Trái cây đông lạnh có cần làm sạch trước khi xay?

Mỗi sáng, nhiều gia đình mở túi dâu, việt quất hoặc hỗn hợp trái cây đông lạnh, đổ thẳng vào máy xay cùng sữa và uống ngay. Không ít người cho rằng sản phẩm đã được rửa, đóng gói và bảo quản ở nhiệt độ rất thấp nên đương nhiên “sạch”. Cách sử dụng này tiện lợi, nhưng có một điểm dễ bị bỏ qua: đông lạnh không phải là bước khử khuẩn. Nếu trái cây đã nhiễm vi khuẩn hoặc virus từ khâu trồng trọt, thu hoạch, chế biến hay đóng gói, một số mầm bệnh vẫn có thể tồn tại trong sản phẩm

Nguy cơ không có nghĩa mọi túi trái cây đông lạnh đều không an toàn. Phần lớn sản phẩm được sản xuất và lưu thông bình thường vẫn có thể sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Điều cần thay đổi là suy nghĩ “đã đông đá thì chắc chắn không còn mầm bệnh”.

1. Đông lạnh làm chậm mầm bệnh, không mặc nhiên tiêu diệt chúng

Nhiệt độ đông lạnh khiến nhiều vi sinh vật ngừng hoặc phát triển rất chậm trong thời gian thực phẩm nằm trong ngăn đá. Tuy nhiên, cơ quan an toàn thực phẩm Mỹ lưu ý việc đông lạnh không tiêu diệt tất cả vi khuẩn có hại. Khi thực phẩm được rã đông hoặc đưa vào môi trường thuận lợi, những vi sinh vật còn sống có thể tiếp tục hoạt động.

Trái cây còn có thể bị nhiễm bẩn từ nước tưới, đất, tay người thu hoạch, thiết bị chế biến hoặc quá trình vận chuyển. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ ghi nhận các vụ bệnh đường ruột liên quan đến quả mọng tươi và đông lạnh, trong đó có những đợt liên quan đến virus viêm gan A và norovirus.

Tùy từng vụ việc, sản phẩm đông lạnh cũng có thể bị thu hồi vì nghi nhiễm Salmonella, Listeria hoặc những tác nhân khác. Nếu mầm bệnh có sẵn trong sản phẩm, việc cho trái cây vào máy xay không tạo ra bước gia nhiệt đủ để tiêu diệt chúng.

Lưỡi dao còn làm trái cây vỡ nhỏ và phân tán dịch ra toàn bộ cối xay. Nếu nguyên liệu bị nhiễm bẩn, mầm bệnh có thể bám vào nắp, gioăng cao su, tay cầm và những bộ phận khó vệ sinh. Cốc sinh tố sau đó thường được uống ngay, không trải qua bước nấu chín.

Trái cây đông lạnh không mặc nhiên vô trùng; người dùng cần đọc hướng dẫn trên bao bì trước khi đổ trực tiếp vào máy xay sinh tố.

2. Có phải mọi loại quả đông lạnh đều cần nấu?

Không có một hướng dẫn duy nhất áp dụng cho mọi sản phẩm. Gia đình cần đọc thông tin trên bao bì thay vì sử dụng theo thói quen.

Nếu nhà sản xuất ghi sản phẩm có thể dùng trực tiếp hoặc dành cho sinh tố, người dùng vẫn phải bảo quản và chế biến theo đúng chỉ dẫn. Nếu bao bì yêu cầu đun nóng hoặc nấu chín trước khi ăn, không nên bỏ qua bước này.

Với trái cây được dùng sống, có thể rửa dưới vòi nước sạch khi phù hợp với hướng dẫn của sản phẩm. Không sử dụng xà phòng, nước rửa bát, chất tẩy hoặc dung dịch khử khuẩn gia dụng để rửa trái cây vì các chất này có thể lưu lại trên thực phẩm. FDA cũng lưu ý rửa có thể làm giảm bụi bẩn và một phần vi sinh vật trên bề mặt nhưng không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn mầm bệnh.

Đặc biệt, khi một sản phẩm đã nằm trong diện thu hồi, không nên nghĩ rằng chỉ cần rửa kỹ, chần qua nước nóng hoặc chọn những quả “trông còn tốt” là có thể tiếp tục sử dụng. Người tiêu dùng cần làm đúng hướng dẫn trong thông báo thu hồi.

3. Vì sao nên giữ lại bao bì và mã lô?

Nhiều gia đình mua túi trái cây lớn rồi đổ toàn bộ vào hộp nhựa để tiết kiệm diện tích, sau đó vứt bao bì. Đến khi xuất hiện thông báo thu hồi, họ chỉ còn nhớ đó là “dâu đông lạnh mua ở siêu thị”, nhưng không biết sản phẩm thuộc thương hiệu, mã lô hay thời hạn nào.

Thông báo thu hồi thường không áp dụng cho tất cả sản phẩm cùng tên. Cơ quan quản lý và doanh nghiệp sẽ xác định sản phẩm bằng các dữ liệu như:

Tên và thương hiệu.
Khối lượng, loại bao bì.
Mã vạch.
Mã lô hoặc mã sản xuất.
Ngày sử dụng, hạn dùng.
Nơi và thời gian phân phối.

FDA cho biết chính những chi tiết này giúp người mua xác định sản phẩm đang có trong nhà có thực sự thuộc diện thu hồi hay không.

Nếu cần chuyển trái cây sang hộp khác, nên chụp rõ mặt trước, mặt sau, mã lô và hạn sử dụng của túi trước khi bỏ đi. Có thể dán nhãn lên hộp với tên sản phẩm, ngày mua và mã lô.

Hóa đơn điện tử, lịch sử mua hàng trên ứng dụng hoặc tin nhắn xác nhận đơn cũng giúp chứng minh nguồn mua khi cần đổi trả, báo cáo phản ứng sức khỏe hoặc liên hệ nhà phân phối.

4. Nhận được thông báo thu hồi, cần làm gì?

Trước hết, không nên hoảng sợ chỉ vì trong nhà có một sản phẩm cùng loại. Hãy đọc toàn bộ thông báo và so sánh lần lượt thương hiệu, dung tích, mã lô, hạn sử dụng và nơi bán.

Nếu sản phẩm trùng khớp:

Ngừng sử dụng ngay. Không nếm thử để kiểm tra mùi vị và không cho người khác hoặc vật nuôi sử dụng.

Làm theo hướng dẫn cụ thể của đơn vị thu hồi. Sản phẩm có thể được yêu cầu mang trả lại nơi mua hoặc bỏ đi. Nếu phải bỏ, nên bọc kín để người khác không lấy sử dụng.

Giữ lại ảnh bao bì và thông tin mua hàng. Đây là dữ liệu cần thiết nếu gia đình đã ăn sản phẩm hoặc xuất hiện triệu chứng.

Vệ sinh khu vực tiếp xúc. Rửa sạch và khử khuẩn ngăn tủ lạnh, hộp đựng, mặt bàn, cối xay, nắp, gioăng và dụng cụ đã tiếp xúc với sản phẩm. Sau đó rửa tay kỹ bằng xà phòng. FDA cũng khuyến cáo vệ sinh và khử khuẩn các bề mặt có thể đã tiếp xúc với thực phẩm bị thu hồi.

Nếu đã dùng trái cây nhưng chưa có triệu chứng, không nhất thiết mọi người đều phải đi xét nghiệm. Gia đình nên theo dõi thông báo chính thức vì thời gian xuất hiện triệu chứng khác nhau tùy tác nhân. Ghi lại ngày đã ăn, lượng sử dụng và những người cùng dùng sẽ hữu ích nếu sau đó có người bị bệnh.

Bao bì, mã lô và hạn sử dụng giúp gia đình xác định chính xác sản phẩm có thuộc diện thu hồi hay không

5. Đau quặn bụng, nôn, tiêu chảy: Khi nào cần đi khám?

Ngộ độc thực phẩm có thể biểu hiện bằng đau hoặc co thắt bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy và sốt. Thời điểm khởi phát có thể từ vài giờ đến vài ngày sau khi ăn, tùy loại vi sinh vật.

Cần liên hệ cơ sở y tế khi người bệnh có một trong các biểu hiện:

Tiêu chảy có máu;
Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần;
Tiêu chảy kéo dài quá 2–3 ngày;
Sốt cao khoảng 38,9 độ C trở lên;
Nôn liên tục, không thể uống hoặc giữ nước;
Tiểu ít, khô miệng, chóng mặt khi đứng dậy;
Lơ mơ, kiệt sức hoặc có bệnh nền nặng.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch nên được đánh giá sớm hơn vì nguy cơ mất nước và diễn biến nặng cao hơn. CDC xếp trẻ dưới 5 tuổi, người từ 65 tuổi và người có hệ miễn dịch suy yếu vào nhóm dễ mắc hoặc dễ bị bệnh nặng do một số loại E. coli.

Khi tiêu chảy có máu hoặc nghi nhiễm E. coli sinh độc tố Shiga, người bệnh không nên tự dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh. Một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện hội chứng tán huyết–urê huyết; việc điều trị cần do bác sĩ quyết định.

6. Cảnh báo hội chứng tán huyết–urê huyết

Một số chủng E. coli sinh độc tố Shiga có thể gây hội chứng tán huyết–urê huyết, thường được viết tắt là HUS. Đây là biến chứng nghiêm trọng gây phá hủy hồng cầu, giảm tiểu cầu và tổn thương thận.

Bất kỳ ai cũng có thể mắc HUS, nhưng biến chứng này đặc biệt được lưu ý ở trẻ nhỏ. Người cao tuổi và người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch cũng có nguy cơ diễn biến nặng hơn khi mắc bệnh do thực phẩm.

Đưa người bệnh đi cấp cứu ngay nếu sau một đợt tiêu chảy xuất hiện:

Tiểu ít rõ rệt hoặc không đi tiểu; Da, môi hoặc mặt nhợt nhạt; Mặt trong mi mắt dưới mất màu hồng; Mệt lả, kích thích bất thường hoặc giảm tỉnh táo; Xuất hiện vết bầm không rõ nguyên nhân hoặc chấm đỏ dưới da; Nước tiểu có máu.

HUS là một tình trạng cấp cứu vì thận có thể ngừng hoạt động và người bệnh cần được điều trị trong bệnh viện.

7. Những việc nên làm trước khi bật máy xay

Trước khi dùng một túi trái cây đông lạnh, gia đình có thể dành chưa đến một phút để kiểm tra:

Bao bì còn nguyên vẹn, không rách, thủng hoặc có dấu hiệu rã đông rồi đông lại..
Sản phẩm còn hạn sử dụng và được bảo quản đúng nhiệt độ..
Hướng dẫn ghi “dùng trực tiếp” hay “phải nấu chín”..
Thương hiệu và mã lô có nằm trong thông báo thu hồi nào đang được công bố hay không.
Máy xay, nắp và gioăng cao su đã được rửa sạch sau lần sử dụng trước.

Trái cây đông lạnh là lựa chọn thuận tiện, nhưng sự tiện lợi không nên đi kèm suy nghĩ “đã đóng băng là vô trùng”. Giữ lại thông tin sản phẩm, tuân thủ hướng dẫn trên bao bì và nhận biết sớm dấu hiệu bệnh nặng là những lớp bảo vệ cần thiết cho cả gia đình.

BS. Nguyễn Lan