Trần Trọng Tân người gieo hạt đổi mới tư duy: Bài 4: Người đặt nền móng và đào tạo thế hệ tuyên giáo tiếp nối

Tuyên huấn phải am tường thực tế và hiểu sâu lý luận

Nền móng mà đồng chí Trần Trọng Tân góp phần xây dựng không chỉ nằm ở mô hình tổ chức bộ máy, mà quan trọng hơn là ở quan niệm sâu sắc về công tác tư tưởng trong thời kỳ mới. Theo đồng chí Nguyễn Trọng Xuất, nguyên Chánh Văn phòng Thành ủy TPHCM, đồng chí Trần Trọng Tân luôn nhấn mạnh: Đổi mới kinh tế là trung tâm, nhưng phải đồng thời đổi mới cả chính trị và tư tưởng thì mới vận động, thuyết phục được quần chúng, nói dân mới tin và nghe theo. Quan điểm xuyên suốt trong tác phẩm "Góp phần đổi mới công tác lý luận - tư tưởng" (NXB Chính trị quốc gia, 1995) của ông là: Tinh thần dân chủ chính là động lực quan trọng thúc đẩy công cuộc Đổi mới.

Ðồng chí Trần Trọng Tân chuẩn bị cho Hội thảo khoa học về tư tưởng Hồ Chí Minh ở Vũng Tàu tháng 3/1993

Đối với công tác Tuyên giáo, phương pháp mà ông luôn đề cao là không ngừng đổi mới, tăng cường lắng nghe, đối thoại, tranh luận và phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ. Muốn đi vào lòng người, công tác Tuyên huấn phải bằng sự chân thực, hấp dẫn, nói và viết những điều Nhân dân quan tâm. Ông coi "am tường thực tế" và "hiểu sâu lý luận" là hai nguồn sống cốt lõi của công tác Tuyên huấn. PGS-TS Phan Xuân Biên cho biết, theo đồng chí Trần Trọng Tân, thực tiễn chính là "người nhận xét" khách quan và nghiêm túc nhất; công tác tư tưởng - lý luận phải góp phần củng cố, xây dựng lòng tin vững chắc của cán bộ, đảng viên và Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng.

Hơn ba thập niên trôi qua, những yêu cầu đặt ra cho công tác Tuyên giáo hôm nay vẫn xoay quanh các trục giá trị cốt lõi đó. Chiều 29/10/2024, tại buổi làm việc với Ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ Tuyên giáo bám sát thực tiễn, gắn bó mật thiết với Nhân dân; rèn luyện kỹ năng tư duy, nói và viết; phản ánh đúng hiện thực khách quan, nhìn thẳng vào sự thật, không "tô hồng" cũng không "bôi đen" sự vật, hiện tượng.

Khía cạnh nổi bật khác trong di sản của đồng chí Trần Trọng Tân chính là công tác cán bộ. Khi ông qua đời, các đồng chí lãnh đạo ngành tuyên giáo cả nước và TPHCM đều trân trọng nhắc đến vai trò đặt nền móng của ông đối với sự trưởng thành của đội ngũ. Đồng chí Đinh Thế Huynh, khi đó là Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, đã xúc động ghi trong sổ tang, gọi ông là "người anh lớn, người Trưởng ban tài năng, trách nhiệm, kính yêu và gần gũi của đội ngũ những người làm công tác tư tưởng, văn hóa, Tuyên giáo của Đảng".

PGS-TS Phan Xuân Biên nhận xét, đồng chí Trần Trọng Tân đã tích lũy vốn kinh nghiệm thực tiễn phong phú và tận tụy truyền lại cho các thế hệ kế nhiệm. Cách ông truyền nghề chính là thông qua nêu gương và chỉ đạo thực tiễn. Ông luôn ủng hộ, tạo điều kiện cho cán bộ trẻ học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, lý luận chính trị và dặn dò: "Học thì phải hỏi mới mau tiến bộ". Mỗi bài viết của ông đều đặt ra hai yêu cầu nghiêm ngặt: Phải mang lại điều mới cho người đọc và phải bảo đảm tính đúng đắn, chính xác. Ngay cả trong những năm tháng bị giam cầm tại nhà tù Côn Đảo (1969 - 1975), ông vẫn kiên trì tổ chức cho các đồng chí, đồng đội học tập văn hóa, rèn luyện lý luận chính trị.

Đồng chí Trần Trọng Tân phát biểu tại một hội thảo khoa học

"Người thầy" của ngành tuyên giáo

Nhiều cán bộ từng làm việc dưới sự chỉ đạo của đồng chí Trần Trọng Tân sau này đã trưởng thành, giữ nhiều vị trí quan trọng. Đồng chí Nguyễn Trọng Xuất - người từng phụ trách tờ "Cờ Giải Phóng" dưới sự phân công của ông thời kỳ Mậu Thân 1968, sau này là Chánh Văn phòng Thành ủy TPHCM - chia sẻ đã học hỏi được rất nhiều từ những chỉ đạo sâu sát, cụ thể của ông. Bài học sâu sắc nhất đối với ông Xuất là lần kỳ báo bị giữ lại do mắc nhiều lỗi, kèm theo lời nhắc nhở ân cần của "chú Hai Tân": Báo chí chỉ thuyết phục được quần chúng khi giữ trọn tính chân thực và tính chính xác.

Đồng chí Hoàng Thị Khánh là một trong những người trực tiếp tổ chức bộ phận vũ trang tuyên truyền ở nội thành do ông chỉ đạo. Bị địch bắt năm 16 tuổi và trải qua nhiều trận tra tấn dã man nhưng bà vẫn giữ vững khí tiết Cách mạng. Đến tháng 10/2025, bà được bầu làm Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày TPHCM nhiệm kỳ 2025 - 2030.

Ở cấp Trung ương, đồng chí Đỗ Văn Hoa - người từng làm thư ký cho ông - sau này trở thành Trưởng phòng Tổng hợp Ban Tuyên giáo Trung ương. Đồng chí Hoa là một trong những nhân chứng xúc động chia sẻ về ông trong bộ phim tài liệu "Đồng chí Trần Trọng Tân - Giữ trọn lòng son", phát sóng nhân dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của ông.

Ông Trần Trọng Dũng (thứ 2 từ phải qua), Phó Chủ tịch Hội nhà báo Việt Nam, con trai của ông Trần Trọng Tân, thay mặt gia đình tặng cuốn sách của cha mình cho bà Samdech Men Sam An - Phó Chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia

Chuyện nghề và chuyện đời của đồng chí Thân Thị Thư thể hiện rõ nét nhất tính nối tiếp thế hệ trong di sản của ông. Thời kỳ Mậu Thân 1968, bộ phận vũ trang tuyên truyền thuộc Ban Tuyên huấn do ông chỉ đạo đã kiên trì xây dựng các "căn cứ nhân tâm" ngay trong lòng địch, tại các khu xóm đông công nhân lao động, trong đó có khu vực ngã tư Bảy Hiền. Đồng chí Thân Thị Thư sinh ra và lớn lên tại xóm lao động Bảy Hiền - vùng "lõm" chính trị kiên cường ấy. Trên căn gác xép của gia đình, cô bé Thư ngày nào từng đưa cơm cho "chú Hai Tân" và dù còn rất nhỏ đã cùng các mẹ, các chị học thuộc từng con đường, căn nhà để làm ám hiệu bảo vệ cán bộ Cách mạng.

Sinh năm 1959, với trình độ Cử nhân Luật và Cao cấp lý luận chính trị, đồng chí Thân Thị Thư từng đảm nhiệm các chức vụ: Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng Ban Dân vận Thành ủy TPHCM; từ tháng 7/2011 đến khi nghỉ hưu, đồng chí giữ chức Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM. Đây cũng chính là cơ quan mà đồng chí Trần Trọng Tân từng đứng đầu với vai trò Trưởng Ban Tuyên huấn Thành ủy (từ tháng 6/1975) và Trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Thành ủy (từ năm 1991 đến năm 1997).

Từ những ký ức tuổi thơ tại Bảy Hiền, đồng chí Thân Thị Thư đã đúc kết nhận định đồng điệu với lý tưởng mà đồng chí Trần Trọng Tân theo đuổi suốt đời: Có lòng dân là có tất cả. Không căn cứ nào đủ sâu, không căn hầm nào đủ dài, chỉ có lòng dân mới là nền tảng vững chắc nhất che chở cho người chiến sĩ Cách mạng. Năm 2026, bà là một trong những nhân chứng lịch sử tại TPHCM tham gia trả lời phỏng vấn trong bộ phim tài liệu kỷ niệm 100 năm Ngày sinh đồng chí Trần Trọng Tân, cùng với nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và đồng chí Hoàng Thị Khánh.

Tình cảm và sự tri ân của ngành Tuyên giáo Thành phố đối với đồng chí Trần Trọng Tân luôn được gìn giữ, phát huy. Ngày 03/10/2018, Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM đã tổ chức họp mặt truyền thống mừng Ban Tuyên huấn Khu ủy Sài Gòn - Gia Định đón nhận danh hiệu "Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân" - đơn vị được thành lập năm 1960, từng quản lý 24 đơn vị trực thuộc với gần 300 cán bộ, chiến sĩ, vận hành hệ thống trường đào tạo, nhà in, đoàn văn công, đài phát thanh, báo chí, điện ảnh và nhiếp ảnh trong kháng chiến. Nhân kỷ niệm 90 năm Ngày truyền thống ngành Tuyên giáo của Đảng (27/7/2020), đoàn cán bộ Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM do Trưởng Ban Phan Nguyễn Như Khuê dẫn đầu đã đến thắp hương tưởng nhớ ông. Vào mỗi dịp Tết cổ truyền, lãnh đạo Ban Tuyên giáo Thành ủy đều đến thăm hỏi gia đình và thắp hương tri ân người Trưởng ban tiền nhiệm.

Những nguyên tắc, phương pháp luận mà đồng chí Trần Trọng Tân đặt nền móng cho công tác tư tưởng thời kỳ Đổi mới đến nay vẫn giữ nguyên giá trị thời sự. Những thế hệ cán bộ trưởng thành từ các "căn cứ nhân tâm" do ông và đồng đội gầy dựng đã và đang tiếp nối xứng đáng sự nghiệp ấy trên nhiều cương vị khác nhau. Đó chính là cách một nhà tư tưởng Cách mạng tiếp tục sống mãi: Không chỉ trong ký ức, mà trong chính tư duy, bản lĩnh và hành động của các thế hệ tiếp nối.

THANH TÂM