Trả lại danh tính cho những cuộc đời từng bị lãng quên

Từ những cuộc đời chưa từng có giấy khai sinh

Đối với phần lớn mọi người, giấy khai sinh là giấy tờ đầu tiên được cấp ngay khi chào đời. Nhưng tại nhiều địa phương ở Đồng Nai, vẫn còn những người đã bước qua tuổi xế chiều mà chưa từng có giấy khai sinh, đồng nghĩa với việc chưa bao giờ được xác lập đầy đủ nhân thân về mặt pháp lý.

Thực hiện Kế hoạch số 139/KH-UBND ngày 20/10/2025 của Chủ tịch UBND tỉnh (nay là thành phố Đồng Nai), Sở Tư pháp đã ban hành Kế hoạch số 01/KH-STP ngày 07/01/2026 và Quyết định số 08/QĐ-STP ngày 09/01/2026 để thành lập Tổ công tác liên ngành để giải quyết các vấn đề hộ tịch cho nhóm dân cư yếu thế trên địa bàn (Tổ công tác 08).

Không có giấy khai sinh cũng đồng nghĩa với việc không thể làm căn cước công dân, gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận các chính sách về y tế, giáo dục, bảo hiểm, an sinh xã hội cũng như thực hiện nhiều quyền cơ bản của công dân.

Tổ công tác 08 thực hiện kiểm tra công tác hộ tịch, tư pháp tại cơ sở

Xuất phát từ thực tế đó, Kế hoạch số 139 của UBND tỉnh Đồng Nai được triển khai nhằm giải quyết các vấn đề hộ tịch cho nhóm dân cư yếu thế, bảo đảm mọi người dân đều được đăng ký hộ tịch theo quy định.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Sở Tư pháp ban hành Quyết định số 08 thành lập Tổ công tác liên ngành gồm đại diện ngành tư pháp, công an, y tế và chính quyền cơ sở. Thay vì chờ người dân đến cơ quan hành chính, các thành viên chủ động xuống tận địa bàn, rà soát từng trường hợp, xác minh từng thông tin và tháo gỡ từng vướng mắc.

Không giống những thủ tục hành chính thông thường, mỗi hồ sơ đều mang một hoàn cảnh riêng. Có người nhiều lần di cư làm thất lạc toàn bộ giấy tờ; có người sinh ra nhưng cha mẹ chưa từng đăng ký khai sinh; cũng có trường hợp thông tin nhân thân chỉ còn được lưu giữ qua ký ức của người thân hoặc hàng xóm.

Muốn giải quyết những hồ sơ ấy, cán bộ tư pháp không thể chỉ ngồi đối chiếu hồ sơ. Họ phải trực tiếp gặp gỡ người dân, xác minh từ nhiều nguồn, phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an và chính quyền địa phương để bảo đảm việc đăng ký hộ tịch đúng quy định nhưng vẫn tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân.

Trong sáu tháng đầu năm 2026, Tổ công tác 08 đã trực tiếp làm việc tại nhiều xã, phường như Bảo Vinh, Thanh Sơn, Định Quán, Gia Kiệm, Đồng Tâm, Lộc Hưng... Qua quá trình rà soát và xác minh, 11 trường hợp đặc biệt đã được hoàn thiện hồ sơ và cấp giấy khai sinh.

Những trường hợp đặc biệt đã được hoàn thiện hồ sơ và cấp giấy khai sinh.

Con số ấy không lớn nhưng phía sau mỗi bộ hồ sơ là hàng chục năm chờ đợi. Đó là ông Nguyễn Minh Tơn (77 tuổi) ở phường Bảo Vinh; bà Trương Thị Một ở xã Định Quán; ông Nguyễn Thanh Quý ở xã Thanh Sơn; ba anh em ruột tại xã Gia Kiệm và năm đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Đồng Tâm.

Khoảnh khắc những tấm giấy khai sinh được trao tận tay cũng là lúc nhiều người lần đầu tiên được pháp luật chính thức công nhận danh tính của mình. Với không ít cụ già, đó là niềm xúc động khó diễn tả sau gần cả cuộc đời sống mà chưa từng có một giấy tờ chứng minh mình là ai.

Mỗi giấy khai sinh mở ra một cuộc sống mới

Việc cấp giấy khai sinh mới chỉ là điểm khởi đầu. Sau khi hoàn thiện thủ tục hộ tịch, nhiều trường hợp tiếp tục được lực lượng Công an hỗ trợ làm căn cước công dân.

Ông Nguyễn Minh Tơn, bà Trương Thị Một hay ông Nguyễn Thanh Quý đều lần đầu tiên trong đời được cầm trên tay tấm thẻ căn cước công dân sau hàng chục năm chờ đợi.

Công an xã, phường thực hiện trao căn cước công dân

Đằng sau những tấm thẻ ấy là cả quá trình phối hợp bền bỉ giữa ngành Tư pháp, Công an và chính quyền địa phương. Mỗi hồ sơ đều trải qua nhiều lần rà soát, đối chiếu, xác minh để vừa bảo đảm đúng quy định của pháp luật vừa tháo gỡ tối đa khó khăn cho người dân.

Đặc biệt, câu chuyện của năm đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Đồng Tâm để lại nhiều ấn tượng với các thành viên Tổ công tác. Đây là địa bàn còn nhiều khó khăn, dân cư sống phân tán, việc đăng ký hộ tịch trước đây chưa được quan tâm đúng mức nên nhiều người trưởng thành nhưng vẫn không có giấy tờ nhân thân.

Quá trình xác minh, các thành viên trong tổ phải trực tiếp gặp gỡ người dân, thu thập thông tin, xác minh qua nhiều nguồn khác nhau

Để hoàn thiện hồ sơ, các thành viên Tổ công tác đã nhiều lần xuống tận địa bàn, phối hợp với chính quyền xã, lực lượng công an và những người am hiểu địa phương để xác minh từng thông tin. Khi năm giấy khai sinh được trao tận tay người dân, niềm vui không chỉ hiện lên trên gương mặt những người được nhận mà còn là niềm hạnh phúc của những cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Theo ông Nguyễn Trọng Trí, Phó Giám đốc Sở Tư pháp, Tổ trưởng Tổ công tác 08, sau sáu tháng triển khai, mô hình đã từng bước hình thành cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả giữa ngành Tư pháp, Công an, Y tế và chính quyền địa phương. Việc hướng dẫn trực tiếp tại cơ sở không chỉ tháo gỡ những khó khăn trong giải quyết hộ tịch mà còn tạo dựng niềm tin của người dân đối với chính quyền khi nhiều trường hợp đủ điều kiện đã được cấp giấy khai sinh ngay tại địa phương.

Ông Nguyễn Trọng Trí, Phó Giám đốc Sở Tư pháp, Tổ trưởng Tổ công tác 08 tại buổi kiểm tra phường Bảo Vinh

Tuy nhiên, công việc phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Không ít trường hợp không còn giấy tờ gốc, thông tin nhân thân không thống nhất hoặc đã nhiều lần thay đổi nơi cư trú, khiến quá trình xác minh đòi hỏi nhiều thời gian và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan.

Thời gian tới, Sở Tư pháp sẽ tiếp tục đôn đốc các địa phương thực hiện hiệu quả Kế hoạch số 139; tăng cường phân loại, rà soát chính xác từng nhóm đối tượng; tập trung giải quyết dứt điểm các hồ sơ đủ điều kiện, đồng thời mở rộng hoạt động hỗ trợ đến những địa bàn còn nhiều khó khăn. Song song đó là tiếp tục phát huy cơ chế phối hợp giữa ngành Tư pháp và Công an trong quản lý cư trú, xác minh nhân thân và giải quyết các vấn đề hộ tịch phát sinh.

Có thể với nhiều người, giấy khai sinh chỉ là một loại giấy tờ được cất trong ngăn hồ sơ gia đình. Nhưng đối với những người từng sống gần trọn cuộc đời mà chưa được pháp luật ghi nhận danh tính, đó là tấm "giấy thông hành" mở ra cơ hội được hưởng đầy đủ các quyền công dân, tiếp cận các chính sách an sinh và bắt đầu một hành trình mới với tư cách là một công dân được pháp luật bảo hộ.

Theo Kế hoạch số 01/KH-STP ngày 7/1/2026 của Sở Tư pháp Đồng Nai, đối tượng hướng tới là tất cả những người thuộc nhóm dân cư yếu thế đang cư trú trên địa bàn tỉnh thuộc 3 nhóm:

- Nhóm 1: Trẻ em được sinh ra ở nước ngoài có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, được đưa về Việt Nam cư trú.

- Nhóm 2: Những người được sinh ra, lớn lên trên lãnh thổ Việt Nam (bao gồm cả trường hợp di cư từ tỉnh, thành phố khác đến sinh sống tại địa bàn) nhưng không có bất cứ loại giấy tờ nào để chứng minh về nhân thân, quốc tịch (cả quốc tịch Việt Nam và quốc tịch nước khác) và con của họ.

- Nhóm 3: Người di cư từ nước ngoài về Việt Nam, không có giấy tờ chứng minh về nhân thân, quốc tịch (cả quốc tịch Việt Nam và quốc tịch nước khác) và con của họ.

Khánh Toàn - Đức Lâm