Trận Cần Đâm - bước phát triển của chiến thuật phục kích

Thực hiện phương án tác chiến mới, tháng 5-1966, Ban chỉ huy Sư đoàn 9 chủ lực Miền quyết định sử dụng Trung đoàn 2 chuyển sang vận động phục kích đoàn xe Mỹ-ngụy tại Cần Đâm thuộc xã Tân Khai, quận An Lộc, tỉnh Bình Long (nay là xã Tân Khai, TP Đồng Nai).

Cần Đâm là khu vực được chọn làm trận địa phục kích nằm trên Đường số 13, dài hơn 3km, mặt đường hẹp, hai bên là rừng cây dày đặc, kín đáo, thuận lợi cho ta giấu quân, vận động xuất kích tiêu diệt địch. Trên cơ sở nghiên cứu nắm chắc quy luật hoạt động của địch, Ban chỉ huy Sư đoàn 9 nhận định: Nếu ta chọn đoạn phục kích từ ngã ba Cây Đa đến cầu Cần Đâm, địch có thể chi viện nhanh bằng không quân, pháo binh, bộ binh và xe tăng, thiết giáp.

Bộ đội Sư đoàn 9 đánh mìn diệt xe bọc thép Mỹ trong trận Cần Đâm, tháng 6-1966. Ảnh tư liệu

Thế nhưng, đoạn phục kích mặt đường hẹp, khi đi qua địch bị lệ thuộc vào hai cầu nhỏ, một qua suối Tàu Ô và một qua suối Cần Đâm đều bị hư hại, chỉ đi từng xe một nên tốc độ chậm lại, dễ bị ta chặn đầu, khóa đuôi và đội hình ùn tắc. Đây là điểm yếu địch khó khắc phục, còn ta có thể lợi dụng nơi này để lập trận địa phục kích địch.

Quán triệt phương châm chỉ đạo tác chiến: “Cơ động nhanh, đánh quân viện thoát ly ngoài công sự là chính”, chỉ huy Trung đoàn 2 bố trí các đơn vị: Tiểu đoàn 4 làm nhiệm vụ chặn đầu; Tiểu đoàn 5 đánh chính diện; Tiểu đoàn 6 (thiếu Đại đội 13) khóa đuôi; Đại đội 13 làm lực lượng dự bị của Trung đoàn. Đồng thời, hỏa khí ĐKZ, cối được bố trí phía Tây Đường số 13, sẵn sàng chi viện hỏa lực cho các tiểu đoàn khi cần.

Theo kế hoạch, 18 giờ ngày 25-5-1966, bộ đội ta hành quân đến vị trí tập kết, triển khai lực lượng cách Đường số 13 từ 200 đến 400m. Sau gần nửa tháng kiên trì ém quân bí mật phục kích, 13 giờ 20 phút ngày 8-6-1966, đoàn xe cơ giới (mỗi xe cách nhau 50m) thuộc Sư đoàn 1 bộ binh Mỹ (sư đoàn anh cả đỏ) hành quân theo Đường số 13, lọt vào trận địa phục kích, ta nổ mìn định hướng ĐH10 đánh chặn, khiến đội hình địch dồn ứ, rối loạn.

Ngay lập tức, Tiểu đoàn 4 đảm nhiệm chặn đầu, Tiểu đoàn 5 đánh chính diện, Tiểu đoàn 6 khóa đuôi, hình thành các mũi vận động tiến ra mặt đường, đồng loạt nổ súng, xung phong, chia cắt, bao vây, cô lập từng bộ phận quân địch. Địch dựa vào xe tăng và hỏa lực pháo binh, không quân chi viện, kết hợp với đổ bộ đường không, co cụm chống trả quyết liệt. Sau 3 giờ chiến đấu, ta loại khỏi vòng chiến đấu 300 tên Mỹ, 200 tên ngụy, phá hủy 40 xe quân sự (trong đó có 12 xe tăng M41, 19 xe thiết giáp M113), bắn cháy 10 máy bay, thu 45 súng các loại.

Chiến thắng Cần Đâm đánh dấu bước phát triển chiến thuật phục kích đánh cơ giới Mỹ-ngụy trên các trục đường giao thông quan trọng ở địa hình rừng núi, đạt hiệu suất chiến đấu cao. Trong điều kiện địch hành quân trên trục Đường số 13 đã bị đánh phá nhiều lần, khi hành quân chúng cố tạo ra hành lang tương đối an toàn bằng cách tổ chức các bộ phận tuần tiễu, mở đường, dùng không quân và pháo binh đánh phá sâu vào hai bên đường từ 100 đến 200m trước khi cho đoàn xe cơ giới xuất phát hành quân.

Để giữ bí mật, bảo đảm cho trận phục kích thắng lợi, ta khôn khéo dựa vào địa thế hiểm trở, không bố trí lực lượng sát đường như những trận đánh trước, mà bố trí trận địa hình thành 3 tuyến gồm: Tuyến tập kết, cách đường từ 4 đến 5km; tuyến chờ đợi, cách đường từ 400 đến 500m; tuyến xuất phát xung phong, cách đường 200m; đồng thời bố trí các bộ phận chặn đầu, khóa đuôi, chính diện với lực lượng đủ sức thực hiện đánh chặn, bao vây địch, tạo thành các mũi tiến công đủ mạnh để tiêu diệt địch. Nắm vững đặc điểm hoạt động của địch, lựa chọn địa hình, chọn cách đánh thích hợp, bố trí thế trận hợp lý, bảo đảm bí mật, tạo thế bất ngờ, giành quyền chủ động tiến công địch. Điểm nổi bật nữa là ta tổ chức và sử dụng hỏa lực diệt xe tăng, thiết giáp địch hợp lý, bảo đảm chi viện kịp thời cho bộ binh tiến công.

Trận vận động phục kích địch ở Cần Đâm cho thấy, để bảo đảm kịp thời diệt xe tăng địch, chi viện cho bộ binh, cần tăng cường vũ khí đánh xe tăng cho cấp trung đội, ít nhất mỗi mũi có từ 1 đến 2 hỏa khí diệt xe tăng, thiết giáp địch. Đại đội, tiểu đoàn phải nắm một số binh khí diệt xe tăng để khi cần chi viện cho những đơn vị gặp khó khăn, nhất là đơn vị ở các khu vực đối diện với quân địch.

Đồng thời, phải kết hợp hỏa lực và xung lực, dùng hỏa khí diệt xe tăng, xe bọc thép chi viện cho bộ binh; bộ đội dùng thủ pháo, lựu đạn đồng loạt tấn công vào đội hình địch ngay từ đầu để chia cắt đội hình cơ giới, không cho địch có cơ hội chống cự tiến tới nhanh chóng tiêu diệt địch, giành thắng lợi.

Qua 60 năm, ý nghĩa và bài học từ trận Cần Đâm vẫn nguyên giá trị, cần tiếp tục kế thừa, vận dụng sáng tạo, phù hợp với chiến tranh bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Đó là cách tổ chức và sử dụng lực lượng vận động phục kích, kết hợp phục kích tại chỗ diệt cơ giới địch đạt hiệu suất chiến đấu cao, cùng những thành công trong hạn chế sức mạnh chi viện của không quân, pháo binh, xe tăng, thiết giáp và cả bộ binh địch ở điều kiện chiến tranh vũ khí công nghệ cao.

DƯƠNG ĐÌNH LẬP