Trang bị lá chắn kiến thức bảo vệ học sinh trước nạn tảo hôn

Hoạt động vẽ tranh tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Bá Thước góp phần tuyên truyền, giáo dục, giúp các em học sinh nắm bắt được kiến thức cũng như kỹ năng cơ bản về chăm sóc sức khỏe sinh sản, tâm sinh lý tuổi vị thành niên.

Thanh Hóa là tỉnh có 7 dân tộc chủ yếu cùng sinh sống là: Kinh, Mường, Thái, Mông, Thổ, Dao, Khơ Mú. Bên cạnh những giá trị văn hóa truyền thống, trước đây vẫn còn tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dân số, để lại hệ lụy cho sức khỏe bà mẹ và tương lai của con em vùng đồng bào DTTS. Thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS giai đoạn 2015–2025”, tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động đồng bộ như: Tuyên truyền pháp luật, lồng ghép nội dung vào sinh hoạt thôn bản, văn nghệ, sân khấu dân gian ở các trường học... với các nội dung chủ yếu xoay quanh tìm hiểu kiến thức về giáo dục pháp luật về hôn nhân và gia đình, phòng chống bạo lực gia đình, giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Đến nay, tỷ lệ tảo hôn vùng DTTS và miền núi của tỉnh đang có xu hướng giảm. Đặc biệt, từ năm 2022 đến nay không còn hôn nhân cận huyết thống.

Tại nhiều trường học vùng cao, việc đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nhằm giúp học sinh hiểu đúng về độ tuổi kết hôn, hệ lụy của việc kết hôn sớm được thực hiện đa dạng, phong phú dưới nhiều hình thức và có chiều sâu. Trường THCS Nhi Sơn nằm trên địa bàn xã vùng cao Nhi Sơn, nơi học sinh người đồng bào dân tộc Mông chiếm tỷ lệ lớn, cuộc sống còn nhiều khó khăn, vất vả. Ở độ tuổi vị thành niên này, các em dễ bị tổn thương và chịu tác động mạnh mẽ từ phong tục, tập quán, quan niệm truyền thống của gia đình và cộng đồng. Thực tế cho thấy, sau mỗi kỳ nghỉ Tết Nguyên đán hoặc nghỉ hè, vẫn còn không ít trường hợp học sinh không quay trở lại lớp học, làm dấy lên quan ngại về tình trạng bỏ học, kết hôn sớm.

Thầy giáo Trịnh Xuân Tâm, Hiệu trưởng Trường THCS Nhi Sơn, cho biết: Trung bình mỗi năm, nhà trường có 2 - 3 học sinh bỏ học giữa chừng. Theo tìm hiểu, nguyên nhân bỏ học của các em chủ yếu từ vấn nạn tảo hôn. Nhận diện rõ nguy cơ, cùng với việc đẩy mạnh công tác dạy và học, hằng năm nhà trường phối hợp với các cơ quan liên quan tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức, kỹ năng cho học sinh về giáo dục sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, chính sách, pháp luật về hôn nhân, gia đình, hệ lụy tảo hôn trong các tiết học ngoại khóa, môn sinh học, giáo dục công dân... Các hoạt động được thiết kế linh hoạt, sinh động, phù hợp với tâm lý lứa tuổi và văn hóa vùng cao.

Trường THPT Mường Lát (xã Mường Lát) trước đây có tỷ lệ học sinh bỏ học, lập gia đình sớm cao nhất của tỉnh. Nguyên nhân xuất phát từ những tập tục lạc hậu, quan niệm “đủ tuổi thì phải cưới”. Nhờ sự chỉ đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền địa phương cùng những giải pháp đồng bộ, hiệu quả, những năm qua tỷ lệ học sinh bỏ học giữa chừng, lập gia đình sớm trong trường giảm đáng kể.

Với em Va Thị Thủy Tiên, lớp 12A3, Trường THPT Mường Lát, việc được tham gia những buổi sinh hoạt ngoại khóa, tìm hiểu kiến thức cũng như chứng kiến những câu chuyện, hình ảnh thực tế ngay tại địa phương về tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã tác động sâu sắc, giúp em rút ra được nhiều kinh nghiệm quý giá cho bản thân.

Hình thức tuyên truyền bằng sân khấu hóa được nhiều trường học triển khai, giúp nâng cao nhận thức cho học sinh, góp phần giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

“Nơi em sinh sống chủ yếu là đồng bào Mông, đời sống bà con còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí không đồng đều. Trước đây, đã có thời gian dài, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống từng là vấn đề nhức nhối, để lại hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe sinh sản. Nhiều trường hợp gia đình có ý định, gả chồng, gả vợ sớm khi đang ngồi trên ghế nhà trường. Sau khi được thầy, cô phân tích về pháp luật và hậu quả, chúng em hiểu rằng tảo hôn về cơ bản đi cùng với bỏ học, vất vả, ảnh hưởng đến sức khỏe, tương lai sau này”, Thủy Tiên chia sẻ.

Theo cô giáo Nguyễn Thị Đào, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Bá Thước: Để ngăn chặn và đẩy lùi tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn, thời gian qua nhà trường đã có nhiều cách làm thiết thực, hiệu quả. Trong đó tập trung nhất là đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức về sức khỏe sinh sản và các biện pháp phòng tránh thai cho học sinh, cũng như đưa thông tin này vào dạy học ngoại khóa, sân khấu hóa... Thông qua việc tổ chức "Hội thi tìm hiểu kiến thức pháp luật về giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” với nhiều hình thức thơ, ca, hò, vè, nhạc, họa... giúp các em có thêm nhiều kiến thức bổ ích cho bản thân. Đồng thời, tạo chuyển biến tích cực về nhận thức và hành động trong cộng đồng đối với công tác hôn nhân, gia đình, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của toàn xã hội, cộng đồng và người dân vùng DTTS trong thực hiện các quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình...

Thực tế cho thấy, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã để lại nhiều hệ lụy cho gia đình và xã hội. Kết hôn sớm làm mất đi cơ hội học tập, việc làm, làm suy giảm chất lượng dân số, suy thoái giống nòi, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe bà mẹ, trẻ em và ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc con cái; vi phạm pháp luật về hôn nhân, hạn chế sức lao động, ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội. Xây dựng xã hội lành mạnh, sống và làm việc theo Hiến pháp, pháp luật... là tiền đề đẩy lùi tình trạng tảo hôn và xóa bỏ tình trạng hôn nhân cận huyết thống vùng đồng bào DTTS.

Bài và ảnh: Trung Lê