm đẹp của con người.

Chiếc áo xửa cóm ôm gọn cơ thể, tôn lên đường nét mềm mại của người phụ nữ, kết hợp với chiếc váy xỉn tạo nên phong cách kín đáo, duyên dáng nhưng rất tiện dụng – ấm vào mùa đông và mát vào mùa hè.

Gìn giữ bản sắc qua từng hoa văn trang phục

Không chỉ đẹp ở kiểu dáng, trang phục phụ nữ Thái còn nổi bật bởi nghệ thuật trang trí hoa văn phong phú. Chân váy thường được thêu nhiều họa tiết như động vật, thực vật, đồ vật hoặc hoa văn cách điệu.

Mỗi họa tiết đều mang những ý nghĩa riêng, thể hiện quan niệm về thế giới tự nhiên, cuộc sống và tín ngưỡng của người Thái.

Đặc biệt, váy xỉn ngước còn gọi là “váy con rồng”, được xem là một trong những loại váy đẹp và cầu kỳ nhất. Hình rồng thường được thêu ở vị trí trung tâm, sau đó kéo dài thành dải hoa văn chạy ngang chân váy.

Các họa tiết phụ như hoa đào, hoa bí, cây đa… được bố trí hài hòa xung quanh, tạo nên bố cục sinh động và giàu tính nghệ thuật.

Một điểm nhấn quan trọng khác trong trang phục phụ nữ Thái là khăn piêu. Trên khăn thường thêu ba mô típ hoa văn đặc trưng gồm “kút piêu”, “xai peng” và “ta leo”.

Mỗi mô típ mang ý nghĩa biểu tượng riêng: “xai peng” tượng trưng cho sợi dây tình yêu của đôi lứa; “kút piêu” là phẩm vật quý kính dâng bề trên; còn “ta leo” được xem như vật trừ tà, bảo vệ linh hồn cho người đội khăn.

Phụ nữ dân tộc Thái trong trang phục truyền thống trình diễn trò chơi dân gian

Màu sắc được đồng bào Thái sử dụng phổ biến trong trang phục là màu chàm. Màu chàm kết hợp với sắc xanh của núi rừng tạo nên sự hài hòa tự nhiên, thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa con người với môi trường sống. Bên cạnh đó, màu chàm cũng rất phù hợp trong lao động vì ít bám bẩn và dễ giặt sạch.

Ngày nay, những giá trị văn hóa trong trang phục truyền thống của người Thái đang được nhiều địa phương ở miền tây Thanh Hóa gìn giữ và phát huy, gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Tại bản Mạ (xã Thường Xuân), nơi có hơn 200 nhân khẩu với 100% là người Thái, trang phục truyền thống vẫn được người dân duy trì trong đời sống và trong các hoạt động phục vụ du lịch.

Là một trong những hộ dân đầu tiên làm du lịch cộng đồng tại bản Mạ, chị Hà Thị Tuyến cho biết khi địa phương được định hướng phát triển du lịch, gia đình chị đã đầu tư làm dịch vụ lưu trú, đồng thời chú trọng quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống của người Thái, đặc biệt là trang phục phụ nữ Thái, qua đó giúp du khách hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa của cộng đồng địa phương.

Để bảo tồn và phát huy những giá trị này, ngành văn hóa Thanh Hóa thường xuyên phối hợp với các địa phương tổ chức các lớp tập huấn về nghề dệt, thêu hoa văn trang phục truyền thống; đồng thời khuyến khích mặc trang phục dân tộc trong các dịp lễ, tết, liên hoan văn hóa và trong môi trường học đường.

NGUYỄN LINH