Trả giá đắt vì tập thể thao theo phong trào, 'so kè' thành tích

Các công viên kín người chạy bộ vào buổi sáng, phòng gym chật cứng sau giờ làm, sân pickleball sáng đèn đến khuya. Thể thao phong trào đang trở thành biểu tượng của lối sống năng động, đặc biệt trong giới trẻ đô thị. Tuy nhiên, phía sau những bức ảnh mồ hôi lấp lánh, cơ bắp săn chắc và các khẩu hiệu truyền cảm hứng trên mạng xã hội, không ít người đang âm thầm trả giá bằng chấn thương và sự bất ổn tinh thần do tập luyện hăng hái nhưng sai cách.

Mối nguy từ tâm lý "càng nhiều càng tốt"

Ba tháng sau khi bắt đầu chạy bộ, Nguyễn Tuấn (27 tuổi, nhân viên ngân hàng tại Hà Nội) nhập viện vì rách cơ đùi và thoát vị đĩa đệm nhẹ. Trước đó, anh chạy đều đặn mỗi ngày, từ 5km nâng lên 10km chỉ trong vài tuần, bất chấp những cơn đau âm ỉ. “Ai cũng khoe pace tốt, thành tích tăng. Nếu mình dừng lại, thấy như tụt hậu”, Tuấn nói, thừa nhận đã bỏ qua các dấu hiệu quá tải vì sợ…mất phong độ.

Câu chuyện của Tuấn không phải cá biệt. Tại nhiều cơ sở y tế, số bệnh nhân trẻ đến khám vì chấn thương thể thao tăng rõ rệt trong vài năm gần đây. Rách cơ, tổn thương khớp gối, viêm gân, thoát vị đĩa đệm không còn là “đặc quyền” của vận động viên chuyên nghiệp mà ngày càng phổ biến ở người tập phong trào, thậm chí mới bắt đầu tham gia.

Điểm chung ở họ là cường độ tập cao, thiếu hướng dẫn bài bản và tâm lý “càng nhiều càng tốt”.

Trào lưu chạy bộ được nhiều bạn trẻ ngày càng hưởng ứng nhiệt tình. (Ảnh minh họa: Như Loan)

Sự lan tỏa của thể thao qua mạng xã hội góp phần không nhỏ vào làn sóng này. Pickleball, chạy bộ, gym, đạp xe nhanh chóng trở thành xu hướng. Các hội nhóm khoe thành tích, ứng dụng ghi nhận quãng đường, lượng calo đốt cháy, bảng xếp hạng bạn bè... vô hình trung biến vận động thành cuộc so kè.

“Ngày nào không tập là thấy bứt rứt, tội lỗi. Nghỉ ngơi cũng lo tăng cân, xuống sức”, Hoàng Long (30 tuổi, kỹ sư IT) chia sẻ. Anh từng tập gym 6 buổi mỗi tuần, mỗi buổi hơn hai tiếng, dù bác sĩ khuyên giảm tải vì đau lưng kéo dài.

Không dừng ở chấn thương thể chất, nhiều người rơi vào vòng xoáy tâm lý. Ám ảnh duy trì hình thể và hiệu suất khiến họ lo âu, mất ngủ, cáu gắt. Cơ thể liên tục phát tín hiệu mệt mỏi nhưng bị phớt lờ, vì nghỉ ngơi bị xem như một thất bại cá nhân. “Tôi biết mình đau, nhưng nếu không tập thì cảm giác bất an còn lớn hơn”, một nữ runner nói.

Theo các chuyên gia tâm lý, đây là biểu hiện của tình trạng vận động cưỡng bức, khi việc tập luyện không còn vì sức khỏe hay niềm vui mà trở thành cách kiểm soát lo âu, tìm kiếm sự công nhận hoặc khẳng định giá trị bản thân. Ranh giới giữa kỷ luật và ám ảnh rất mong manh. Khi cơ thể chỉ còn là công cụ để đạt chuẩn “khỏe - đẹp - năng suất”, thể thao dần mất đi ý nghĩa ban đầu.

Tiêu cơ vân, tai biến do tập quá "tham"

Thực tế, thời gian qua nhiều bệnh viện tại Hà Nội liên tục tiếp nhận các ca nhập viện do luyện tập quá sức hoặc sai cách. Một thanh niên 25 tuổi vào viện trong tình trạng đau dữ dội vùng cơ đùi, nước tiểu sẫm màu nhập viện sau buổi tập gym kéo dài hơn hai giờ với cường độ nặng. Kết quả thăm khám tại Bệnh viện Đa khoa Medlatec xác định anh bị tiêu cơ vân cấp – tình trạng cơ bị phá hủy hàng loạt, giải phóng các chất độc vào máu.

Theo bác sĩ Đào Việt Hưng, khoa Nội, Bệnh viện Đa khoa Medlatec, vận động quá sức là nguyên nhân phổ biến gây tiêu cơ vân. Nếu không được xử trí kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến suy thận cấp, rối loạn điện giải, loạn nhịp tim, sốc giảm thể tích và tổn thương đa cơ quan, đe dọa tính mạng.

Không chỉ chấn thương cơ - xương - khớp, nhiều người còn đối mặt với biến cố tim mạch nghiêm trọng khi chơi thể thao. Vài phút sau khi bước vào sân tennis, một người đàn ông 41 tuổi ở Hà Nội bất ngờ ngã quỵ, ngừng tim dù trước đó không có biểu hiện bất thường. Anh được đưa đến Bệnh viện E trong tình trạng ngừng tuần hoàn và sau đó không qua khỏi.

Các bác sĩ xác định, người này có tiền sử tăng huyết áp nhưng không điều trị, sự gắng sức đột ngột đã kích hoạt cơn nhồi máu cơ tim cấp.

Bệnh viện E cứu sống nam thanh niên bị ngừng tim lúc tập gym. (Ảnh: Thanh Xuân)

Theo bác sỹ Vũ Việt Sơn, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện E, thể thao mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ nếu tập luyện không phù hợp, đặc biệt với người có bệnh nền. Đột tử khi chơi thể thao có thể xảy ra ở nhiều bộ môn, từ chạy bộ, tennis đến pickleball. Những người có bệnh tim mạch tiềm ẩn, tăng huyết áp chưa kiểm soát hoặc rối loạn điện giải do tập luyện trong thời tiết nóng rất dễ gặp biến cố nguy hiểm.

Ngay cả chạy bộ phong trào - môn thể thao được xem là lành mạnh - cũng không nằm ngoài rủi ro nếu người tập chạy theo xu hướng mà thiếu kiến thức nền tảng. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Mạch máu Việt Nam, cho biết nhiều người mới chạy vài tháng đã vội đăng ký bán marathon hoặc marathon. Khi cơ thể chưa kịp thích nghi nhưng phải chịu cường độ vận động quá lớn, nguy cơ suy kiệt, sốc nhiệt, đột quỵ tăng lên rõ rệt.

Trước thực trạng gia tăng chấn thương thể thao và các biến cố tim mạch, các bác sỹ nhấn mạnh việc luyện tập cần được hiểu và thực hiện đúng, thay vì chạy theo phong trào hay thành tích. Khám sức khỏe trước khi tập, đặc biệt với các bộ môn cường độ cao, được xem là “lá chắn” quan trọng. Những kiểm tra như điện tâm đồ, siêu âm tim, xét nghiệm mỡ máu, đường huyết, điện giải giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ tiềm ẩn.

Với người chơi thể thao phong trào, các dấu hiệu như đau cơ kéo dài, tim đập nhanh bất thường khi nghỉ, mệt mỏi, khó ngủ hay mất động lực tập luyện là cảnh báo cơ thể đang quá tải. Đây là lúc cần giảm cường độ hoặc tạm nghỉ để phục hồi. Cưỡng ép cơ thể chỉ khiến chấn thương tích lũy và nguy cơ biến chứng tăng cao.

Thể thao, nếu được tập luyện đúng cách, luôn là người bạn đồng hành của sức khỏe. Nhưng khi thiếu hiểu biết và kiểm soát, nó có thể trở thành phép thử nguy hiểm. Trong nhịp sống đô thị hiện đại, tinh thần rèn luyện đáng được khuyến khích, song sự thận trọng và lắng nghe cơ thể mới là điều giúp con người khỏe mạnh, an toàn và bền bỉ theo thời gian.

Như Loan